[ ΑΡΘΡΟ ] Το ελληνικό πρόβλημα είναι παγκόσμιο και δομικό

Όλοι συζητούν αυτό που το περιοδικό «Fortune» αποκαλεί «η ελληνική ανεμοζάλη» και όλοι δείχνουν με το δάχτυλό τους κάποιον άλλο. Ποιος φταίει; Η ελληνική κυβέρνηση κατηγορείται ότι έκανε απάτη και επέτρεψε στους Έλληνες να ζουν πέρα από τα μέτρα τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατηγορείται ότι δημιούργησε μια αδύνατη δομή για το ευρώ.

Ή μήπως φταίει η Goldman Sachs; Κατηγορείται ότι έδωσε τη δυνατότητα στην ελληνική κυβέρνηση να παραποιήσει τα οικονομικά στοιχεία όταν επεδίωκε να συμμετάσχει στο σύστημα του ευρώ. Η καγκελάριος Μέρκελ χαρακτηρίζει τις πράξεις της Goldman Sachs το 2002 «σκανδαλώδεις» και η υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας Κριστιάν Λαγκάρντ ζητά αυστηρότερες ρυθμίσεις για τα swaps.

Ο Νάιαλ Φέργκιουσον λέει ότι «η ελληνική κρίση έρχεται στην Αμερική». Την αποκαλεί «μια δημοσιονομική κρίση του δυτικού κόσμου». Ο Φέργκιουσον κάνει κήρυγμα για τα κακά του δημόσιου χρέους και την έννοια του «κεϊνσιανού δωρεάν γεύματος», το οποίο στο τέλος γίνεται «ναρκωτικό για την ανάπτυξη». Ο Πολ Κρούγκμαν λέει ότι πρόκειται για ένα «ευρωχάος», γιατί η Ευρώπη δεν θα έπρεπε να έχει υιοθετήσει ένα κοινό νόμισμα εφόσον πριν απ΄ αυτό δεν ήταν έτοιμη για πολιτική ένωση. Αλλά τώρα δεν επιτρέπεται στο ευρώ να καταστραφεί, γιατί αυτό θα προκαλούσε μια παγκόσμια χρηματοπιστωτική κατάρρευση.

Πρέπει η Γερμανία να κάνει κάτι; Οι Γερμανοί δεν θέλουν για δύο λόγους κυρίως. Ο πρώτος είναι η προοπτική παρόμοιας απαίτησης από άλλα κράτη που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες (Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία, Ιρλανδία). Ο δεύτερος είναι οι εσωτερικές πιέσεις των πολιτών τους, που θεωρούν πως κάθε βοήθεια προς την Ελλάδα ισοδυναμεί με χρήματα που θα τα πάρουν από τους ίδιους, μία περίοδο που και εκείνοι αισθάνονται οικονομικά σφιγμένοι.

Από την άλλη πλευρά, αν η Ελλάδα (και άλλες χώρες) αναγκάσει τους πολίτες της να πληρώσουν το χρέος, αυτό θα σημαίνει μειωμένη αγοραστική δύναμη για εισαγωγές- πρώτα απ΄ όλα από τη Γερμανία.

Όταν ένας αναλυτής των «Financial Τimes» υπονόησε ότι στο τέλος η Γερμανία θα διέσωζε την Ελλάδα, ένας Γερμανός αναγνώστης σχολίασε: «Οπότε, αυτό που λέτε είναι δώστε τους τα λεφτά σας για να τα ξοδέψουν στο μαγαζί σας». Αλλά δεν είναι ακριβώς αυτό που κάνουν και οι Κινέζοι όταν αγοράζουν αμερικανικά ομόλογα;

Αυτό που διαφεύγει στις παραπάνω αναλύσεις της βραχυπρόθεσμης ευθύνης και του κέρδους είναι πως το πρόβλημα είναι παγκόσμιο και είναι δομικό. Οι τράπεζες υπάρχουν για να κάνουν λεφτά. Τα παιχνίδια που παίζει η Goldman Sachs (όπως και άλλες τράπεζες) δεν τα έπαιζε μόνο με την Ελλάδα, αλλά με πολλές χώρες- ακόμη και με τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Αγγλία, ακόμη και με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό συμβαίνει επειδή οι κυβερνήσεις επιθυμούν να επιβιώσουν. Για να το κάνουν αυτό, πρέπει να ξοδεύουν χρήματα για να εμποδίσουν μια «ανεμοζάλη» και την κοινωνική αναταραχή. Και αν δεν εισπράττουν αρκετούς φόρους, για να το κάνουν (και επειδή δεν θέλουν να αυξήσουν τους φόρους και επειδή μια ασθενέστερη οικονομία σημαίνει λιγότερα φορολογικά έσοδα) πρέπει να «κάνουν μακιγιάζ» στους λογαριασμούς τους δανειζόμενοι. Και ο κρυφός δανεισμός (από τράπεζες, για παράδειγμα) είναι καλύτερος από τον φανερό, αφού τους δίνει τη δυνατότητα να αποφύγουν την κριτική, μέχρι τη μέρα που το μυστικό αποκαλύπτεται και επικρατεί πανικός για την τράπεζα…

Τα προβλήματα της Ελλάδας είναι στην πραγματικότητα προβλήματα της Γερμανίας. Τα προβλήματα της Γερμανίας είναι στην πραγματικότητα προβλήματα των ΗΠΑ. Και τα προβλήματα των ΗΠΑ είναι στην πραγματικότητα προβλήματα του κόσμου. Το να αναλύει κανείς ποιος έκανε τι τα τελευταία δέκα χρόνια είναι λιγότερο χρήσιμο από το να συζητάμε, αν μη τι άλλο, τι μπορεί να γίνει τα επόμενα δέκα χρόνια. Αυτό που συμβαίνει είναι ένα παγκόσμιο παιχνίδι της κότας. Όλοι φαίνεται να περιμένουν ποιος θα κάνει πρώτος πίσω. Κάποιος θα κάνει λάθος. Και τότε θα έχουμε αυτό που ο Μπάρι Άιχενγκριν αποκάλεσε «μητέρα όλων των οικονομικών κρίσεων». Ακόμη και η Κίνα θα επηρεαστεί.

Αυτό που συμβαίνει είναι ένα παγκόσμιο παιχνίδι της κότας.
Όλοι φαίνεται να περιμένουν ποιος θα κάνει πρώτος πίσω. Κάποιος θα κάνει λάθος…

Ο Ιμμάνουελ Βάλερσταϊν είναι Αμερικανός κοινωνιολόγος, πρώην καθηγητής και νυν ανώτερος υπότροφος Ερευνών στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ και συγγραφέας, μεταξύ άλλων, του βιβλίου «Τhe Decline of Αmerican Ρower: Τhe U.S. in a Chaotic World» (Νew Ρress)