«Βλέπουν» ύφεση – σοκ έως και 4% το 2010

Σε ύφεση, που σύμφωνα με τις πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις θα περιοριστεί στο 2% αλλά σύμφωνα με τις πιο απαισιόδοξες θα φτάσει στο 4%, βυθίζεται πλέον η ελληνική οικονομία, με την ανεργία να ανεβαίνει απειλητικά και να συμπληρώνει τη σκοτεινή εικόνα της συνολικής επιδείνωσης του βιοτικού επιπέδου όλων των Ελλήνων πολιτών, μετά τα μέτρα της κυβέρνησης.

Τραπεζίτες και παράγοντες της αγοράς διατυπώνουν ανεπίσημα τις εκτιμήσεις τους, μετά την ανακοίνωση των μέτρων, από τις οποίες προκύπτει ότι η επανάληψη της εμπειρίας του 2009, όταν το ΑΕΠ υποχώρησε κατά 2%, είναι πλέον το πιο ευοίωνο σενάριο. Συγκεκριμένα, εκτιμήσεις παραγόντων της βιομηχανίας και του εμπορίου μιλούν για υποχώρηση του ΑΕΠ κατά 2%- 3%, ενώ δύο μεγάλες τράπεζες έχουν διαφορετικές απόψεις: η μία εκτιμά ότι η ύφεση θα φτάσει το 3,5%- 4%, και η άλλη περιορίζει την εκτιμώμενη υποχώρηση του ΑΕΠ στο 1,5%- 2%. Κοντά στο-2% θα βρίσκεται, σύμφωνα με πληροφορίες, και η εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις εαρινές προβλέψεις της, προς την οποία αναμένεται να συγκλίνει και η Τράπεζα της Ελλάδος στην έκθεσή της. Οι επίσημοι φορείς πάντως, όπως οι δύο τελευταίοι, θα θελήσουν ασφαλώς να επιδείξουν σχετικά αισιόδοξη στάση φέτος, στην προσπάθειά τους να μην προκαλέσουν ανησυχία και δημιουργήσουν πρόβλημα στην εφαρμογή του Προγράμματος Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Στην πραγματικότητα, είναι λίγο πιο απαισιόδοξοι από όσο θα εμφανιστούν. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, αφήνει να εννοηθεί ότι δεν περιμένει μεγαλύτερη υποχώρηση του ΑΕΠ από 1%, αν και δεν έχει αναθεωρήσει ακόμη τυπικώς την πρόβλεψη του Προγράμματος Σταθερότητας για-0,3% (και-0,8% σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο).

Χειρότερη η εναλλακτική
Γεγονός είναι ότι κανένας από τους παράγοντες της αγοράς και των τραπεζών δεν θεωρεί ότι τα πράγματα θα ήταν καλύτερα χωρίς περιοριστικά μέτρα. Αντίθετα, πιστεύουν ότι θα ήταν χειρότερα – και αυτό για έναν βασικό λόγο: ότι οι τράπεζες δεν θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν καθόλου ρευστότητα από τη διατραπεζική αγορά, λόγω υψηλών επιτοκίων και, άρα, οι χορηγήσεις δανείων θα μηδενίζονταν και η αγορά θα οδηγούνταν σε ασφυξία.

Τουλάχιστον, τώρα, με τα μέτρα που ελήφθησαν, ευελπιστούν ότι θα αποκατασταθεί σταδιακά η εμπιστοσύνη στην ελληνική οικονομία, θα πέσουν τα περίφημα spread και, άρα, θα μειωθούν και τα επιτόκια δανεισμού των ελληνικών τραπεζών, κάτι που θα τους δώσει τη δυνατότητα να πετύχουν μια μικρή έστω πιστωτική επέκταση.

