«Εκπρόσωπος του Διαφωτισμού»

Τέλος εποχής, γιατί ο Χρήστος Λαμπράκης υπήρξε ο πιο παραδοσιακός και δημιουργικός εκδότης που επηρέασε τις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα μας και θα κριθεί γι΄ αυτό από τον χρόνο και την Ιστορία.

Τέλος εποχής, γιατί ήταν ο τελευταίος ευπατρίδης, εκπρόσωπος του Διαφωτισμού. Στην πολιτιστική Ιστορία αυτού του τόπου ο Χρήστος Λαμπράκης κατάφερε χάρη στο πείσμα του- που κράτησε 35 ολόκληρα χρόνια, ξεκινώντας τη δεκαετία του ΄50 στη μετεμφυλιακή Ελλάδα- να δημιουργήσει τον σπουδαιότερο θεσμό γύρω από τη μουσική και τις τέχνες.

Αναγεννησιακή φιγούρα ο Χρήστος Λαμπράκης με βαθύτατες γνώσεις γύρω από την Τέχνη, με σεβασμό στους μεγάλους καλλιτέχνες του καιρού του και απόλυτη δημοκρατική συμπεριφορά σε όσους συνεργάτες του εκτιμούσε.

Τον θυμάμαι αρχές καλοκαιριού του ΄92. Περπατούσαμε στα υπόγεια του Μεγάρου, πηγαίνοντας να δούμε ένα νέο χώρο που τότε διαμορφωνόταν. Είχε τελειώσει μια εκατέρωθεν δυσπιστία ανάμεσά μας και υπήρχε ήδη οικειότητα και αλληλοεκτίμηση. Ξαφνικά σταμάτησε και μου είπε: «Ξέρεις γιατί έκανα όλα αυτά που έκανα στη ζωή μου; Γι΄ αυτόν εδώ τον χώρο. Για το σπίτι της Μουσικής. Και πρέπει να τελειώσω με τα υπόλοιπα για να εγκατασταθώ εδώ».

Λίγους μήνες αργότερα, αργά το βράδυ, στο σπίτι του στην Αναγνωστοπούλου, πήγα για να πάρω την τελευταία σκηνή της «Ελένης». Ήταν χαρούμενος με τη δουλειά μου και ήμουν ευτυχής με τα κείμενά του- ήταν άλλωστε γνωστό σε όλους ότι ο Λαμπράκης ήταν ο άνθρωπος που γνώριζε την Όπερα περισσότερο από όλους, ήξερε όλες τις παρτιτούρες από μνήμης. Μιλήσαμε για τα πρόσωπα της Ελένης. Μου εκμυστηρεύτηκε, γελώντας, ότι από όλα τα πρόσωπα της ηρωίδας προτιμούσε αυτό της Αιγυπτίας, επειδή τα βάζει με τους θεούς, που ήταν η απόλυτη εξουσία. Την αγαπώ, γιατί αυτή ξεπέρασε τα όριά της. Κι εγώ, το έκανα, όταν ήμουνα πολύ νέος, 21 χρονών, για άλλους λόγους. Τα έβαλα μ΄ έναν πανίσχυρο πολιτικό γιατί άφησε ο άθλιος τον μεγάλο Δημήτρη Μητρόπουλο, όρθιο σ΄ όλη τη διάρκεια μιας συνάντησης στο γραφείο του. Δούλευε είκοσι ώρες την ημέρα για χρόνια. Και ξεκουραζόταν στα εκατοντάδες αεροπορικά ταξίδια που έκανε στο Λονδίνο, στη Βιέννη, στο Μιλάνο, στο Παρίσι για να δει παραστάσεις από τις αγαπημένες του όπερες. Γνωστή αεροπορική φιγούρα, να κοιμάται με τον σκούφο του κατεβασμένο ώς τη μύτη του περίπου. Έτσι μοναχικός και ιπτάμενος ονειρευόταν τη Βιολέτα, την Τζίλντα, τη Μελισσάνθη…


«Κάνουμε δημοσιογραφία, όχι πολιτική»
Του ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΨΗ

ΗΤΑΝ καλοκαίρι, περίπου δέκα χρόνια πριν, και ο διευθυντής των «ΝΕΩΝ», ο αείμνηστος Λέων Καραπαναγιώτης, έλειπε σε διακοπές. Όταν έφτασα το πρωί στο γραφείο μου τηλεφώνησαν από μια εταιρεία δημοσκοπήσεων για να μας προτείνουν να αγοράσουμε ένα γκάλοπ.

Όπως μου διευκρίνισαν, ήταν το πρώτο γκάλοπ που έδειχνε το ΠΑΣΟΚ να είναι πίσω από τη Νέα Δημοκρατία.

Επικοινώνησα αμέσως με τον Λ. Καραπαναγιώτη, ο οποίος όμως με παρέπεμψε στον Χρήστο Λαμπράκη- η δημοσίευση ενός τέτοιου γκάλοπ ήταν μια απόφαση με ξεχωριστή βαρύτητα. Ανέβηκα πράγματι στο γραφείο του- ένα γραφείο μικρό, γεμάτο βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά σε πλήρη ακαταστασία- και τον ρώτησα αν θέλει να πάρουμε το γκάλοπ. Αλλιώς, μου είχαν πει από την εταιρεία, θα το πήγαιναν σε άλλη εφημερίδα.

Χωρίς καν να το συζητήσει, συμφώνησε να το πάρουμε κι έκανα να φύγω, όταν στην πόρτα θυμήθηκα ότι δεν του είχα πει το πιο σημαντικό: τι αποτελέσματα έδινε. – Ξέρετε, κοντοστάθηκα, είναι κακό για το ΠΑΣΟΚ…

– Κύριε Καψή, κάνουμε δημοσιογραφία, δεν κάνουμε πολιτική, με έκοψε αμέσως.

