Φαινόμενα

Η φαντασμαγορία της οικονομίας
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Ποτέ άλλοτε τόσοι πολλοί άσχετοι περί τα οικονομικά δεν θα είχαν κρεμαστεί από χείλη πρωθυπουργού
Και αυτό για να μη χάσουν λέξη από τις εξαγγελίες οικονομικών μέτρων, εκτός αν υπήρχαν κάμερες την εποχή του κραχ του περασμένου αι ώνα. Συντονισμένη με τα δελτία ειδήσεων η ομιλία του κ. Παπανδρέου από το Ζάππειο, μεγάλο μέρος της οποίας μεταδόθηκε απευθείας από το δελτίο κάθε καναλιού χωριστά. Μισθοί παγώνουν, φόροι προστίθενται, προσλήψεις στο Δημόσιο μειώνονται, αλλά και τα ζηλευτά και μισητά μπόνους μεγαλοστελεχών φορολογούνται και αποδοχές βουλευτών και υπουργών συμμαζεύονται. Η αναμονή για τα μέτρα προσέδιδε στη στιγμή ακόμη μεγαλύτερη ένταση.

Άλλωστε, οι πολίτες αυτής της χώρας έχουν μάθει τόσα για τα spread όσα δεν έμαθαν ποτέ ότι ξοδεύει η συμβία τους για κομμωτήριο. Πολύ περισσότερο, δεν έμαθαν ποτέ πόσα χρεώθηκαν από υπουργό της προηγούμενης κυβέρνησης για να διατηρεί δικό του κομμωτή. Μην κολλάμε όμως στα παλιά. Αυτό που ζούμε άρχισε τις ημέρες της χρηματιστηριακής φαντασμαγορίας. Τότε που η οικονομία αναδείχθηκε πρώτη φορά σε θέαμα. Αρχικώς πλούτου και ευημερίας, με υποσχέσεις εύκολου κέρδους, χλιδής ακόμη και για τον τελευταίο μισθοσυντήρητο που- υποτίθεται – μπορούσε να πολλαπλασιάσει τα χρήματά του στους ναούς-των-ευκαιριών και να αγοράσει τα εμβληματικά αντικείμενα του καπιταλισμού, ακριβά αυτοκίνητα και σκάφη. Τότε ήταν που ειδήσεις για την οικονομία αποδείχθηκαν το hit της τηλεθέασης, ενώ έγιναν σταρ όλοι εκείνοι που διαφήμιζαν από μιντιακά πόστα τα παγκόσμια αγαθά του καπιταλισμού, οδηγώντας σε όλο και μεγαλύτερο δανεισμό αφελείς αφού οι πληροφορίες για κέρδη σπανίως περιελάμβαναν τις επιφυλάξεις για δραματικές χασούρες. Οι γενιές που βραβεύονταν στα σχολικά τους χρόνια για εκθέσεις με θέμα την «Αποταμίευση», διδάσκονταν ως ενήλικοι τη σπατάλη. Το τελευταίο ακριτικό χωριό και απομονωμένο νησί της άγονης γραμμής συγκοινωνία μπορεί να μην είχε, χρηματιστηριακό ενημερωτικό θέαμα όμως είχε. Πολίτες του κόσμου όλοι μοιράζονταν το όνειρο των μεγάλων ευκαιριών, που τις έκανε να μοιάζουν και «ίσες» ένα μιντιακό τελετουργικό στην υπηρεσία της παγκόσμιας ευφορίας. Το ίδιο θεαματική με την άνοδο, και η πτώση. Την περασμένη χρονιά στις οθόνες οι εικόνες της εξαπλούμενης φτώχειας και των δυσοίωνων προβλέψεων είχαν μετατρέψει το αλλοτινό θέαμα των χρηματιστηριακών ποσοστών που σκόρπιζαν ελπίδες, σε εικόνα του χειρότερου εφιάλτη του οικονομικού μας συστήματος. Πάντα στο επίκεντρο του μιντιακού θεάματος η οικονομία, που παύει να αποτελεί ένα δυσνόητο συνονθύλευμα αριθμών και καμπυλών, ή μάλλον παραμένοντας ακριβώς αυτό, αποκτά και μια διάσταση άκρως καταναλωτική. Άλλωστε το μεγάλο επίτευγμα των μιντιακών καιρών μας είναι η εκτονωτική κατανάλωση από το φιλοθέαμον κοινό της ίδιας του της δυστυχίας και ακόμη περισσότερο της φαντασμαγορικής καταστροφής του ίδιου του συστήματος των αλλοτινών ελπίδων. Κάτι σαν τον «Αρμαγεδδώνα». Διόλου τυχαία, άλλωστε, η χολιγουντιανή πριμοδότηση σεναρίων καταστροφής του πλανήτη με αποκορύφωμα το φετινό «2012». Επίσης, ήταν το Χόλιγουντ που είχε διαπιστώσει και καταλλήλως εκμεταλλευθεί την ανάγκη του ανθρώπου σε περιόδους οικονομικής κρίσης (π.χ. το κραχ του 1929) να εκτονώνει τη φρίκη και την αγωνία του σε θεάματα τρόμου.


Σύγκρουση «μύθων» και γκόλντεν μπόις

Την τελευταία ωστόσο 20ετία της καπιταλιστικής φρενίτιδας, των γκόλντεν μπόις και της σκανδαλώδους σπατάλης γίναμε όλοι, μέσω των θεαμάτων και του βομβαρδισμού μας με πληροφορίες οικονομικού περιεχόμενου, ειδικοί. Ο καθένας και ένας μικρός Κέινς, έτοιμος να αγορεύσει για το πώς η επένδυση ενός ευρώ θα αποφέρει δύο ή έξι ή μείον έξι, ανάλογα με την ερμηνεία του μοντέλου. Πάνελ, τηλεπαράθυρα και σενάρια καταστροφής, εχθρικών επιβουλών και κατά συνέπεια τόνωσης της εθνικής υπερηφάνειας διά της εθνικής αντίστασης στις πιέσεις των διεθνών κερδοσκόπων διαμορφώνουν μια μιντιακή υπερπαραγωγή, όπου οι παραδόσεις και οι «μύθοι» του τόπου συναντούν τους σαθρούς του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.

Αυτή ακριβώς η συνάντηση «μύθων» που αίφνης εμφανίζονται αντιπαρατιθέμενοι αποτελεί το συναρπαστικό πεδίο, όπου διαμορφώνονται από θριλερικά θεάματα οικονομικής καταστροφής μέχρι ηρωικά, αυτοθυσίας και σωτηρίας.

Όπως όμως λέει και ο Παμπούκης («Ημιμάθειας εγκώμιο» Εκδ. Κριτική), κάπως έτσι ενημερώνεται ο πολίτης σήμερα για τη σύνθετη πραγματικότητά του και είναι η μόνη μέθοδος για να αποκτά τις αναγκαίες γνώσεις με τις οποίες την διαπραγματεύεται.