Μείον 15 δισ. ευρώ
Η μακροοικονομική ανάλυση λέει ότι αν αφαιρέσεις από την αγορά ρευστότητα 15 δισ. ευρώ, όσο αντιστοιχεί στην επιχειρούμενη μείωση του ελλείμματος κατά 6% του ΑΕΠ (με τα μέτρα του Προγράμματος Σταθερότητας και τα συμπληρωματικά που ανακοινώθηκαν την Τετάρτη), το ΑΕΠ θα υποχωρήσει κατά 3,5%- 4%. Αυτή είναι και η εκτίμηση που κάνουν οι πιο απαισιόδοξοι τραπεζικοί κύκλοι.

Άλλοι, ωστόσο, σημειώνουν ότι αν- χάρη στα μέτρα λιτότητας- οδηγηθούμε σε μείωση επιτοκίων δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου και κατά συνέπεια και των τραπεζών, και εξασφαλιστεί ρυθμός πιστωτικής επέκτασης 4%- 5%, θα αντισταθμιστεί εν μέρει, μέσω του τραπεζικού δανεισμού, η επίπτωση των δημοσιονομικών μέτρων. Έτσι, ευελπιστούν ότι η υποχώρηση του ΑΕΠ μπορεί να περιοριστεί στο 1,5%- 2%.

Σε αυτό θα βοηθήσει, εκτιμούν, και η ανάκαμψη της διεθνούς οικονομίας, η οποία αναμένεται να επηρεάσει θετικά φέτος την τουριστική κίνηση στην Ελλάδα.

Κάτι ανάλογο, λένε, έγινε και στη δεκαετία του ΄90, όταν η αποκλιμάκωση των επιτοκίων διευκόλυνε την πιστωτική επέκταση και οδήγησε σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Τώρα, φυσικά, δεν θα έχουμε τέτοια αποκλιμάκωση ούτε μπορούμε να περιμένουμε τόσο μεγάλη πιστωτική επέκταση, αλλά- τηρουμένων των αναλογιών- οι τράπεζες μπορούν να κάνουν τη διαφορά στην ανάπτυξη. Από το 2011 η ανάκαμψη Τα μέτρα που πήρε η κυβέρνηση, σημειώνουν κύκλοι της αγοράς, δημιουργούν την ελπίδα ότι από το 2011 θα μπορέσει να φανεί φως στην άκρη του τούνελ. Ορισμένοι εκτιμούν ότι το δεύτερο εξάμηνο του 2011 θα πάρει η οικονομία την πρώτη ανάσα, επιστρέφοντας σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι πραγματική ανάπτυξη θα δούμε, καλώς εχόντων των πραγμάτων, από το 2012. Αυτό βεβαίως προϋποθέτει ότι τα μέτρα θα αποδώσουν και θα επιτευχθεί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, γιατί διαφορετικά μπορούμε να οδηγηθούμε πάραυτα σε φαύλο κύκλο ύφεσης.

Επίσης, οι ίδιοι προσθέτουν ότι τα μέτρα για τη μείωση του ελλείμματος πρέπει οπωσδήποτε να συνοδευτούν από διαρθρωτικά, που θα οδηγήσουν σε άνοιγμα των αγορών και των κλειστών επαγγελμάτων και ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, ώστε να δοθούν κίνητρα για επενδύσεις και να βγει επιτέλους- με την ευκαιρία- η Ελλάδα από τον κύκλο της χαμηλής ανταγωνιστικότητας.

Κοντά στο-2% θα βρίσκεται, σύμφωνα με πληροφορίες, και η εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις εαρινές προβλέψεις της

Ο ΦΠΑ ανεβάζει την ανεργία

Η ύφεση αναμένεται να αυξήσει την ήδη υψηλή ανεργία που υπάρχει στη χώρα.

Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΣΥΕ, το τρίτο τρίμηνο του 2009 είχε σκαρφαλώσει στο 9,3%.

