Η κατάρα του πετρελαίου

Οι σύγχρονες θαλάσσιες εξέδρες άντλησης πετρελαίου «δεν προκαλούν πετρελαιοκηλίδες» διαβεβαίωνε στις αρχές Απριλίου ο Μπαράκ Ομπάμα. Η έκρηξη στην εξέδρα Deepwater Ηorizon στον Κόλπο του Μεξικού και η πετρελαιοκηλίδα που απειλεί τις αμερικανικές ακτές τον διαψεύδουν με τρόπο τραγικό.

H πετρελαιοκηλίδα που απειλεί τέσσερις Πολιτείες και 30 εκατ. Αμερικανούς, αλλά και την αλιευτική βιομηχανία και τον τομέα του τουρισμού που κάθε χρόνο αποφέρουν έσοδα 6 δισ. δολ. μόνο στη Λουιζιάνα, μπορεί να μην είναι αρκετή για να σημάνει το τέλος της λεγόμενης «κουλτούρας του πετρελαίου», της εξάρτησής μας από αυτό το ορυκτό καύσιμο. Το μήνυμά της όμως είναι σαφές: το πετρέλαιο δεν μπορεί να συνεχίσει για πολύ να είναι η απάντηση στις ενεργειακές ανάγκες του ανθρώπου. Ο Ομπάμα που πριν από έναν μήνα, έπειτα από χρόνια πιέσεων από την πετρελαϊκή βιομηχανία, είχε συμφωνήσει να επιτρέψει την εξόρυξη πετρελαίου σε νέες θαλάσσιες περιοχές, περιλαμβανομένης της Αλάσκας, ανακοίνωσε πως δεν θα εκδοθούν νέες άδειες εκμετάλλευσης μέχρις ότου ολοκληρωθούν οι έρευνες για τα αίτια της καταστροφής.

Την Τετάρτη μία άλλη γιγάντια πετρελαϊκή εταιρεία, η Royal Dutch Shell, ανακοίνωσε πως σχεδόν 14.000 τόνοι αργού πετρελαίου διέρρευσαν το 2009 στους ορμίσκους του Δέλτα του Νίγηρα. Η εταιρεία επέρριψε την ευθύνη γι΄ αυτή την οικολογική καταστροφή σε κλέφτες και αντάρτες, αλλά η ποσότητα του πετρελαίου που διέρρευσε πέρυσι από τη δραστηριότητα της Shell στη Νιγηρία ήταν υπερδιπλάσια αυτής που είχε χυθεί στο Δέλτα το 2008 και τετραπλάσια εκείνης που είχε χυθεί στην ίδια περιοχή το 2007. Η επιδείνωση της κατάστασης είναι εντυπωσιακή και άκρως καταστροφική για τα οικοσυστήματα της περιοχής.

Στις εξέδρες. Οι πετρελαϊκές εταιρείες θα ήθελαν να πιστέψουμε πως η εξόρυξη πετρελαίου είναι ένας εντελώς ασφαλής και περιβαλλοντικά ουδέτερος τρόπος για να εκμεταλλευόμαστε αυτό τον φυσικό πόρο του πλανήτη. Ωστόσο οι 12ωρες καθημερινές σκληρές βάρδιες στις εξέδρες επί δύο διαδοχικές εβδομάδες, συχνά υπό φρικτές καιρικές συνθήκες, σημαίνει πως λάθη είναι βέβαιο ότι θα γίνουν. Από το 2001, μόνο στον Κόλπο του Μεξικού σημειώθηκαν 69 θάνατοι, 1.349 τραυματισμοί και 858 πυρκαγιές και εκρήξεις σε θαλάσσιες εξέδρες άντλησης πετρελαίου.

