Φαινόμενα

Αποθέωση του περιττού
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Μάταια κατορθώματα.
Αυτό ήταν το σόου που προβλήθηκε από το Μega το βράδυ της Κυριακής, όπου διάφοροι επιδίδονταν στα πιο άχρηστα κατορθώματα
Ήταν ένα σόου αποθέωσης της εποχής μας, μιας εποχής άγριας, επιπόλαιης και θορυβώδους. Συνέβαινε σε μια αρένα όπου τα πλήθη χειροκροτούσαν τον άνδρα που έβαζε στόχο το σπουδαίο ρεκόρ να σπάσει 33 κουτάκια μπίρας με τη δύναμη του λάσου ή άλλον που αγωνιζόταν να κόψει στη μέση αρμαθιές από αγγούρια (!) με τραπουλόχαρτα και έναν άλλον, που έπρεπε να χώσει άπειρες καρφίτσες στο πρόσωπο. Ή χάζευαν την ψηλότερη γυναίκα ή τον μικρότερο άνδρα- αυτόν τον κρατούσαν αγκαλιά οι δυο Έλληνες παρουσιαστές, Στικούδη και Φραγκολιάς, μοντέλα, άρα εκπρόσωποι της σωματικής αρμονίας, για να είναι η αντίθεση έντονη και το τσίρκο απολαυστικό.

Δεν υπάρχει μη ρατσιστική χρήση της διαφοράς, υποστηρίζει ο Μποντριγιάρ. Την μετατρέπουμε σε τσίρκο, σε θέαμα, γίνεται μελόδραμα ή παιχνίδι εκείνης της τόσο ψυχαγωγικής γοητείας της αποστροφής. Η αρένα του σόου στην Ιταλία. Οι Έλληνες παρουσιαστές με δικό τους σαλονάκι σε μια γωνιά υποδέχονται τους ανθρώπους-νούμερα. Τι να πουν; Έτσι κι αλλιώς το «κατόρθωμα» δεν έχει σχέση ούτε με περιπέτεια, ούτε με διαδρομή, ούτε με πνευματική αφοσίωση που οξύνει τον νου. Είναι είτε μια φυσική διαφορά είτε το αποτέλεσμα μιας εμμονής, μιας μοναστικής άρνησης του ανθρώπινων χαρακτηριστικών, όχι για να αρθεί το πνεύμα υπεράνω της σάρκας, προς την αρετή, αλλά για να υποταχθεί αυτή στους όρους του εμπορικού θεάματος. Πόση μυϊκή δύναμη, αλήθεια, απαιτείται για να μετατραπεί ένα τραπουλόχαρτο σε κοφτερό χαντζάρι! Και πόσο χαμένη πηγαίνει! Για το θέαμα μιας στιγμής. Για την ικανοποίηση μιας τόσο ταπεινής επιθυμίας, όσο η εγγραφή στον περιβόητο κατάλογο Γκίνες, εκεί όπου η «αθανασία» αφορά τη σύγκριση με τα μικρά ανθρώπινα μέτρα, χάνοντας τη μεταφυσική ελευθερία που αποζητά το πνεύμα.

Αλλά, τα τσιρκολάνικα κατορθώματα των διαφόρων άσχετων ρεκόρ είναι ακριβώς γι΄ αυτό τον λόγο η αποθέωση της τηλεόρασης. Του στιγμιαίου, του φευγαλέου, της πρόσκαιρης ανακούφισης από το βάρος της ανθρώπινης ύπαρξης, την οποία προσφέρει η ελαφρότητα της τηλεδιασημότητας. Εξ ου και το σόου του κυνηγητού των ρεκόρ. Αυτής της απόλυτα φευγαλέας επιτυχίας, που αποτελεί την πεμπτουσία της εμπορικής ιδεολογίας. Εδώ ο άνθρωπος γίνεται το απόλυτο προϊόν και ξοδεύει και το τελευταίο ίχνος της ύπαρξής του για να μεγεθύνει την εμπορική του αξία. Σαν θέαμα. Ελεγχόμενο και προβλέψιμο. Άλλο αν χάσκει ένα κοινό ευρισκόμενο σε κατάσταση παιδισμού, ανεξαρτήτως ηλικίας, χειροκροτώντας τα κατορθώματα ή και τη φυσική διαφορά κάποιων διαγωνιζομένων. Αδιαφορώντας αν οι αρένες και τα σόου του είδους μοιάζουν με ζωολογικούς κήπους, όπου απλώς τη θέση των εξωτικών ζώων την έχουν άνθρωποι.

Ωστόσο, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε την ανθρώπινη ανάγκη της υπέρβασης των κοινών μέτρων, την ανάγκη για κατορθώματα που θα τύχουν θαυμασμού από τους όμοιους. Ο αθλητισμός και το κυνήγι της νίκης, η καλλιτεχνική δημιουργία, όλα αποτελούν εκφράσεις της ανάγκης για υπέρβαση. Η διαφορά όμως βρίσκεται στην εμπειρία, τη διαδρομή, αυτή που έχει καταστρέψει το ντόπινγκ στον αθλητισμό μετατρέποντάς τον και αυτόν σε θέαμα της στιγμής εμπορικά αξιοποιήσιμο, έναν φωσφορισμό στις παγκόσμιες οθόνες, που δικαιώνει απλώς τον καταιγισμό των διαφημιστικών σποτ τα οποία προηγούνται και έπονται.


Αναλώσιμο προϊόν

Η αλήθεια είναι ότι ανέκαθεν γίνονταν θέαμα οι ακραίες διαφορές ή τα κατορθώματα, ιδίως αυτά που έδειχναν μια υποταγή της σάρκας όχι στο πνεύμα, αλλά σε μια απάνθρωπη κατάσταση. Από τον Κουταλιανό, φιγούρα λαϊκών μύθων, μέχρι τον ψηλότερο άνδρα του κόσμου, τον Τούρκο Σουλτάν, που έφερε σαν αξιοθέατο το Star τις προάλλες για να κάνει το σόου της η Πετρούλα, ή τον γκουρού που καρφώνει καρφιά ή γυαλιά στο δέρμα του, ουδείς εκπροσωπεί τον ήρωα με τα ρομαντικά στοιχεία του ρόλου. Είναι ο καθένας μια παραδοξότητα, ένα επίτευγμα της μηχανικής ή απλώς της φύσης και γίνεται για μια στιγμή αυτό που απαιτεί η εποχή: αναλώσιμο προϊόν.