Διαβήτης: Μεταμοσχεύσεις αντί για ινσουλίνη

Σημαντικές αλλαγές στην αντιμετώπιση του διαβήτη αναμένουν οι επιστήμονες τα επόμενα χρόνια _ αλλαγές που εκτιμούν ότι όχι μόνο θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των πασχόντων, αλλά και θα τους προφυλάξουν από τις σοβαρές επιπλοκές της νόσου.

Στη μάχη εναντίον του διαβήτη τύπου 1 αναμένεται να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο οι μεταμοσχεύσεις νησιδίων του παγκρέατος, ενώ ο διαβήτης τύπου 2 θα αναχαιτίζεται με πιο εντατικές θεραπείες, πιο αυστηρές παραινέσεις για τον τρόπο ζωής, αλλά και με νέα φάρμακα.

«Οι μεταμοσχεύσεις νησιδίων του παγκρέατος είναι ένας τομέας στον οποίο έχει γίνει πολύ μεγάλη πρόοδος», λέει στα «ΝΕΑ» ο δρ Ντέιβιντ Ρ. Μάθιους, καθηγητής Διαβητικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και επικεφαλής του φημισμένου Κέντρου Διαβήτη, Ενδοκρινολογίας & Μεταβολισμού της Οξφόρδης (OCDEM). «Στην Οξφόρδη κάνουμε μεταμοσχεύσεις σε ασθενείς, οι οποίοι παρουσιάζουν πολύ μεγάλες διακυμάνσεις στα επίπεδα του σακχάρου τους και εξ αιτίας τους κινδυνεύει η ζωή τους. Στο εγγύς μέλλον, όταν επιλυθούν κάποια ζητήματα που αφορούν κυρίως την παραγωγή των κυττάρων που πρόκειται να μεταμοσχευθούν, η μέθοδος θα εφαρμοστεί ευρύτερα».

Ο διαβήτης τύπου 1 είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα, κατά το οποίο ο ίδιος ο οργανισμός καταστρέφει τις δομές του παγκρέατος (τα νησίδια) που παράγουν ινσουλίνη. Η αντιμετώπισή του στους περισσότερους πάσχοντες γίνεται με καθημερινές ενέσεις ινσουλίνης, αλλά οι μεταμοσχεύσεις των νησιδίων κερδίζουν σταδιακά έδαφος. Οι μεταμοσχεύσεις γίνονται με έγχυση των νησιδίων στην κοιλιά, η οποία ολοκληρώνεται μέσα σε μισή ώρα. Έπειτα από αυτήν οι ασθενείς πρέπει να παίρνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα για να μην απορριφθούν τα μεταμοσχευμένα κύτταρα, ενώ οι περισσότεροι χρειάζονται και λίγη πρόσθετη ινσουλίνη.

«Τα μεταμοσχευμένα νησίδια του παγκρέατος αντέχουν στους περισσότερους ασθενείς 4-5 χρόνια, σε μερικούς φτάνουν τα 6-7 χρόνια και σε κάποιους φθίνουν πολύ γρήγορα. Το γιατί υπάρχουν αυτές οι διαφορές παραμένει άγνωστο, αλλά λόγω της φθοράς των νησιδίων η μεταμόσχευση πρέπει _ και μπορεί _ μπορεί να επαναληφθεί», λέει ο δρ Μάθιους.

Μία άλλη αλλαγή είναι η έμφαση που δίνεται πλέον στη σοβαρότητα του διαβήτη και στον αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών που διατρέχουν οι ασθενείς. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, ο ένας στους δύο διαβητικούς έχει καρδιαγγειακές επιπλοκές ή/και βλάβες στα μάτια (αμφιβληστροειδοπάθεια), ενώ πολλοί ακρωτηριάζονται εξ αιτίας του διαβήτη.

Οι ακρωτηριασμοί είναι πολύ συνηθισμένη επιπλοκή του διαβήτη: κάθε 30 δευτερόλεπτα γίνεται ένας ακρωτηριασμός κάτω άκρων παγκοσμίως, κατά τον δρα Χρήστο Μανέ, διευθυντή της Παθολογικής-Διαβητολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου της Θεσσαλονίκης και πρόεδρο της Εταιρείας Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει πως περίπου 2.000 άτομα ακρωτηριάζονται ετησίως στη χώρα μας λόγω του διαβήτη, γεγονός που σημαίνει ότι όλοι οι διαβητικοί πρέπει να ελέγχουν καθημερινά τα πόδια τους διότι οι μισοί από αυτούς, όταν παρουσιάσουν προβλήματα όπως οι πληγές, δεν θα αναπτύξουν πόνο ή άλλο ύποπτο σύμπτωμα, ώστε να τα αντιληφθούν.

