Ημερολόγιο Συνόρων «Έβλεπα τα καράβια σαν ανθρώπινα πλάσματα»

Ανδρέας Δημόπουλος, φωτογράφος, ζει στο Παρίσι. Χρόνια τώρα συλλέγει πληροφορίες για τα καράβια που κάποτε μετέφεραν μετανάστες από την Ευρώπη σε άλλες ηπείρους. Με αφορμή αυτά τα καράβια,
αρχίσαμε να συζητάμε για τα ταξίδια του. Σήμερα δημοσιεύουμε το δεύτερο μέρος της μαρτυρίας του…
ΕΜΕΙΝΑ τέσσερα χρόνια στην Ελλάδα ως ανταποκριτής του Γαλλικού Πρακτορείου Gamma. Ταξίδευα πολύ συχνά στην Κύπρο. Ήταν το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ζωής μου.Εκεί γνώρισα, χάρη στους αριστερούς Ελληνοκύπριους, πολλούς ανθρώπους, ανάμεσα στους οποίους και ένα μέλος της ΡLΟ, έναν άνθρωπο μυστηριώδη και ευφυή που είχε κάνει σπουδές στην Θεσσαλονίκη και μιλούσε εξαιρετικά ελληνικά. Γίναμε φίλοι. Χάρη σε αυτόν πήγα στον Λίβανο, όπου οι Παλαιστίνιοι ήταν κράτος εν κράτει. Πήγα στη Σάμπρα και τη Σατίλα. Πήγα στον Νότιο Λίβανο. Βρέθηκα με Παλαιστίνιους μαχητές στα υπόγεια τη νύχτα όταν οι Ισραηλινοί βομβάρδιζαν την περιοχή. Αυτό που υπηρετούσα πιο πολύ ήταν η δική μου προσωπική εμπειρία παρά η δουλειά ως φωτογράφος. Ερχόμουν από το Παρίσι, δεν είχα ζήσει ποτέ τον πόλεμο, τώρα τον ζούσα κάθε μέρα. ●●●
Η ΕΛΛΑΔΑ γινόταν όλο και πιο ασήμαντη για την επικαιρότητα. Ήθελα να δουλέψω στον Λίβανο ως πολεμικός ανταποκριτής αλλά το πρακτορείο δεν με χρηματοδοτούσε πια. Αναγκάστηκα να επιστρέψω στο Παρίσι. Δεν υπήρχε δουλειά για μένα. Άρχισα να δουλεύω για διαφημιστικές εταιρείες και δεν με ενδιέφερε καθόλου. Από την προηγούμενη συναρπαστική ζωή έπεσα στη ρουτίνα, στις δυσκολίες της επιβίωσης. Τότε άρχισα να κάνω ξανά ταξίδια. Άρχισε μια περίοδος περιπλάνησης, όπου ένιωθα όλο και πιο πολύ αποστασιοποιημένος από την πραγματικότητα. Τα καράβια ήρθαν αργότερα. Άρχισα να τα σκέφτομαι όταν γνώρισα τη σημερινή μου σύζυγο. Έχει αρμενική καταγωγή και μου έλεγε πολλές ιστορίες Αρμενίων για το πώς διώχθηκαν από την Τουρκία. Συνάντησα πολλούς Αρμένιους. Οι ιστορίες τους με συγκλόνισαν. Με γύριζαν πίσω στην ιστορία των γονέων μου. Ένιωσα πως ήθελα να κάνω κάτι που να έχει σχέση με τη μετακίνηση των πληθυσμών. Έτσι άρχισε. Ακούγοντας ιστορίες ανθρώπων για τα καράβια που τους είχαν μεταφέρει σε Αμερική ή Αυστραλία. Ο παππούς της γυναίκας μου είχε περάσει από το Έλις Άιλαντ. Άρχισα να ψάχνω το καράβι με το οποίο είχε ταξιδέψει. Μετά άρχισα να ψάχνω τα καράβια που τους τελευταίους δυο αιώνες είχαν μεταφέρει Ευρωπαίους μετανάστες προς άλλες ηπείρους, Βόρεια Αμερική, Αυστραλία, Λατινική Αμερική, Αφρική…

