Φαινόμενα

Ανάγκη για «άλλο λόγο»
Της Πόπης Διαµαντάκου , diaman@dolnet.gr

Συνηθίσαµε να καταλογίζουµε στους διανοουµένους σιωπή στις µεγάλες στιγµές του τόπου, αλλά και αυτό ήταν µια µέθοδος για να λοιδορούνται και εν τέλει να φιµώνονται
Με έκπληξη είδαµε να βρίσκεται χώρος σε πάνελ της τηλενηµέρωσης για ορισµένους εκπροσώπους εκείνης της πλευράς της δηµόσιας σφαίρας που η τηλεοπτική φαντασµαγορία κρατούσε επί χρόνια στη σκιά. Αίφνης ο λόγος ανθρώπων του πνεύµατος, όπως συνηθίσαµε να τους λέµε, ανθρώπων που έχουν γνώση και ειδίκευση (καθηγητές πανεπιστηµίων, φιλόσοφοι, λογοτέχνες) εµφανίζεται «δειλά» πλην σταθερά σαν αντίπαλο δέος στον σκοταδισµό της υστερικής κατάθλιψης, που απειλεί µια κοινωνία η οποία έχει χάσει την επαφή µε την πραγµατικότητα. Οχι ότι έχουν µαγικές λύσεις ή ιδανικές ερµηνείες, αλλά ίσως γιατί υπηρετούν µια ευανάγνω- στη µε τηλεοπτικούς όρους ειλικρίνεια (και όχι την Αλήθεια, την οποία µόνον οι θρησκείες διεκδικούν). Σωστή ή λανθασµένη η γνώµη τους, δηλαδή, θεωρείται ότι βασίζεται στην όποια γνώση µεγαλύτερη ή µικρότερη διαθέτουν και στην οξυµµένη κοινωνική ευαισθησία τους (οι λογοτέχνες) και όχι σε ψηφοθηρικές, επιχειρηµατικές ή ό,τι άλλο βλέψεις.

Πρώτα καθηγητές των οικονοµικών πανεπιστηµίων (Μega Σαββατοκύριακο), που κλήθηκαν να αποκωδικοποιήσουν, να ερµηνεύσουν, να εµβαθύνουν χωρίς πολιτικάντικες φιοριτούρες που µόνο µαζική τύφλωση δηµιουργούν, την οικονοµική κατάσταση, τα µέτρα, τους κλυδωνισµούς του παγκόσµιου οικονοµικού συστήµατος, τις ελλείψεις της Ευρώπης, τα λάθη των συνθηκών της. Κατόπιν είδαµε επαγγελµατίες της λογοτεχνικής γραφίδας, από εκείνους βέβαια που αξιοποίησαν φιλόξενους χώρους στις εφηµερίδες όλα αυτά τα χρόνια για να εκφράσουν τις απόψεις τους.

Οχι ότι γλίτωσαν και αυτοί οι χώροι από τους µηχανισµούς της αγοράς. Αλλωστε πρόκειται για µια ακόµη ψευδή εικόνα ότι ο χώρος της σκέψης, του πνεύµατος, της µόρφωσης µπορεί να κρατηθεί µακριά από τις στρεβλώσεις ενός συστήµατος, στο οποίο τα κριτήρια τα επέβαλαν µηχανισµοί δηµοσίων σχέσεων και «παρέες κολλητών».

Είναι άλλωστε µια ακόµη παραπλανητική εικόνα εκείνη που θέλει τον κόσµο του πνεύµατος να ζει σε µια γυάλα, χωρίς ανάγκες, χωρίς πάθη και προσµονές. Και αποτελεί αντανάκλαση µιας στρεβλής, ύποπτης, τηλεοπτικοχριστιανικής «ηθικής» η νοοτροπία πως οτιδήποτε έχει σχέση µε το πνεύµα οφείλει να διακατέχεται από µια «θεϊκής καθαρότητας» προσωπική και επαγγελµατική συµπεριφορά. Τον πολιτισµό δεν τον υπηρέτησαν «άγιοι». Οπως κι αν είναι, αυτό που έχει σηµασία είναι ότι αναγνωρίζεται η ανάγκη, αν µη τι άλλο, για έναν «διαφορετικό λόγο». Μια «διαφορά» που κατ’ αρχάς έχει να κάνει µε την ίδια τη χρήση του λόγου, των λέξεων και εν τέλει των νοηµάτων τους. Αλλά και µια «διαφορά» που δεν περιορίζεται και αποµονώνεται σε «ειδικές εκποµπές», αλλά της ζητείται να ενταχθεί στο τελετουργικό της καθηµερινής τηλενηµέρωσης.

Είδαµε στον Σκάι, στην εκποµπή της Πόπης Τσαπανίδου, τους Τάκη Θεοδωρόπουλο και Πέτρο Τατσόπουλο να διατυπώνουν τη δική τους άποψη για το πώς οδηγήθηκε ο τόπος σε κρίση όχι µόνο οικονοµική, αλλά σε κρίση αξιών, καθώς οι κυρίαρχες επί τρεις δεκαετίες ήταν της µπουζουκοδιασκέδασης και της ψευδοχλιδής. Στην εκποµπή των ΛυριτζήΟικονόµου ο Βασίλης Βασιλικός αναζητά επιχειρήµατα στην ιστορική µνήµη – αυτή πολυτιµότερη τέτοιες ώρες – για να εξηγήσει ότι η Ελλάδα αποτέλεσε τον τόπο των πειραµάτων πολιτικών και οικονοµικών ηγεµονιών κατ’ επανάληψη. Θύµισε το Δόγµα Τρούµαν που πρώτα πέτυχε σε αυτό τον τόπο για να «εξαχθεί» µετά στην Κορέα και αλλού, τη δικτατορία των συνταγµαταρχών, που επιχειρήθηκε µετά τη χώρα µας και στην Ιταλία, όπου παραλίγο να πετύχει. Συνέχεια των πειραµάτων και η σηµερινή κατάσταση.


Αντίδοτο στον πανικό

Σε µια εξαιρετική συνέντευξή του, ο Στέλιος Ράµφος στην εκποµπή «Θέµα και Παραλλαγές» της ΕΤ1 έχει τον χρόνο να αναπτύξει τη δική του σκέψη. «Σύµπτωµα» και όχι «αιτία» η οικονοµική κρίση στον τόπο – αλλά και διεθνώς – ενός ανθρωπολογικού προβλήµατος, που δηµιουργήθηκε αιώνες πριν, όταν αρνηθήκαµε την πραγµατικότητα για να βουλιάξουµε στην ψευδαίσθηση για το ποιοι είµαστε. Σηµαντική ωστόσο η αισιοδοξία του, όταν διαπιστώνει ότι ήρθε ο καιρός που επιτέλους θα αντιµετωπίσουµε τους εαυτούς µας, γιατί είναι ανάγκη να το κάνουµε. Με τον κίνδυνο να «καταπιούν» οι τηλεοπτικοί όροι τη σκέψη, που επιχειρεί να αναπτυχθεί κόντρα στο τελετουργικό τους, θεωρούµε σηµαντικό φαινόµενο των καιρών την ανάγκη του «άλλου λόγου». Γι’ αυτό και σπεύδει η τηλεόραση να τον συµπεριλάβει. Εστω για να υπηρετηθεί το µοντέλο ενός διαλόγου που δεν πραγµατώνεται τηλεοπτικώς, αλλά τουλάχιστον αποκαθίσταται ως αξία και αντίδοτο στον πανικό.