Οι επιχειρήσεις αναμένεται να δεχθούν πιέσεις από δύο πλευρές. Η ζήτηση θα μειωθεί λόγω των μειωμένων εισοδημάτων των καταναλωτών, αλλά και της έντονης αβεβαιότητας που θα τους διακατέχει για πολύν καιρό ακόμη. Από την άλλη πλευρά, η αύξηση του ΦΠΑ και των άλλων φόρων ανεβάζει το κόστος τους.

Μοιραία θα οδηγηθούν είτε σε συμπίεση κερδών είτε σε απολύσεις ή- το πιθανότερο- και στα δύο.

Το καλύτερο που μπορεί να περιμένει κανείς, σημειώνουν τραπεζικοί κύκλοι, είναι η αναμενόμενη αυτή άνοδος της ανεργίας να μην είναι εκρηκτική, να μη φτάσει σε ποσοστά 12% και 13%.


ΓΝΩΜΗ Διαρθρωτικό πακέτο για να πιάσουν τόπο οι θυσίες
Του ΓΚΙΚΑ Α. ΧΑΡΔΟΥΒΕΛΗ

Το 2010 η ύφεση του 2009 συνεχίζεται και με μεγαλύτερη ένταση. Θα είναι μια δύσκολη χρονιά για τους Έλληνες, των οποίων τα εισοδήματα μειώνονται τη στιγμή που στην υπόλοιπη Ευρώπη αρχίζει η ανάκαμψη.

Η κυβέρνηση δεν είχε άλλη επιλογή. Έπρεπε να αντιδράσει στην κλιμακούμενη αμφισβήτηση της χώρας μας. Και επειδή η αμφισβήτηση ήταν μεγάλη, τα μέτρα έπρεπε και αυτά είναι ακόμα σκληρότερα. Μέχρι τον Ιανουάριο η κυβέρνηση αμφιταλαντεύονταν ανάμεσα σε μια επιλεκτική επεκτατική πολιτική μέσω αύξησης των δημόσιων επενδύσεων, η οποία θα στήριζε την ανάπτυξη του 2010 και έτσι θα διευκόλυνε τη δημοσιονομική προσαρμογή, και σε μια γενικευμένη περιοριστική πολιτική, η οποία θα μείωνε τα τεράστια ελλείμματα του 2009, ριψοκινδυνεύοντας όμως μια μεγάλη ύφεση. Αποδείχθηκε ότι το δίλημμα στην πράξη αγνοούσε τις απαιτήσεις των δανειστών μας, οι οποίοι έβλεπαν τη δεύτερη επιλογή ως τη μόνη λύση. Από τις αρχές Δεκεμβρίου η χώρα μας μπήκε στο μικροσκόπιο των αγορών με το δημοσιονομικό μας πρόβλημα να αναδεικνύεται ως το μέγα πρόβλημα της ζώνης του ευρώ. Οι αγορές αρνούνταν να μας δανείσουν σε λογικά επιτόκια, φοβούμενες το εκτινασσόμενο δημόσιο χρέος.

Δεν ήταν απώλεια χρόνου
Σε ορισμένους, η καθυστέρηση πέντε μηνών για την τελική απόφαση φαίνεται εκ των υστέρων ως απώλεια χρόνου. Δεν ήταν. Όλοι αιφνιδιάστηκαν από το μέγεθος του δημοσιονομικού ξεχειλώματος το 2008 και το 2009.

Άλλωστε απαιτείται χρόνος για να αντιληφθεί ο πολίτης το μέγεθος του προβλήματος και να συνταχθεί πίσω από τα περιοριστικά μέτρα. Έπρεπε και η ίδια η κυβέρνηση στο σύνολό της να αντιληφθεί πλήρως την επιμονή των δανειστών, αλλά κυρίως την έλλειψη ουσιαστικής χρηματοδότησης από την υπόλοιπη Ευρώπη. Στην Ευρώπη επι κράτησε η άποψη των σκληροπυρηνικών ότι η Ελλάδα πρέπει να βρει μόνη της τη λύση στο αδιέξοδο όπου βρίσκεται. Πρόσφατα μάλιστα, ο ένας από τους τρεις επιφανείς αξιολογικούς οίκους που μας υποβάθμισαν τον Δεκέμβριο, η Standard & Ρoor΄s, ανακοίνωσε ότι έπεται περαιτέρω υποβάθμιση σε περίπτωση που δεν ληφθούν επαρκή μέτρα μόνιμου χαρακτήρα, που να μειώνουν τις δαπάνες.

