Κατηγορητήριο συλλογικότητας

Προχθές το βράδυ, παραζαλισμένος ακόμα από τα τραγικά νέα στην Αθήνα, παραβρέθηκα σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για την ελληνική κρίση στο Βirkbeck College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Η ατμόσφαιρα πρέπει να θύμιζε στην εκεί ελληνική παροικία κάτι από τα ύστερα χρόνια της Χούντας και τα πρώτα βήματα της Μεταπολίτευσης. Το γεμάτο ακροατήριο, τα ροδοκοκκινισμένα μάγουλα και ιδρωμένα μέτωπα των ομιλητών και των ακροατών, οι προτεταμένοι δείκτες των χεριών που επιχειρηματολογούσαν με σιγουριά μέσα σε κλίμα γενικής ανασφάλειας… πάνω από τα κεφάλια μας στροβιλίζονταν τα φαντάσματα του Τρικούπη και του Λένιν: «Τις πταίει;» και «Τι πρέπει να γίνει;».

Η πλειονότητα των ομιλητών (και μεγάλο μέρος του κοινού) ανήκε σε αυτό που θα μπορούσε κανείς να ονομάσει «μαρξιστική» ή «νεομαρξιστική» παράδοση. Μη φανταστείτε εδώ έξαλλους σανδαλοφόρους που έξυναν τα γένια τους καπνίζοντας πίπα. Η αγγλική υγρασία και ο αντικαπνιστικός νόμος που εφαρμόζεται με αυστηρότητα στο Λονδίνο είναι, άλλωστε, αμείλικτοι για όλους, συντρόφους και μη. Οι συμμετέχοντες ήταν, πράγματι, ό,τι καλύτερο έχει να παρατάξει η παράδοση αυτή σε σχέση με την ελληνική (και όχι μόνο) καπιταλιστική κρίση. Και ευπρεπείς. Οι λίγοι καπνιστές υπέμειναν πάνω από δύο ώρες συζήτηση μέχρι να ξεχαρμανιάσουν διακριτικά στο πεζοδρόμιο.

Τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης υπήρξαν, κατά τη γνώμη μου, εκείνα που ασχολήθηκαν με τις «συλλογικότητες». Πως, για παράδειγμα, ένα μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινής γνώμης αντιμετωπίζει τους Ελληνες, συλλογικά, ως «τεμπέληδες», «κλέφτες», «καλοπερασάκηδες» και άλλα παρεμφερή. Πως έννοιες όπως «Ελλάδα», «Ελληνες», «ελληνική κυβέρνηση», «ελληνικά κόμματα» συμπυκνώνονται σε μια ταυτόσημη συλλογικότητα, η οποία χρειάζεται να υποστεί μια συλλογική «τιμωρία», να πάρει ένα συλλογικό «μάθημα». Η ανηθικότητα μιας τέτοιας υπεραπλούστευσης μας βρήκε, φυσικά, όλους σύμφωνους. Για μερικούςαισιόδοξους- από εμάς, τέτοιου είδους αναφορές είναι συμπτώματα μιας προφανούς, αλλά δυνητικά ιάσιμης κρίσης ευρωπαϊκού οράματος. Για άλλους, ήταν απλώς η αποκάλυψη του ταξικού και αντιλαϊκού χαρακτήρα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Με την επίκληση διαφορετικού τύπου «συλλογικοτήτων», οι περισσότεροι ομιλητές υποστήριξαν την ανάγκη εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη, υποτίμησης του νέου εθνικού μας νομίσματος (κατά πόσο, αλήθεια;) και τη συνακόλουθη κρατικοποίηση όλου του τραπεζικού συστήματος και στρατηγικών τομέων της οικονομίας (τηλεπικοινωνίες, ενέργεια, μεταφορές κ.ά.). Αυτό, αναπόφευκτα, θα οδηγούσε την Ελλάδα και σε έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Αξίζει ένα τέτοιο ρίσκο; Μα φυσικά! Αυτό θα επιτρέψει στην Ελλάδα να αναπτύξει ανταγωνιστικό τουρισμό και γεωργία καθώς και μια «εθνικά» επωφελή βιομηχανική πολιτική, απαλλαγμένη από τα «δεσμά» των δομικών ανισοτήτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ετσι, η ελληνική «λαϊκή τάξη» θα καρπωθεί τα οφέλη που της στερούν η διεθνής και εγχώρια «άρχουσα τάξη». Μέσα από τη γενικευμένη κρίση που θα μεσολαβήσει, θα προκύψει και η απόλυτη συλλογική τιμωρία: μια χρεοκοπημένη, συλλογικά, πολιτική τάξη «κλεφτών» και «τεμπέληδων» θα εξαφανιστεί από προσώπου Γης.

Το πρόβλημα με τέτοιου είδους «λύσεις» δεν είναι μόνο οι καταστρεπτικές συνέπειες που θα επιφέρουν στους πιο ευάλωτους πολίτες της χώρας μας. Το πρόβλημα, κατά τη γνώμη μου, είναι η επικίνδυνη (σχεδόν θανάσιμη) ροπή τους προς την υπεραπλούστευση και τη διάκριση ανάμεσα σε «καλούς» και «κακούς». Σε μια χώρα με τόσους αυτοαπασχολούμενους, με τόσους φοροφυγάδες, με «φτωχούς-πλούσιους» και «πλούσιους-φτωχούς», η συνταγή εξόδου από την οικονομική κρίση- αν θέλει πράγματι να βοηθήσει τους αδύνατους- θα πρέπει να επικεντρώσει στη «λεπτομέρεια», όχι στην ιδεολογικά ορμώμενη γενικολογία. Σε περιόδους κρίσης, τα λόγια αποκτούν εξαιρετική σημασία. Γιατί τα λόγια προδικάζουν πράξεις. Αν δεν με πιστεύετε, θυμηθείτε τους τρεις «απεργοσπάστες» που κάηκαν ζωντανοί προχθές.

Το πρόβλημα είναι η επικίνδυνη ροπή προς την υπεραπλούστευση και τη διάκριση ανάμεσα σε «καλούς» και «κακούς»