Το τσεκ απ μάς χαρίζει 5 χρόνια καλής ζωής

Ο προληπτικός έλεγχος αποτελεί βασική κατάκτηση της Ιατρικής, καθώς συντελεί στην έγκαιρη διάγνωση και κατ’ επέκταση αντιμετώπιση σοβαρών νοσημάτων που προσβάλλουν ετησίως εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Υπολογίζεται ότι με το συστηματικό τσεκ απ μπορεί να κερδίσει κανείς έως 5 χρόνια ποιοτικής ζωής

Το τσεκ απ αποκαλείται επιστημονικά ατομικός περιοδικός προληπτικός έλεγχος, αλλά ουσιαστικά επικεντρώνεται στην προσυμπτωματική διάγνωση _ δηλαδή πραγματοποιούνται εξετάσεις χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένο σύμπτωμα (για παράδειγμα ογκίδιο στο στήθος ή πρόβλημα ούρησης).

Ο έλεγχος αυτός είναι ιδιαιτέρως σημαντικός για ορισμένα νοσήματα και παθολογικές οντότητες, που κατά κανόνα δεν προκαλούν συμπτώματα ή προκαλούν συμπτώματα σε προχωρημένα στάδια.

Στον ορισμό αυτό εντάσσεται η αρτηριακή υπέρταση, όχι μόνον επειδή είναι μια κατάσταση που μπορεί να κοστίσει πολλά χρόνια από τη ζωή, αλλά επειδή κατ’ εξοχήν δεν προκαλεί συμπτώματα. Είναι μύθος ότι πονάει ή «βουίζει» το κεφάλι όταν μας ανεβαίνει η πίεση: γενικά η υπέρταση δεν προκαλεί πονοκέφαλο ούτε άλλο σύμπτωμα, ενώ συχνά συμβαίνει το αντίθετο: το στρες μιας κεφαλαλγίας μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση.

Η διάγνωση και η αντιμετώπιση της αρτηριακής υπέρτασης μπορεί να συμβάλει σε σημαντικό βαθμό στη μείωση του κινδύνου ανάπτυξης στεφανιαίας νόσου και αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων _ και στον τομέα αυτό βλέπουμε την πιο θεαματική ίσως συμβολή της προσυμπτωματικής διάγνωσης, παρ’ όλο που δεν βασίζεται σε υψηλή τεχνολογία αλλά στη συστηματική μέτρηση της αρτηριακής πίεσης.

Αν ένας άνθρωπος δεν ελέγχει την πίεσή του και είναι εν αγνοία του υπερτασικός, διατρέχει διπλάσιο κίνδυνο να υποστεί αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή έμφραγμα σε σύγκριση με έναν συνομήλικό του ο οποίος δεν έχει υπέρταση ή με έναν άλλο ο οποίος ναι μεν έχει υπέρταση, αλλά ρυθμίζει την πίεσή του με υγιεινοδιαιτητική αγωγή (δηλαδή δίαιτα, συστηματική γυμναστική και φάρμακα).

Η αξία του περιοδικού προσυμπτωματικού ελέγχου στην αντιμετώπιση της υπέρτασης είναι καλά τεκμηριωμένη, αν και εν πολλοίς παραμένει άγνωστη _ ίσως διότι το όφελος σε ανθρώπινες ζωές που προέκυψε ήρθε σιγά σιγά και δεν έγινε αμέσως αντιληπτό. Σύμφωνα, όμως, με τα υπάρχοντα δεδομένα, η δραματική μείωση των κρουσμάτων στεφανιαίας νόσου και αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια παγκοσμίως _ και έχει αρχίσει να παρατηρείται και στην Ελλάδα _ οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στην έγκαιρη διάγνωση της υπέρτασης.

Υπολογίζεται ότι χάρη στον ατομικό περιοδικό προσυμπτωματικό έλεγχο έχουν μειωθεί κατά 10% τον χρόνο οι πρώιμοι (άκαιροι) θάνατοι από αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια στη χώρα μας. Η μείωση αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 1.500 λιγότερους πρόωρους θανάτους ετησίως. Στις ΗΠΑ, η αντίστοιχη μείωση στον αριθμό των αγγειακών εγκεφαλικών και γενικότερα των καρδιαγγειακών επεισοδίων έχει φτάσει το 50% και ήδη την τελευταία διετία τα καρδιαγγειακά επεισόδια (εμφράγματα και εγκεφαλικά) δεν αποτελούν πλέον την κύρια αιτία θανάτου στη χώρα αυτή _ είναι πλέον η δεύτερη αιτία θανάτου, με πρώτη τον καρκίνο.