Έγινε λοιπόν σταδιακά ξεκάθαρο ότι τα δραστικά περιοριστικά μέτρα θα προκαλέσουν μεγάλη ύφεση το 2010, αλλά συγχρόνως δίνουν και μια προοπτική ανάκαμψης από το δεύτερο εξάμηνο του 2011. Αντίθετα, το μπάλωμα του προβλήματος και η αναβολή λήψης μέτρων θα οδηγούσαν σε ύφεση διαρκείας, την οποία ορισμένοι, όπως το ΔΝΤ, εκτιμούσαν σε δεκαετία. Η προγενέστερη ρήση του Πρωθυπουργού «ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε» πήρε, συνεπώς, σάρκα και οστά. Η επιλογή ήταν σαφής: Αλλάζουμε άμεσα.

Οργάνωση του Δημοσίου
Δεν αρκούν, όμως, μόνον τα περιοριστικά μέτρα και οι θυσίες των εργαζομένων. Χρειάζεται να υιοθετήσουμε ένα καινούργιο μοντέλο ανάπτυξης βασισμένο στην παραγωγή, τη δημιουργικότητα, την αποτελεσματικότητα και την εξωστρέφεια. Για να έχουν μόνιμο αποτέλεσμα οι σημερινές θυσίες, πρέπει να συνδυαστούν με διαρθρωτικά μέτρα, αρχίζοντας με την καλύτερη οργάνωση του δημόσιου τομέα.

Οι πολιτικοί μας να γίνουν αποτελεσματικοί διαχειριστές ενός ζωντανού οργανισμού, όπως γίνεται και με τις ιδιωτικές εταιρείες. Να γίνει, για παράδειγμα, μια πιο σωστή διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού, ώστε αυτοί που κάθονται διότι δεν έχουν αντικείμενο εργασίας, να επανεκπαιδεύονται και να τοποθετούνται σε θέσεις- όπως π.χ. τα νοσοκομεία- όπου χρειάζεται η παρουσία τους. Αν οργανωθεί καλύτερα ο δημόσιος τομέας, θα λειτουργήσει συμπληρωματικά με τον ιδιωτικό, δεν θα αποτελεί πηγή κωλυμάτων στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Αν οργανωθεί καλύτερα, θα μπορεί να ελέγχει τα έσοδα και τις δαπάνες του, θα είναι δικαιότερος στην κατανομή των βαρών, θα δημιουργήσει κλίμα εμπιστοσύνης και υπακοής στους νόμους ανάμεσα στους πολίτες. Τότε μόνο η Ελλάδα θα έχει την πιθανότητα να συγκλίνει πραγματικά προς το βιοτικό επίπεδο της παλαιάς Ευρώπης των «15».

Ο Γκίκας Χαρδούβελης είναι καθηγητής Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς και οικονομικός σύμβουλος του Ομίλου της Εurobank ΕFG

Χρειάζεται ένα μοντέλο ανάπτυξης, βασισμένο στην παραγωγή, τη δημιουργικότητα, την αποτελεσματικότητα και την εξωστρέφεια

ΓΝΩΜΗ Μέτρα τώρα για ανταγωνιστικότητααντίδοτο στην ύφεση
Του ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑ

Τα μέτρα που ανακοινώθηκαν είναι απαραίτητα για την αποφυγή χρεοκοπίας της ελληνικής οικονομίας. Ταυτόχρονα, αποτελούν ευκαιρία διόρθωσης λαθών του παρελθόντος και επαναφοράς της ελληνικής οικονομίας σε μια νέα, βιώσιμη, τροχιά οικονομικής ανάπτυξης, αφού βέβαια μεσολαβήσει μία περίοδος αρνητικών ρυθμών και μείωσης του μέσου βιοτικού επιπέδου. Αυτό, δυστυχώς, είναι το κόστος της μακρόχρονης καθυστέρησης λήψης των αναγκαίων μέτρων προσαρμογής.

