[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Παράμετροι ευημερίας

Όσο αποτελεσματική κι αν είναι η προσπάθεια της κυβέρνησης να διορθώσει τα κακώς κείμενα της δημοσιονομικής πραγματικότητας, θα βρεθεί αντιμέτωπη με εκρηκτικές καταστάσεις. Η ειλικρίνεια, η πληρότητα στην ενημέρωση των πολιτών και η χρήση πειστικών επιχειρημάτων λειτουργούν κατευναστικά, όμως δεν αρκούν.

Σκληρό πεδίο δοκιμασίας της κοινωνικής ανοχής θα είναι η διαχείριση των πόρων για την προστασία των ασθενέστερων ομάδων. Η πρόκληση αυτή καθιστά πολύ ενδιαφέρουσες και επίκαιρες ορισμένες παρατηρήσεις του οικονομολόγου Χριστόφορου Σαρδελή, που επέτυχε σημαντικές διεθνείς διακρίσεις ως ειδικός στην διαχείριση του δημοσίου χρέους. Γράφει λοιπόν ο Σαρδελής: «Καλύτερες υπηρεσίες σε ευαίσθητους τομείς όπως η υγεία, η παιδεία ή η κοινωνική προστασία δεν προϋποθέτουν περισσότερες δαπάνες και, επομένως, δεν συνεπάγονται επιδείνωση του δημοσιονομικού προβλήματος. Επίκληση δημοσιονομικών περιορισμών, όταν δεν έχουν διερευνηθεί οι δυνατότητες βελτιώσεων μέσω της αύξησης της αποδοτικότητας των δαπανών, δεν μπορεί παρά να είναι προσχηματική». Και παρακάτω σημειώνει με ρεαλισμό «… κάθε επιτυχημένη προσπάθεια βελτίωσης της αποτελεσματικότητας έχει και τα θύματά της στον βαθμό που μέσα απ΄ την αναποτελεσματικότητα έχουν “κατοχυρωθεί” κεκτημένα δικαιώματα σε οργανωμένες ομάδες». Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση με καλύτερους σχεδιασμούς, με την αναγκαία αποφασιστικότητα και ακαμψία προς τα οργανωμένα συμφέροντα, θα μπορούσε- ακόμη και με λιγότερους διαθέσιμους πόρουςνα βελτιώσει το αποτέλεσμα της κοινωνικής πολιτικής. Η πολιτική αυτή αφορά σε πολλούς τομείς. Εδώ χρησιμοποιώ το χαρακτηριστικό παράδειγμα με τις «Ανισότητες στην Υγεία», σημαντική εργασία του καθηγητή Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής Γιάννη Τούντα.

Ο Τούντας καταγράφει ως βασικές αιτίες των ανισοτήτων στη δημόσια υγεία: Πρώτον, τις ευρύτερες κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, δεύτερον, την άνιση κοινωνική ασφάλιση, τρίτον, τη σχεδόν ανύπαρκτη πρόληψη και, τέταρτον, το υποβαθμισμένο ΕΣΥ. Αντιστοίχως, προτείνει διατομεακές πολιτικές, ενιαίο βασικό πακέτο ασφάλειας υγείας, ολοκληρωμένα προγράμματα πρόληψης- προαγωγής υγείας και διαπιστώνει την ανάγκη για ένα νέο ΕΣΥ. Από τις πιο εντυπωσιακές ανισότητες που αναφέρει είναι ότι στην περιφέρεια πρωτευούσης αναλογούν 6 ανά 1.000 κατοίκους, ενώ στη Στερεά Ελλάδα και Εύβοια μόλις 2,6. Στην Α΄ υγειονομική περιφέρεια Αττικής 6,1 νοσηλευτές για τον ίδιο αριθμό κατοίκων, στη Β΄ περιφέρεια 3,1 και στην Α΄ περιφέρεια Νότιου Αιγαίου 1,5.

Τα παραπάνω μάς πείθουν ότι, σε μεγάλο βαθμό, ο τρόπος αξιοποίησης των πόρων για την υγεία, αντί να αμβλύνει τις ανισότητες, τις οξύνει. Στην υγεία όπως και αλλού ανατρέπεται η λογική της κοινωνικής πολιτικής, όταν το κόστος είναι δυσανάλογο των προσφερόμενων υπηρεσιών, οι κοινωνικές ανάγκες δεν έχουν ιεραρχηθεί σωστά και κύριοι αποδέκτες των υπηρεσιών αυτών δεν είναι οι κοινωνικές ομάδες για τις οποίες σχεδιάστηκαν. Βεβαίως, θα ήταν ουτοπικό να πιστεύουμε ότι αυτά μπορούν να διορθωθούν από τη μια μέρα στην άλλη. Υπάρχουν όμως λόγοι, και πέραν της τρέχουσας κρίσης, για τους οποίους αποκτά άλλη βαρύτητα η αντιμετώπισή τους. Και εξηγούμαι: οι δημογραφικές εξελίξεις, η σύγχρονη τεχνολογία, οι πιεστικοί ρυθμοί της καθημερινότητας, η αποξένωση των ανθρώπων, ο σκληρός ανταγωνισμός, η ανασφάλεια και το αίσθημα αδικίας ή μειονεξίας, η εγκληματικότητα, η περιβαλλοντική υποβάθμιση, οι αγοραίες επιδράσεις στην πολιτιστική δημιουργία και πολλά ακόμη έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής. Η κατάθλιψη πλήττει ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού. Προοδευτικά, αυτή η πραγματικότητα απασχολεί περισσότερους οικονομολόγους διεθνώς. Διαπιστώνουν ότι το αίσθημα ευημερίας των πολιτών δεν ταυτίζεται όσο νόμιζαν με το κατά κεφαλήν εισόδημα. Πολλά ποιοτικά στοιχεία συγκαθορίζουν την ευτυχία των πολιτών, την κοινωνική συνοχή αλλά και τις συλλογικές αντιδράσεις τους. Πολλά από αυτά τα ποιοτικά στοιχεία άπτονται της κοινωνικής πολιτικής. Συνεπώς, εκτός από τη μέσω φορολογίας ανακατανομή του πλούτου, κεντρική πρόκληση της κοινωνικής πολιτικής είναι η άμβλυνση της «συλλογικής δυστυχίας» μέσω υπηρεσιών που παρέχονται σε τομείς όπως είναι και η δημόσια υγεία.

Γίνεται λοιπόν σαφές ότι οι αρμόδιοι πρέπει να μελετήσουν με προσοχή έρευνες σαν αυτή που παρουσίασε ο Τούντας και να σκεφθούν πόσο αναγκαία είναι η σύσταση μιας διεπιστημονικής, μη κομματικής ομάδας εργασίας, ίσως υπό τον πρόεδρο της Βουλής ή ακόμη και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, για να υποβάλει προτάσεις εθνικής στρατηγικής με στόχο την ορθότερη υπεράσπιση των σύγχρονων κοινωνικών αναγκών. Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.

Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

Εκτός από την μέσω φορολογίας ανακατανομή του πλούτου, κεντρική πρόκληση της κοινωνικής πολιτικής είναι η άμβλυνση της «συλλογικής δυστυχίας» μέσω υπηρεσιών που παρέχονται σε τομείς όπως είναι και η δημόσια υγεία