Η Αθήνα παίζει το «χαρτί Ερντογάν»

«Πρέπει να μάθουμε να περπατάμε προτού μπορέσουμε να τρέξουμε». Αυτή τη φράση χρησιμοποιούν διπλωματικοί κύκλοι για να περιγράψουν τόσο το πνεύμα των συμφωνιών σε θέματα «χαμηλής» πολιτικής που ανακοίνωσαν στην Αγκυρα οι κ.κ. Δ. Δρούτσας και Α. Νταβούτογλου όσο και την πολιτική βούληση Παπανδρέου και Ερντογάν για εξομάλυνση των διμερών σχέσεων.

Αλλωστε στα ελληνοτουρκικά το περπάτημα και όχι το τρέξιμο, όπως λένε διπλωματικές πηγές, είναι μάλλον ο καλύτερος τρόπος για τη βελτίωση των σχέσεων, τόσο επειδή μπορεί να γίνει δεκτός από την κοινή γνώμη των δύο χωρών όσο κι επειδή οι δύο χώρες μπορούν να αρχίσουν να χτίζουν από τα εύκολα, όπως η συνεργασία στους τομείς της οικονομίας, της ενέργειας, του περιβάλλοντος και του τουρισμού, για να φθάσουν, αν καταστεί εφικτό, στα δύσκολα, όπως η διευθέτηση των προβλημάτων στο Αιγαίο.

Η δήλωση του Τούρκου ΥΠΕΞ Α. Νταβούτογλου ότι το ευκταίο στο μέλλον είναι οι γείτονες στο Αιγαίο να μην κοιτούν «κάτι άλλο» (σ.σ.: τουρκικά F-16) από τα παράθυρά τους αλλά να πετούν λουλούδια μπορεί να προκάλεσε ειρωνικά σχόλια, πέρα όμως από τον επικοινωνιακό της χαρακτήρα φαίνεται να έχει και μια δόση αλήθειας. Και αυτή είναι, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, πως η Αγκυρα τώρα επιθυμεί τη διευθέτηση των ανοικτών ζητημάτων με τους γείτονές της όχι μόνο στο πλαίσιο του δόγματος των «μηδενικών προβλημάτων» μαζί τους αλλά και για εσωτερικούς λόγους.

Το πρώτο βήμα. Ηταν ο Γιώργος Παπανδρέου αυτός που έκανε το πρώτο βήμα με την επίσκεψή του στην Κωνσταντινούπολη και τη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, λίγα 24ωρα μετά την ορκωμοσία της κυβέρνησής του, τον περασμένο Οκτώβριο. Στενοί συνεργάτες του έλεγαν τότε ότι στόχος της επίσκεψης ήταν να απευθυνθεί ο έλληνας πρωθυπουργός στην τουρκική κοινή γνώμη και να την κερδίσει. Να την πείσει για τα οφέλη της εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, θυμίζοντας την περίοδο της προσέγγισης που επί κυβέρνησης Σημίτη είχε υλοποιήσει ο ίδιος με τον Ισμαήλ Τζεμ.

Οι ίδιοι συνεργάτες επαναλαμβάνουν σήμερα ότι ο Παπανδρέου είχε μιλήσει τότε για το «μέρισμα ειρήνης» στο Αιγαίο θεωρώντας πως το μέλλον των δύο χωρών είναι κοινό, γι΄ αυτό και είναι αποφασισμένος να εμβαθύνει τις σχέσεις και τη συνεργασία με την τουρκική πλευρά. Επιπλέον ο έλληνας πρωθυπουργός εκτιμά – λένε οι ίδιες πηγές- ότι το κεφάλαιο της ελληνοτουρκικής προσέγγισης του 1999-2004 σπαταλήθηκε από την κυβέρνηση της Ν.Δ. η οποία ακολούθησε πολιτική ακινησίας, με αποτέλεσμα την επιδείνωση των σχέσεων. Σήμερα, προσθέτουν, ξαναπιάνει το νήμα από εκεί που το άφησε ως υπουργός Εξωτερικών του Σημίτη.

