Φαινόμενα

Επίκαιρη και όχι «παλιά» ιστορία
, Της Πόπης Διαµαντάκου , diaman@dolnet.gr

Σπιναλόγκα. Σύµβολο του στιγµατισµού και του απάνθρωπου αποκλεισµού, της περιθωριοποίησης που τον ακολουθεί
Θέµα που κάθε άλλο παρά έχει λυθεί στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου επαναλαµβάνεται το φαινόµενο µε πλήθος άλλες µορφές.

Ο τρόµος και η απόρριψη, η µετάθεση της φθοράς και της αµφισβήτησης, που απειλεί κλειστοφοβικές κοινωνίες, σε οτιδήποτε διαφορετικό, δυσνόητο, το οποίο µπορεί να αποµονωθεί και να «εξαιρεθεί» από τη θέα τους. Σαν λεκές που αντιµετωπίζεται µε δραστικές µεθόδους λεύκανσης.

Αυτό κι αν παραµένει στοιχείο του σύγχρονου πολιτισµού. Μειονότητες, ασθένειες µε πιο σύγχρονη το ΑΙDS, φυσικές διαφορές, έχουν χρησιµοποιηθεί για να κατασκευαστούν κοινωνικά «σιδηρά παραπετάσµατα» που πίσω τους κρύβονται οι πιο άγριες, ανθρωποφαγικές νοοτροπίες. Σε επανάληψη οι «Πρωταγωνιστές» που – µε αφορµή το σίριαλ το οποίο γυρίζεται για λογαριασµό του Μega, βασισµένο στο µπεστ-σέλερ «Νησί» της Βικτόριας Χίσλοπ – το βράδυ της Κυριακής έδωσαν την ευκαιρία να ξαναδούµε, πίσω από τη συγκίνηση των αφηγήσεων, ένα πρόβληµα που κάθε άλλο παρά έχει εξαφανίσει ο πολιτισµός των ανθρώπινων δικαιωµάτων. Είναι αυτό που σε κοντινό πλάνο, στο ξεκίνηµα της εκποµπής, έθετε µε φωνή καθαρή και δυνατή ένα πρόσωπο µε εµφανή τα σηµάδια της ασθένειας, η οποία στάθηκε η αφορµή για την πιο απάνθρωπη έκφραση κοινωνικής βαρβαρότητας:

«Ηρθαν πολλοί εδώ. Αλλοι µε απέχθεια και άλλοι µε συµπόνια. Δεν θέλουµε την απέχθεια, δεν θέλουµε ούτε τη συµπόνια, θέλουµε µόνο την αγάπη».

Γιατί η «συµπόνια» δεν είναι παρά η ενοχή για την απέχθεια. Το «άλλο πρόσωπο» της απέχθειας, το «λευκαντικό» που υπόσχεται να κρύψει τη θέα στο πραγµατικό ελάττωµα, την έλλειψη ανεκτικότητας, τον τρόµο και την άρνηση. Είναι η άρνηση της πραγµατικής εικόνας για χάρη της ψευδαίσθησης µιας θεαµατικής καλοσύνης, που στις ηµέρες µας έχει γίνει το κεντρικό τηλεοπτικό θέαµα.Αν έχει προσφέρει κάτι ο «πολιτισµός των ριάλιτι» είναι ακριβώς αυτή η ευκολία να κρυφτούν οι πιο απάνθρωπες νοοτροπίες κάτω από το «αθωωτικό» ψευδο-ρίγος της συµπόνιας. Υπνωτική, εκτονωτική για τις κοινωνίες του καναπέ, που προτιµούν τη στιγµιαία απόλαυση του «µεγαλείου» τους να συγκινούνται στη θέα της δυστυχίας, από τη δύσκολη, επίπονη προσπάθεια να την εµποδίσουν, να αρνηθούν τις σύγχρονες «Σπιναλόγκες».

Ενώ η αγάπη είναι η απόφαση, η κατάργηση των «τειχών», είναι αυτό που περιέγραφαν προσωπικές µαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τις ιστορίες της Σπιναλόγκας, είναι ο έρωτας που ένωσε υγιείς και ασθενείς, η υπέρβαση, η εγκατάλειψη της ψευδο-ασφάλειας της κοινωνίας των «υγιών» από γυναίκες και άνδρες που ακολούθησαν την καρδιά τους και επέλεξαν να ζήσουν και να κάνουν οικογένειες στον αποκλεισµένο τόπο των βασάνων, που αρνήθηκαν τον θάνατο της σιωπής και της απόρριψης.

Είδαµε την εκποµπή σαν παράδειγµα και όχι σαν µια «παλιά ιστορία». Παράδειγµα για το σύγχρονο οικοδόµηµα της «συµπόνιας», στην οποία καταφεύγουν πλέον µε ευκολία ακριβώς εκείνοι που χρειάζονται το παραπλανητικό της κουκούλι για να επιβάλλουν την εξουσία τους. Αντιθέτως, την αρνούνται µε όλη τη δύναµη της ψυχής τους εκείνοι που πραγµατικά υποφέρουν από τον κοινωνικό αποκλεισµό.


Και η φωτογενής λατρεία της τηλε-«αθωότητας»

«Νοµίζω είναι η πρώτη φορά. Πες µας κι εσύ, Πέτρο Καρσιώτη, δεν είναι η πρώτη φορά που η τηλεόραση έχει πλάνα από τη στιγµή µιας έκρηξης;», ρωτούσε µε αγωνία να επιβεβαιωθεί η Κατερίνα Καραβάτου, όταν στο «Κους κους» αναµεταδόθηκε η είδηση της έκρηξης στο Δικαστικό Μέγαρο της Θεσσαλονίκης.

Αυτό είναι το ζήτηµα; Να αποθεωθεί η τηλεόραση που διασφαλίζει τις ηδονοβλεπτικές απολαύσεις του φιλοθεάµονος; Αρκεί, από τα χιλιάδες πλέον παραδείγµατα, το πιο φωτογενές: η στιγµή της πρόσκρουσης των αεροπλάνων στους νεοϋορκέζικους Δίδυµους Πύργους. Η απόλυτη επικράτηση της τροµοκρατίας του βλέµµατος. Τις συνέπειες ακόµη τις µετρά η Ιστορία.