«Ευχαριστούμε κ. Γκορμπατσόφ!»

«Γκόρμπι σώσε μας», φώναζαν στις 7 Οκτωβρίου του 1989 τα κορίτσια της Ελεύθερης Γερμανικής Νεολαίας στον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, που είχε μεταβεί στη Λ.Δ. της Γερμανίας για τα 40ά της γενέθλια. «Κύριε Γκορμπατσόφ, σας ευχαριστούμε», του είπε χθες, 9 Νοεμβρίου 2009, ακριβώς 20 χρόνια από την πτώση του Τείχους, η Άνγκελα Μέρκελ.

Δυο δεκαετίες πίσω γύρισε χθες το Βερολίνο, η πόλη που παρέμεινε διαιρεμένη για… «28 χρόνια και 91 ημέρες!», όπως είχε σπεύσει να ενημερώσει τον γνωστό Βρετανό ιστορικό Τίμοθι Γκάρτον Ας τη νύχτα της 9ης Νοεμβρίου του 1989 ένας ενθουσιασμένος Ανατολικογερμανός που είχε μόλις περάσει, για πρώτη φορά στην ενήλικη ζωή του, στο Δυτικό Βερολίνο. Τα προβλήματα της ενωμένης Γερμανίας, το «τείχος στο μυαλό» που για πολλούς εξακολουθεί να υφίσταται, τα διπλάσια ποσοστά ανεργίας των ανατολικογερμανικών κρατιδίων, το γεγονός πως ένας στους οκτώ Γερμανούς δηλώνει στις δημοσκοπήσεις πως θα ήθελε να ξαναχτιστεί το Τείχος- όλα αυτά χθες παραμερίστηκαν, αφήνοντας χώρο μόνο για αναμνήσεις και συγκίνηση. Τελετές και ομιλίες για το Τείχος που έπεσε αλλά και τα άλλα που περιμένουν, από την κλιματική αλλαγή και τη φτώχεια μέχρι την πολιτική τυραννία, τον θρησκευτικό εξτρεμισμό και τη διάδοση των πυρηνικών όπλων. Παρόντες στο εορταστικό Βερολίνο, ιστορικοί ηγέτες της εποχής, πλήθος Ευρωπαίων ηγετών συμπεριλαμβανομένου του Νικολά Σαρκοζί, του Γκόρντον Μπράουν αλλά και του Γιώργου Παπανδρέου, ο Ρώσος πρόεδρος Ντμίτρι Μεντβέντεφ και η Αμερικανίδα υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον.

Η Άνγκελα Μέρκελ
Η Άνγκελα Μέρκελ, η οποία μεγάλωσε στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας, έκανε παρέα με τον τελευταίο ηγέτη της ΕΣΣΔ και εμπνευστή της περεστρόικα, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, και τον ιστορικό Πολωνό ηγέτη Λεχ Βαλέσα, την ίδια διαδρομή που είχε ακολουθήσει ακριβώς 20 χρόνια πριν, διασχίζοντας τη γέφυρα της Βornholmer Strasse- εκεί βρισκόταν το πρώτο συνοριακό φυλάκιο που άνοιξε. «Εσείς το κάνατε αυτό εφικτό», είπε η Μέρκελ στον «Γκόρμπι», υπό τις επευφημίες του συγκεντρωμένου πλήθους. «Αφήσατε θαρραλέα τα πράγματα να συμβούν, και αυτό ήταν πολύ περισσότερο από ό,τι μπορούσαμε να περιμένουμε».

Λίγες ώρες αργότερα, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι χειροκροτούσαν στην Πύλη του Βρανδεμβούργου, άλλοτε σύμβολο της διαίρεσης και σήμερα σήμα κατατεθέν της ενωμένης Γερμανίας, καθώς ο Λεχ Βαλέσα έσπρωχνε το πρώτο νταμάκι ενός γιγάντιου χρωματιστού ντόμινο αποτελούμενου από 1.000 κομμάτια, ρίχνοντας ξανά, συμβολικά, το Τείχος του Βερολίνου. «Ας χρησιμοποιήσουμε το δώρο της ελευθερίας», δήλωσε η Άνγκελα Μέρκελ πριν πάρει τον λόγο η μουσική. «Στο χέρι μας είναι να ξεπεράσουμε τις διαχωριστικές γραμμές»
Ο Σαρκό ήταν παρών μέσω… Facebook