Η πρόταση συνεργασίας. Λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη Παπανδρέου, ο Τ. Ερντογάν έκανε ένα βήμα μπροστά στέλνοντάς του επιστολή και προτείνοντας τη σύσταση Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας των δύο χωρών- αφορά τη διμερή συνεργασία μιας σειράς υπουργείων υπό την υψηλή εποπτεία των δύο Πρωθυπουργών- αλλά και τη διευθέτηση των «διαφορών» στο Αιγαίο. Η διπλή ατζέντα με την οποία εμφανίζονται οι Τούρκοι δεν είναι νέο φαινόμενο θυμίζουν διπλωμάτες με εμπειρία, καθώς- όπως λένε- οι πάγιες τουρκικές θέσεις στα ζητήματα «σκληρής» πολιτικής (Αιγαίο, Κυπριακό) δεν αλλάζουν. Ωστόσο η κυβέρνηση εκτιμά ότι τώρα υπάρχει παράθυρο ευκαιρίας και βούληση κι από τις δύο πολιτικές ηγεσίες.

Ο Γιώργος Παπανδρέου αντιμετωπίζει μια μεγάλη οικονομική κρίση, έχει όμως νωπή τη λαϊκή εντολή. Οσο για τον Ταγίπ Ερντογάν αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις εντός και εκτός. Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι την ώρα που βλέπει τη χώρα του να ασθμαίνει στην ευρωπαϊκή πορεία της, με την απόφασή του για ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας και τη συμφωνία σύστασης του Συμβουλίου Συνεργασίας που αναμένεται να υπογράψει τον επόμενο μήνα στην Αθήνα με τον Γιώργο Παπανδρέου εμφανίζεται στις Βρυξέλλες ως εταίρος με βούληση για την εξομάλυνση των σχέσεων με την Αθήνα και όχι ως «ταραξίας».

Η Αθήνα πάντως ξεκαθαρίζει ότι η αλλαγή της τουρκικής συμπεριφοράς στο Αιγαίο αποτελεί προϋπόθεση για τον διάλογο και την ομαλοποίηση των σχέσεων

Με οδηγό το «δόγμα» του Κεμάλ

Oσοι γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα στην Τουρκία επαναλαμβάνουν σε όλους τους τόνους ότι ο βασικός πυλώνας πολιτικής επιβίωσης του Τ. Ερντογάν είναι το ευρωπαϊκό χαρτί. Με αυτό νίκησε στις εκλογές του 2007, με αυτό συγκρούεται ανοικτά με το κεμαλικό κατεστημένο κερδίζοντας καθημερινά μάχες, με αυτό αποκάλυψε την παρακρατική οργάνωση Εργκένεκον στέλνοντας ακόμη και στρατηγούς στον ανακριτή. Με το ίδιο χαρτί αγγίζει θέματα- ταμπού, όπως το αρμενικό, το κουρδικό, έχοντας κερδίσει- αν και ισλαμιστής- την εμπιστοσύνη ιδιαίτερα προοδευτικής μερίδας των τούρκων ψηφοφόρων. Για πολλούς, η πολιτική Ερντογάν αποτελεί μια σύγχρονη ερμηνεία του μότο του Κεμάλ Ατατούρκ «ειρήνη στην πατρίδα, ειρήνη στο εξωτερικό». Από την πλευρά της η Αθήνα επιθυμεί- σύμφωνα με διπλωματικές πηγές- να παίξει το χαρτί Ερντογάν όσο αυτό υπάρχει. Οι επόμενες προγραμματισμένες εκλογές στην Τουρκία θα γίνουν το 2011, αν βέβαια δεν δρομολογηθούν άλλες εξελίξεις. Το ερώτημα είναι, λένε οι ίδιες πηγές, «πόσο μακριά μπορεί να φθάσει στα ελληνοτουρκικά ο κ. Ερντογάν». Την απάντηση θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό οι συνθήκες και οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στην Αγκυρα και την Αθήνα. Υπενθυμίζεται ότι στην προσέγγιση της περιόδου 1999-2004 συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό οι σεισμοί του 1999, το Ελσίνκι και η αύξηση των διμερών οικονομικών σχέσεων. Σε κάθε περίπτωση, λένε συνεργάτες του Πρωθυπουργού, η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι η αλλαγή της τουρκικής συμπεριφοράς στο Αιγαίο αποτελεί προϋπόθεση για τον διάλογο και την ομαλοποίηση των σχέσεων. Ενώ επαναλαμβάνει ότι για την ίδια το μόνο ζήτημα προς διευθέτηση στο Αιγαίο είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας κι αν αυτό δεν καταστεί εφικτό σε εύλογο χρονικό διάστημα η από κοινού παραπομπή του ζητήματος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.