Έφυγα χωρίς άλλη κουβέντα.

Την επόμενη ημέρα πράγματι βγήκαμε με το γκάλοπ, κι όπως μπορεί να φανταστεί κανείς ξέσπασε πολιτική θύελλα. Γιατί ο Λαμπράκης τα έσπασε με τον Σημίτη ήταν το καυτό ερώτημα των εφημερίδων.

Και βέβαια ακολουθούσαν και οι απαντήσεις- ό,τι μπορούσε να φανταστεί ο καθένας ότι ζήτησε ο Λαμπράκης και δεν του έκανε τη χάρη ο πρωθυπουργός! Ακόμα και σήμερα κάποιοι αναφέρονται σε εκείνο το καλοκαίρι σαν την περίοδο που το Συγκρότημα τα είχε σπάσει με τον Σημίτη…

Ήταν η πρώτη φορά που έζησα από μέσα ένα τέτοιο γεγονός. Και υποσχέθηκα στον εαυτό μου ότι κάποια στιγμή θα το δημοσιοποιήσω. Γι΄ αυτούς που ενδιαφέρονται πώς γράφεται κάποιες φορές η πολιτική Ιστορία στον τόπο μας αλλά και πώς φτιάχνονται οι μύθοι.


«Βαθύς γνώστης της Τέχνης»
Της ΑΓΝΗΣ ΜΠΑΛΤΣΑ

Πριν από χρόνια γυρνώντας από το Μόναχο, ως υπότροφος Μαρίας Κάλλας, μου ζήτησε ένα μεσημέρι να τραγουδήσω κάτι. Κι αυτό ήταν μια πολύ δύσκολη άρια («Εs Ιst Vollbracht») από τα «Κατά Ιωάννην Πάθη» του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ.

Χρόνια αργότερα του είπα: «Αν είναι δυνατόν να μου ζητήσεις ένα τόσο δύσκολο κομμάτι».

«Κι εσύ γιατί το είπες;», ήταν η απάντησή του. Η εκδίκησή μου ήταν αργότερα όταν του έλεγα: «Έλα λοιπόν να πούμε μαζί ένα ντουέτο, αν μπορείς, αν τολμάς».

Σαράντα πέντε χρόνια είχα την τύχη να γνωρίζω αυτόν τον σπάνιο άνθρωπο, τον βαθύ γνώστη της Τέχνης, τον απίστευτα ευγενή και γενναιόδωρο.

Τα γράμματά του με συντρόφευσαν και θα με συντροφεύουν για όλη μου τη ζωή. Με πονάει πολύ, πάρα πολύ ο χαμός του.


«Του άρεσαν τα πολύ απλά πράγματα»
Του ΑΓΓΕΛΟΥ ΔΕΛΗΒΟΡΡΙΑ

Θα τον θυμάμαι ως έναν άνθρωπο που του άρεσαν τα πολύ απλά πράγματα. Γιατί τα γούστα του δεν είχαν καμία απολύτως σχέση με ό,τι μας προτείνουν η επιδεικτική μεγαλομανία του καταναλωτισμού και η προκλητική συμπεριφορά του νέου χρήματος. Για να μετακινείται, λόγου χάρη, του αρκούσε ένα παμπάλαιο τετράτροχο γερμανικό «σκαθάρι», καθώς τον άφηναν παντελώς αδιάφορο οι υπερπολυτελείς, υπέρβαρες λιμουζίνες με τα μαύρα τζάμια. Ακριβώς όπως και για να χαίρεται τα νερά του Αιγαίου, όποτε είχε τη δυνατότητα να ξεφεύγει από τις υποχρεώσεις της καθημερινής δουλειάς, δεν χρειαζόταν τα εντυπωσιακά εκείνα σκάφη που συναγωνίζονται στις μαρίνες του συρμού ως προς το κόστος της κατασκευής τους. Γιατί του έφτανε ένα ταπεινό τρεχαντήρι, σύμμετρο με το ήθος του ελληνικού περιβάλλοντος. Ούτε και τα ρούχα του έφεραν άλλωστε τη μάρκα κάποιας από τις σπουδαίες ενδυματολογικές φίρμες, γιατί προτιμούσε να περνά απαρατήρητος, μάλλον επειδή αισθανόταν σαν όλους τους άλλους. Τούτο θα εξηγούσε ίσως και την προφανή αμηχανία του απέναντι στη συμβατικότητα των κοινωνικών εκδηλώσεων, που ήταν υποχρεωμένος να υφίσταται κυρίως λόγω του Μεγάρου. Σπανίως αποδεχόταν, άλλωστε, κάποια από τις πολλές προσκλήσεις που του έκαναν γνωστά σπίτια της οικονομικής και της πολιτικής εξουσίας του τόπου μας. Γιατί προτιμούσε την παρέα και την κουβέντα με λίγους φίλους, με τους οποίους είχε την άνεση να διαπληκτίζεται ανενδοίαστα, να διαφωνεί ή και να συμφωνεί για τις αιτίες των φαινομένων, αναζητώντας τις λύσεις στα καυτά προβλήματα του πολιτισμού. Και μολονότι οι γνώσεις του, αλλά και τα ενδιαφέροντά του ήταν κατανεμημένα ισότιμα στην αρχιτεκτονική και τη γλυπτική, τη ζωγραφική και τη μουσική, αν αφιερώθηκε μόνο στην τελευταία, είναι, νομίζω, γιατί είχε απόλυτη συναίσθηση των ορίων του εφικτού. Σε έναν τόπο όχι ιδιαίτερα φιλικό στις σχέσεις του με τα γράμματα και τις τέχνες.