●●●
ΗΤΑΝ μια έρευνα στα τυφλά. Στη Γαλλία δεν μπορούσα να βρω τίποτα. Έψαχνα κυρίως αγγλοσαξονικά ναυτικά βιβλία. Πότε «γεννήθηκαν» τα καράβια, από ποιο λιμάνι αναχώρησαν για πρώτη φορά, πότε και πώς «πέθαναν». Άρχισα να κάνω κάποια ταξίδια. Συνέβαινε να παραγγείλω ένα βιβλίο 300 σελίδων για να βρω μόνο μια σειρά, σε ποιο λιμάνι είχε «πεθάνει» ένα συγκεκριμένο καράβι. Δεν ήθελα, βέβαια, αυτό το «κυνήγι των καραβιών» να είναι μια προσωπική ιστορία. Γι΄ αυτό, στην αρχή, άφησα στην άκρη τα ελληνικά καράβια. Δεν ήθελα να είμαι απλά ένας Έλληνας που κάνει έρευνα για τα μεταναστευτικά ταξίδια των ελληνικών καραβιών. Ήθελα να κάνω μια οικουμενική έρευνα. Έχω εντοπίσει πάνω από 2.000 καράβια αλλά σταμάτησα συμβολικά στον αριθμό των 999. Έτσι κι αλλιώς, είναι μια δουλειά που εξελίσσεται συνεχώς, που αλλάζει, δεν τελειώνει ποτέ, ένα work in progress. Η έρευνά μου είναι μια δουλειά που πολλές φορές μοιάζει με εκείνη ενός ντετέκτιβ. Την άρχισα το 1996 και την διέκοψα πολλές φορές γιατί βρέθηκα σε αδιέξοδο.

●●●
ΥΠΑΡΧΟΥΝ καράβια που μεταφέρουν μετανάστες από την πρώτη μέρα που μπαίνουν στη θάλασσα μέχρι την ημέρα που «πεθαίνουν». Υπάρχουν άλλα που έχουν κάνει μόνο ένα δρομολόγιο με μετανάστες. Τα καράβια που με έκαναν να υποφέρω πιο πολύ είναι τα μικρά, που έχουν κάνει πολύ λίγα ταξίδια, τα οποία δεν ενδιαφέρουν τα ναυτικά βιβλία. Έβλεπα το κάθε καράβι σαν ανθρώπινο πλάσμα. Οι ζωές των καραβιών διαφέρουν. Υπάρχουν καράβια που αλλάζουν ονόματα και πωλούνται σε άλλους ιδιοκτήτες. Πολλά ελληνικά καράβια ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Το μεγαλύτερο μέρος των καραβιών είχε τραγικό τέλος. Είναι σαν καθρέφτης της τραγικής ιστορίας της Ευρώπης γιατί «πέθαναν» στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τότε το φορτίο τους ήταν κυρίως στρατιώτες και όπλα. Τα περισσότερα τορπιλίστηκαν από γερμανικά υποβρύχια. Άλλα καράβια όμως που τορπιλίστηκαν μετέφεραν πρόσφυγες που πήγαιναν να βρουν καταφύγιο στην Αμερική ή στην Αγγλία. Όπως το «Lusitania» που μετέφερε στην Ιρλανδία 1.959

άντρες, γυναίκες, παιδιά. 1.198 πνίγηκαν όταν το τορπίλισαν οι Γερμανοί… Υπάρχουν καράβια που δεν κατάφερα να βρω πότε «πέθαναν». Υπάρχουν καράβια που είχαν μυστηριώδες τέλος, που τα έχει καταπιεί η θάλασσα. Υπάρχουν καράβια που έχουν ρομαντικό τέλος. Άλλα που «πεθαίνουν» με πολύ μίζερο τρόπο, σαν γέροι σε γηροκομείο. Στην Ελευσίνα υπάρχουν πολλοί τέτοιοι θάνατοι καραβιών… Σε όλη αυτή την περιπέτεια δεν είμαι ούτε ιστορικός ούτε επαγγελματίας. Είμαι ερασιτέχνης. Είναι μια ρομαντική προσπάθεια, αν θέλετε. Σκέφτομαι να κάνω ένα βιβλίο. Ίσως και μια έκθεση. Γοητεύτηκα εξ αρχής από την ποίηση των λέξεων και των ονομάτων, τη μουσικότητα των ονομάτων των λιμανιών. Ένιωθα σαν ένα παιδί που ανακαλύπτει γεωγραφικό χάρτη. Ονόματα ανήκουστα, παράξενα, μελωδικά. Αυτή είναι η καρδιά της έρευνάς μου, νομίζω.

LΙΝΚ:

http://gazikapllani. blogspot.com