Στο σφυρί ένας Κλιμτ που «χάθηκε» στα χρόνια των ναζί

Ένα σπάνιο, φωτεινό, πανέμορφο έργο τέχνης του Αυστριακού ζωγράφου Γκούσταβ Κλιμτ, μια εκκλησία με κυπαρίσσια, τα ίχνη του οποίου αγνοούνταν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πρόκειται να δημοπρατηθεί στο Λονδίνο από τον οίκο Σόθμπις. Ο πίνακας εικάζεται ότι συσκευάστηκε σε προστατευτικό κασόνι το 1938, χρονιά κατά την οποία οι ναζί προσάρτησαν την Αυστρία στη Γερμανία και έκτοτε αγνοούνταν.

Η αξία του εκτιμάται σε περίπου 20 εκατ. ευρώ και μαζί με έναν πίνακα του Σεζάν κι ένα γλυπτό του Τζιακομέτι συνθέτουν την τριάδα των πιο ακριβών έργων του πλειστηριασμού. Η ιστορία του πίνακα, συνυφασμένη με τον Κλιμτ, τη Βιέννη και την τραγική μοίρα των κτητόρων του, κάνει τον πίνακα ξεχωριστό.

Κάτοχός του ήταν ο χρηματοδότης του Κλιμτ, ο αυστρο-ουγγρικής καταγωγής μεγαλοβιομήχανος Βίκτορ Τσούκερκαντλ και η σύζυγός του Πάουλα. Μετά τον θάνατο του άκληρου ζεύγος το 1927, τα έργα περιήλθαν στην αδελφή τού Τσούκερκαντλ, Αμελί Ρέντλιχ. Με την προσάρτηση (Αnschluss) της Αυστρίας στη Γερμανία η Ρέντλιχ κανόνισε να συσκευαστούν οι πίνακες σε κασόνια και να φυγαδευτούν, ακόμα και δωροδοκώντας με το μυθικό τότε ποσό των 2.000 μάρκων, για να μην πέσουν στα χέρια των ναζί. Ωστόσο το 1941 οι ναζί απέλασαν την έως τότε εύπορη Ρέντλιχ και την κόρη της Ματίλντε και τις έστειλαν στην επαρχία Λοτζ της Πολωνίας. Έκτοτε τα ίχνη τους χάθηκαν και φαίνεται πως βρέθηκαν σε κάποιο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Όταν το 1947 ο γαμπρός της Ρέντλιχ εντόπισε τα κασόνια των πινάκων της οικογένειας, ήταν άδεια. Αίφνης, το 1962 ο επίμαχος πίνακας του Κλιμτ εμφανίστηκε σε έκθεση στην Αυστρία ως μέρος ιδιωτικής συλλογής.

Ο πίνακας δημοπραττείται τώρα ύστερα από συμφωνία (και οικονομική: μισά μισά) με τους αγνώστων στοιχείων κατόχους και του μοναδικό επιζώντα της οικογένειας Ρέντλιχ, τον γιο της Ματίλντε, Ζορζ Γιορίς, συνταξιούχο φωτογράφο που ζει, στα 81 του πλέον, στο Μόντρεαλ και ο οποίος είχε την τύχη στα δέκα του να φυγαδευθεί από τη Βιέννη και να σωθεί.

Ο Κλιμτ ζωγράφισε το «Τοπίο με κυπαρίσσια» σε διακοπές με την ερωμένη του Έμιλι Κλέγκε, το καλοκαίρι του 1913, κοντά στην ιταλική λίμνη Γκάρντα. Η εκκλησία ενός μακρινού χωριού, που ξεχώριζε ανάμεσα στα κυπαρίσσια, μαγνήτισε το βλέμμα του. Όμως η απόσταση που μεσολαβούσε από εκεί όπου έμενε ήταν μεγάλη και για να μπορέσει να φιλοτεχνήσει το τοπίο με κάθε λεπτομέρεια χρησιμοποίησε τηλεσκόπιο.

Παράλληλα το ίδιο το έργο αποτελεί σταθμό στην εικαστική του πορεία, αφού φιλοτεχνήθηκε την εποχή που άρχισε να ενστερνίζεται τις επιρροές των μοντερνιστών. Διακρίνεται δε η επίδραση των ιμπρεσιονιστών και του Μονέ από τη μια και οι επιρροές φίλων του, όπως ο ταλαντούχος προστατευόμενός του Έγκον Σίλε και των κυβιστών από την άλλη.

«Είναι το πρώτο έργο του που ανήκει στον μοντερνισμό, γεωμετρικό και αρχιτεκτονημένο, στοιχεία που δεν απαντώνται σε προηγούμενους πινακές του», τονίζει στην εφημερίδα «Τhe Guardian» ο ειδικός των Σόθμπις Πάτρικ Λεγκάντ.