Πολλοί ίσως επιχειρηματολογήσουν ότι η δημιουργία αρνητικών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης ακυρώνει την αποτελεσματικότητα των μέτρων. Η αλήθεια είναι ότι μειώνουν λίγο την αποτελεσματικότητά τους αλλά επ΄ ουδενί την ακυρώνουν. Η εμπειρία δείχνει ότι σε μικρές, ανοιχτές οικονομίες με δημόσιο χρέος που υπερβαίνει το 90% του ΑΕΠ, η μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος έχει μικρή μόνο επίπτωση στην οικονομική δραστηριότητα, η οποία μάλιστα διαρκεί σχετικά λίγο. Μεσοπρόθεσμα η οικονομική δραστηριότητα ανακάμπτει λόγω της βελτίωσης των περιθωρίων δανεισμού, του κλίματος εμπιστοσύνης και της μείωσης των εισαγωγών. Αυτά τα επιχειρήματα ισχύουν κατά μείζονα λόγο στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας, η αξιοπιστία της οποίας βρίσκεται στο ναδίρ, κυρίως λόγω του υψηλού δημόσιου χρέους.

Φαύλος κύκλος
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κυβέρνηση πρέπει να κάνει τα αδύνατα, δυνατά ώστε αυτή η περίοδος αρνητικής αντίδρασης της οικονομίας στο αναγκαίο δημοσιονομικό σοκ να είναι βραχεία. Αυτό θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν η κυβέρνηση προσχωρήσει με γοργά βήματα σε μια εξωστρεφή πολιτική οικονομικής ανάπτυξης με άξονα την ανταγωνιστικότητα, η οποία βεβαίως απαιτεί ρήξη με την τρέχουσα φιλοσοφία και πρακτική. Η ελληνική οικονομία έχει τη δυνατότητα υψηλών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης, αν καταργηθούν οι περιορισμοί που το Δημόσιο επιβάλλει στον ανταγωνισμό. Για παράδειγμα, τα κλειστά επαγγέλματα στις μεταφορές, το καμποτάζ στην κρουαζιέρα, οι περιορισμοί στην αγορά ενέργειας, στην αγορά υγείας κ.λπ. αποστερούν την ελληνική οικονομία από απαραίτητα κεφάλαια, επενδύσεις και νέες θέσεις εργασίας και την καταδικάζουν σε έναν φαύλο κύκλο υψηλού κόστους λειτουργίας και χαμηλής ανταγωνιστικότητας.

Το άνοιγμα των αγορών με την κατάργηση αυτών των περιορισμών πρέπει να συνδυαστεί με ιδιωτικοποιήσεις, συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αξιοποίηση της περιουσίας του Δημοσίου και την έλευση ξένων κεφαλαίων. Απώτερος σκοπός όλων αυτών πρέπει να είναι η αξιοποίηση των δυναμικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας στον τουρισμό (αναβάθμιση υπηρεσιών, επιμήκυνση τουριστικής περιόδου, ανάπτυξη τουριστικής κατοικίας), στην υγεία (δημιουργία κέντρων αποκατάστασης για τους baby boomers), στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και, κυρίως, στην εξοικονόμηση ενέργειας, στη ναυτιλία και τον πολιτισμό.

Ο Γιάννης Στουρνάρας είναι καθηγητής Οικονομικών του Πανεπιστημίου Αθηνών και γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ

Η ελληνική οικονομία έχει τη δυνατότητα υψηλών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης, αν καταργηθούν οι περιορισμοί που το Δημόσιο επιβάλλει στον ανταγωνισμό