ΗΤΑΝ Ή ΔΕΝ ΗΤΑΝ ο Νικολά Σαρκοζί παρών στην πτώση του Τείχους; Το μείζον αυτό ερώτημα απασχολεί από χθες τη γαλλική κοινωνία καθώς ο ίδιος ο Γάλλος πρόεδρος υποστηρίζει πως ήταν – και πολλοί τον κατηγορούν πως ψεύδεται. Ο Σαρκοζί δημοσίευσε στη σελίδα του στο Facebook τις «Αναμνήσεις του από την πτώση του Τείχους», αναρτώντας και μία φωτογραφία που τον απεικονίζει, παρέα με τον νυν πρωθυπουργό Φρανσουά Φιγιόν, με έναν μικρό κασμά να γκρεμίσει τμήμα του Τείχους. Ο Γάλλος πρόεδρος, που ήταν τότε γενικός γραμματέας του κόμματος του Ζακ Σιράκ, του RΡR, υποστηρίζει πως το πρωί της 9ης Νοεμβρίου έφτασαν στο Παρίσι νέα «που έμοιαζαν να προαναγγέλλουν αλλαγές» στο Βερολίνο· μαζί λοιπόν με τον Φιγιόν και τον πρώην πρωθυπουργό της Γαλλίας Αλέν Ζιπέ, αποφάσισαν να μεταβούν αεροπορικώς στη διαιρεμένη πόλη ώστε να «συμμετάσχουν στα γεγονότα». Δημοσιεύματα όμως του γαλλικού Τύπου θέλουν τον Σαρκοζί να πέρασε την 9η Νοεμβρίου του 1989- 19η επέτειος του θανάτου του Σαρλ ντε Γκωλ- στη Γαλλία. Όπως λέει άλλωστε ο τότε ανταποκριτής της «Liberation» στο Βερολίνο, ο Αλέν Οφρέ, το πρωί της ημέρας εκείνης «κανένας δεν υποψιαζόταν πως το ίδιο εκείνο βράδυ το Τείχος θα έπεφτε». Και σε παλαιότερο βιβλίο του, ο Αλέν Ζιπέ αναφέρει πως επισκέφθηκε το Βερολίνο στις 16 Νοεμβρίου.


[ ΓΝΩΜΗ ] Και μετά;
LΕMOΝDΕ , Τoυ Εric Fottorino

Οι δυσκολίες της οικοδόμησης της Ευρώπης, οι αργοπορίες και οι αδυναμίες της, η διαφθορά που βασιλεύει ακόμα σε ορισμένες χώρες όπως η Αλβανία και η Βουλγαρία, οι δυσλειτουργίες της Βοσνίας και η μη ενσωμάτωση του Κοσόβου, όλα αυτά δεν πρέπει να μας κάνουν να ξεχνούμε το πιο σημαντικό: η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, στις 9 Νοεμβρίου του 1989, ήταν μια τεράστια ευκαιρία για την Ευρώπη, ευκαιρία την οποία κατόρθωσε να εκμεταλλευτεί με έναν βολονταρισμό και τελικά μια επιτυχία που επιβάλλουν τον θαυμασμό, πέραν του Ατλαντικού όπως και στην Ασία.

Ποτέ άλλοτε στην Ιστορία δεν κατάφερε να αναδυθεί, στην κλίμακα μιας ηπείρου, η ειρηνική και εθελούσια ενσωμάτωση τόσο πολλών κρατών. Είκοσι χρόνια, είκοσι χρόνια μόνο για να περάσουμε από τα 12 στα 27 κράτη! Μόνο στην Ευρώπη είναι τόσο λίγο ορατός ο δρόμος που έχει διανυθεί, ίσως λόγω των εμποδίων που απομένουν να υπερπηδήσουμε.

Μιλώντας όμως για ευκαιρία εκείνη την 9η Νοεμβρίου του 1989 θα υποτιμούσαμε το θάρρος και το όραμα των ανδρών και γυναικών που κατέστησαν δυνατή την κατάρρευση του κομμουνιστικού μπλοκ. Πριν από εκείνη τη μέρα, τόσες πράξεις ανδρείας, μεμονωμένες και συλλογικές… Η ουγγρική εξέγερση του 1956, η «Άνοιξη της Πράγας» του 1968, «Το Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» του Σολζενίτσιν, ο Σαχάροφ επιτέλους να επιστρέφει από την εξορία του στο Γκόρκι… Και επίσης, το παλιρροϊκό κύμα της Αλληλεγγύης στην Πολωνία, οι αγώνες του Βάτσλαβ Χάβελ και άλλων Τσεχοσλοβάκων διαφωνούντων… Και τόσοι άλλοι, ανώνυμοι, που έδωσαν τη ζωή τους σε αυτούς τους αγώνες. Όλα αυτά ώστε μία μέρα, ένας κάποιος Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, του οποίου οι παππούδες, θύματα του σταλινισμού, συνέλεγαν ορθόδοξες εικόνες, να αφήσει να εκφραστεί μια ελευθερία τόσο ακριβά κατακτημένη όσο και απόλυτα απροσδόκητη. Για να αναμειχθούν τα χτυπήματα του κασμά με τις χαρούμενες νότες μιας σουίτας του Μπαχ προσφοράς του Ροστρόποβιτς.

Ο Ερίκ Φοτορινό είναι ο διευθυντής της εφημερίδας «Le Μonde»