Εάν και στη χώρα μας αντιμετωπιστεί επιτυχώς η αρτηριακή υπέρταση, θα σώζονται ετησίως 3.000 έως 5.000 άνθρωποι, οι οποίοι τώρα πεθαίνουν πρόωρα από εγκεφαλικά ή από καρδιοπάθειες.

Στο θέμα της υπέρτασης υπάρχει ένας «άγραφος κανόνας», ο οποίος έχει προκύψει από καλά σχεδιασμένες μελέτες. Ο κανόνας αυτός είναι ο εξής:

1. Οι μισοί ενήλικοι έχουν υπέρταση από τα 50 τους χρόνια και μετά.

2. Από τους ενηλίκους με υπέρταση, οι μισοί δεν γνωρίζουν ότι έχουν πρόβλημα υπέρτασης.

3. Από τους ενηλίκους που γνωρίζουν ότι έχουν υπέρταση, οι μισοί δεν κάνουν τίποτα για να ρυθμίσουν την πίεσή τους.

4. Απ’ όσους προσπαθούν να ρυθμίσουν την πίεσή τους, μόνον οι μισοί τα καταφέρνουν.

Ας σημειωθεί ότι η υπέρταση αποτελεί αυτή τη στιγμή για την Ελλάδα μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας _ ο αριθμός των θανάτων από αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια είναι συγκριτικά τόσο υψηλός, ώστε η χώρα μας να παρουσιάζει έναν από τους χειρότερους δείκτες στον τομέα αυτό στην Ευρώπη.

Διαβήτης, υπερχοληστερολαιμία και καρκίνος

Ο ρόλος του ατομικού περιοδικού προσυμπτωματικού ελέγχου είναι σημαντικός και στη διάγνωση και την αντιμετώπιση του σακχαρώδους διαβήτη. Ο διαβήτης πολύ συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα και συχνά διαγιγνώσκεται όταν έχει ήδη προκαλέσει βλάβες στο αγγειακό σύστημα _ βλάβες οι οποίες αποτελούν γενεσιουργό αιτία στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικών επεισοδίων, νεφρικής ανεπάρκειας, διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας κ.τ.λ.

Η έγκαιρη διάγνωση των αυξημένων επιπέδων χοληστερόλης στο αίμα επίσης είναι ένα «δώρο» του ατομικού περιοδικού προσυμπτωματικού ελέγχου, διότι έτσι μπορεί να ληφθούν εγκαίρως τα απαιτούμενα μέτρα για την προάσπιση της καρδιαγγειακής υγείας. Με την έγκαιρη ανίχνευση της υπερλιπιδαιμίας, δηλαδή των αυξημένων επιπέδων λιπιδίων («κακής» χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων) στο αίμα, μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος θανάτου από στεφανιαία νόσο κατά 30%.

Στον καρκίνο, ο προσυμπτωματικός έλεγχος μπορεί να μειώσει τη θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού κατά 25-30% _ δηλαδή μια γυναίκα που κάνει συστηματικά μαστογραφία μειώνει κατά 25-30% τις πιθανότητες να πεθάνει από καρκίνο του μαστού.

Αντίστοιχα, με συστηματικό κυτταρολογικό έλεγχο κατά Παπανικολάου (το γνωστό «Παπ τεστ») μειώνεται κατά τουλάχιστον 50% η θνησιμότητα από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Στον καρκίνο του παχέος εντέρου, η μείωση της πιθανότητας θανάτου είναι της τάξης του 30-40% αν γίνεται κολονοσκόπηση συστηματικά.

Και στα ψυχικά νοσήματα

Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι σημαντική είναι η συμβολή του ατομικού περιοδικού προσυμπτωματικού ελέγχου και στη διάγνωση ψυχικών προβλημάτων, ακόμα και αν η διάγνωση δεν είναι στην πραγματικότητα τελείως ασυμπτωματική. Αν κάποιος έχει αϋπνίες, του φαίνονται όλα μαύρα, νιώθει απελπισία και δεν ξέρει τι του συμβαίνει, καλό είναι να ζητήσει τη βοήθεια ειδικού στην ψυχική υγεία.

Σημειώνεται επίσης πως πέρα από το κέρδος σε χρόνια ζωής, ο προσυμπτωματικός έλεγχος μπορεί να αποδειχθεί σωτήριος και για την ποιότητα της ζωής, κυρίως όσον αφορά τη διάγνωση μεταβολικών και ενδοκρινικών νοσημάτων (όπως για παράδειγμα φαινυλκετονουρία και συγγενής υποθυρεοειδισμός) στη νεογνική περίοδο.

Ο Δημήτριος Τριχόπουλος είναι ακαδημαϊκός, καθηγητής Επιδημιολογίας & Πρόληψης του Καρκίνου στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και καθηγητής Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Καρολίνσκα της Σουηδίας