Αλλαγές αναμένονται και στην αντιμετώπιση του τύπου 2 διαβήτη, κατά τον δρα Μάθιους, ο οποίος βρέθηκε στη χώρα μας συμμετέχοντας στο 1ο Διαβητολογικό Φόρουμ Οξφόρδης-Θεσσαλονίκης _ ένα τριήμερο ιατρικό σεμινάριο που συνδιοργάνωσαν το OCDEM και η Β’ Παθολογική Κλινική του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης.

«Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι ότι θα θεραπεύουμε τον διαβήτη πιο εντατικά και πιο νωρίς απ’ ό,τι σήμερα», εξηγεί. «Πρακτικά, αυτό σημαίνει πως θα εντοπίζουμε νωρίς όσους κινδυνεύουν να αναπτύξουν διαβήτη και θα λαμβάνουμε συγκεκριμένα μέτρα, ώστε να τους προφυλάξουμε από τον τύπου 2 διαβήτη αλλά και από τα άλλα νοσήματα που συνήθως (στο 80% των περιπτώσεων) τον συνοδεύουν. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό διαβήτη, μέσης ηλικίας, με περιττά κιλά, που διάγουν καθιστική ζωή και οι οποίοι διατρέχουν ίσως άλλους ειδικούς κινδύνους που σχετίζονται με τον καθιστικό τρόπο ζωής».

Τα μέτρα αυτά είναι παρακολούθηση και ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου και λιπιδίων (χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων) στο αίμα και παρακολούθηση και ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, εξηγεί. Επιπλέον, θα ενθαρρύνονται οι ασθενείς να τροποποιούν τον τρόπο ζωής τους: να προσέχουν πόσο τρώνε σε επίπεδο θερμίδων, να γυμνάζονται αρκετά (30 λεπτά την ημέρα απλό περπάτημα είναι αρκετά, κατά τον δρα Μάθους) και να κόψουν το κάπνισμα.

«Τα μέτρα αυτά είναι απαραίτητα για τη διαφύλαξη της υγείας των αγγείων», προσθέτει. «Οι βλάβες στα αγγεία είναι η γενεσιουργός αιτία των μεγάλων εχθρών των διαβητικών ασθενειών, δηλαδή του εμφράγματος και του εγκεφαλικού».

Σε αντίθεση με τον τύπου 1 διαβήτη, ο τύπου 2 είναι ένα επίκτητο νόσημα που σχετίζεται με την παχυσαρκία. Για να εξακριβωθεί πώς ακριβώς οδηγεί η παχυσαρκία στον διαβήτη, μεγάλο βάρος της επιστημονικής έρευνας έχει δοθεί στην αναζήτηση των γονιδίων της παχυσαρκίας και ήδη έχουν εντοπιστεί κάποια που ενοχοποιούνται γι’ αυτήν.

«Η παχυσαρκία έχει ισχυρή γενετική συνιστώσα, με το γονίδιο FTO να μοιάζει να παίζει καθοριστικό ρόλο», λέει ο δρ Μάθιους. «Η ύπαρξη των γονιδίων, όμως, σημαίνει απλώς πως κινδυνεύει κανείς πολύ να γίνει παχύσαρκος. Η επίδραση που ασκούν τα γονίδια της παχυσαρκίας στο σωματικό βάρος είναι στην πραγματικότητα μικρή _ μόλις 3 κιλά για όσους φέρουν το FTO. Συνεπώς, το να έχει κανείς οικογενειακό ιστορικό παχυσαρκίας, όχι μόνο δεν τον απαλλάσσει από την ευθύνη να προσέχει τον τρόπο ζωής του ώστε να μην παχύνει, αλλά την εντείνει κιόλας».

Σε επίπεδο φαρμάκων, ο δρ Μάθιους θεωρεί ως την πιο πολλά υποσχόμενη μορφή έρευνας αυτήν που επικεντρώνεται στις ινκρετίνες. «Οι ινκρετίνες είναι ορμόνες που παράγονται από το έντερο με τη λήψη τροφής και διεγείρουν τη φυσική παραγωγή ινσουλίνης, ενώ ταυτοχρόνως επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το φαγητό», εξηγεί.
 
«Εδώ και χρόνια αποτελούν αντικείμενο εντατικών ερευνών και ήδη έχουν κυκλοφορήσει φάρμακα τα οποία ενισχύουν ή μιμούνται τη δράση τους και μέσω αυτού του μηχανισμού ρυθμίζουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Σύντομα όμως περιμένουμε νέα φάρμακα, όπως η λιραγλουτίδη, τα οποία αλλάζουν και τον τρόπο με τον οποίο οι ασθενείς αντιλαμβάνονται και αξιολογούν το φαγητό, με αποτέλεσμα να τρώνε λιγότερο και έτσι να χάνουν βάρος. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, διότι το μεγάλο πρόβλημα με τον τύπου 2 διαβήτη είναι το σωματικό βάρος».