Η καταστροφή στον Κόλπο του Μεξικού επικέντρωσε την προσοχή στις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες. Αυτές υπογραμμίζουν πως η ασφάλεια των επιχειρήσεών τους έχει βελτιωθεί πολύ. Διατυπώνονται όμως υποψίες πως οι στατιστικές που επικαλούνται κρύβουν την έκταση των σοβαρών δυστυχημάτων. Επιπλέον, οι αριθμοί που δίνει στη δημοσιότητα η Shell δείχνουν σταθερή αύξηση της ποσότητας επικίνδυνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων που παράγει κάθε χρόνο- 1,7 εκατ. τόνοι το 2008. Επίσης, η εταιρεία χρησιμοποιεί κατά ένα τέταρτο περισσότερη ενέργεια από όση πριν από μια δεκαετία για να βρει και να παραγάγει κάθε βαρέλι πετρελαίου. Πέραν αυτών, οι επιδόσεις της βιομηχανίας εκτός Βόρειας Αμερικής είναι χειρότερες. Το 2008, ο ρυθμός θνησιμότητας στις επιχειρήσεις της πετρελαϊκής βιομηχανίας στην Αμερική ήταν περίπου 50% υψηλότερος από τον παγκόσμιο μέσο όρο· στη Νότια Αμερική είναι ακόμη υψηλότερος. Και στη Ρωσία η κατάσταση δεν είναι πολύ καλύτερη. Τα συμφέροντα. Για τους λόγους αυτούς, οι μεγάλες πετρελαϊκές βιομηχανίες- οι Αγγλοσάξονες τις αποκαλούν Βig Οil- ξοδεύουν τεράστια ποσά για άσκηση πιέσεων στο αμερικανικό Κογκρέσο ώστε οι νομοθέτες των ΗΠΑ να προωθούν τα πετρελαϊκά συμφέροντα. Πριν από την καταστροφή στον Κόλπο του Μεξικού, οι πετρελαϊκές εταιρείες πλήρωναν εκατομμύρια στους λομπίστες για να προστατεύουν τα συμφέροντά τους κατά τις συνομιλίες για την κλιματική αλλαγή, ενώ έκαναν μεγάλες δωρεές σε προεκλογικές εκστρατείες σημαντικών γερουσιαστών και βουλευτών. Περίπου 750 λομπίστες εργάστηκαν πέρυσι για τα συμφέροντα της βιομηχανίας του πετρελαίου και του αερίου. Και καθώς τον Νοέμβριο εκατοντάδες μέλη του Κογκρέσου θα βρεθούν αντιμέτωπα με εκλογές, οι «επιτροπές πολιτικής δράσης» (ΡΑCs) της πετρελαϊκής βιομηχανίας διοχετεύουν αφειδώς χρήματα στα ταμεία της προεκλογικής εκστρατείας των υποψηφίων, ιδιαίτερα των Ρεπουμπλικανών: 84% των χρημάτων που έχουν διαθέσει μέχρι τώρα έχει πάει σε Ρεπουμπλικανούς που είναι μέλη επιτροπών του Κογκρέσου για την ενέργεια, τους εθνικούς πόρους και τη φορολογία.


Οι χειρότερες πετρελαιοκηλίδες

ΤΟRRΕΥ CΑΝΥΟΝ ΚΟΡΝΟΥΑΛΗ, ΑΓΓΛΙΑ 18 ΜΑΡΤΙΟΥ 1967
Οταν ο καπετάνιος του υπερδεξαμενόπλοιου Τorrey Canyon προσπάθησε να κόψει δρόμο πλέοντας ανάμεσα στα νησιά Σίλι και τις ακτές της Κορνουάλης, προσέκρουσε σε ύφαλο και προκάλεσε την πρώτη μεγάλη πετρελαιοκηλίδα στον κόσμο. Χύθηκαν στη θάλασσα 36 εκατ. γαλόνια πετρελαίου που ρύπαναν 80 χλμ. των γαλλικών ακτών και σχεδόν 200 χλμ.

των ακτών της Κορνουάλης.

Πέθαναν 15.000 θαλασσοπούλια. Μεγάλο μέρος της ζημιάς προκάλεσαν τα απορρυπαντικά που χρησιμοποιήθηκαν για να διαλυθεί το πετρέλαιο.

ΙΧΤΟC Ι ΚΟΛΠΟΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΕΤΣΕ, ΜΕΞΙΚΟ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 1979
Εκρηξη που σημειώθηκε στην κρατική θαλάσσια εξέδρα άντλησης πετρελαίου Ιxtoc Ι στον Κόλπο του Μεξικού προκάλεσε τη βύθιση της εξέδρας. Επί έναν χρόνο, το πετρέλαιο διέρρεε στη θάλασσα με ρυθμό 10.000- 30.000 βαρελιών την ημέρα, πριν καταστεί δυνατό να σφραγιστεί η πετρελαιοπηγή. Συνολικά διέρρευσαν στη θάλασσα 140 εκατ. γαλόνια πετρελαίου.

ΕΧΧΟΝ VΑLDΕΖ ΑΛΑΣΚΑ, ΗΠΑ 24 ΜΑΡΤΙΟΥ 1989
Το ναυάγιο του δεξαμενόπλοιου Εxxon Valdez στο Πρινς Ουίλιαμ Σάουντ της Αλάσκας, από το οποίο χύθηκαν στη θάλασσα 10,8 εκατ. γαλόνια πετρελαίου, προκάλεσε μία από τις πλέον περιβόητες πετρελαιοκηλίδες στην Ιστορία. Οχι εξαιτίας του όγκου του πετρελαίου που διέρρευσε, αλλά επειδή σημειώθηκε σε μια περιοχή εξαιρετικού φυσικού κάλλους και προκάλεσε τον θάνατο σε 250.000 θαλασσοπούλια και τουλάχιστον 2.800 ενυδρίδες. ΠΕΡΣΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΚΟΥΒΕΪΤ 19 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1991
Η χειρότερη πετρελαιοκηλίδα στην Ιστορία δημιουργήθηκε εσκεμμένα. Υπό τις διαταγές του Σαντάμ Χουσεΐν, ιρακινοί στρατιώτες κατέστρεψαν δεξαμενόπλοια και τερματικούς σταθμούς εξαγωγής πετρελαίου στις ακτές του Κόλπου για να εμποδίσουν την προέλαση των συμμαχικών δυνάμεων στο Κουβέιτ, το οποίο ο Σαντάμ είχε προσφάτως προσαρτήσει.

Μέσα στις επόμενες ημέρες, 520 εκατ. γαλόνια πετρελαίου χύθηκαν στη θάλασσα.