Φαινόμενα

Πολιτική της τηλεθέασης
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Παντού στον κόσμο η τηλεοπτική «γλώσσα» επιβάλλεται στην πολιτική, αλλά όταν επιτρέπουμε να χαθεί από το πλάνο η ουσία της ζούμε αλλεπάλληλες επαναλήψεις
Συζητήσεις που αφορούν τη «στρατηγική» των υποψηφίων στον δρόμο για την κομματική αρχηγία και όχι την ιδεολογία τους, για δηλώσεις τους και όχι για την ολοκληρωμένη αντίληψή τους σχετικά με τους στόχους που οφείλει να θέσει ένα κόμμα εξουσίας για να κερδίσει το μέλλον του, επιμονή στην ανάδειξη της εντυπωσιακής λεπτομέρειας που υποτίθεται «κάνει τη διαφορά» και όχι της ουσίας που μπορεί να την επιβεβαιώνει ή να την αρνείται. Όλα, χαρακτηριστικά που επιβάλλει η μιντιακή λειτουργία στο πολιτικό σκηνικό και δεν έχει σημασία αν σήμερα αφορούν την πορεία της Ν.Δ. προς την εκλογή νέου αρχηγού και χθες του ΠΑΣΟΚ.

Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η μιντιακή σκηνοθεσία, περιορισμένη και συντηρητική από τη φύση των μέσων που υπηρετεί, εξακολουθεί να «κολλάει» στην πολιτική πραγματικότητα και να παραγεμίζει τα κενά συμβόλων, ιδεών, προτάσεων με σίριαλ (π.χ. της διαδοχής) όπου οι πρωταγωνιστές εμπλέκονται και διαπλέκονται σε συναρπαστικά επεισόδια. Με τη σειρά τους οι τελευταίοι βολεύονται στο κλίμα, έμπειροι άλλωστε στους μιντιακούς αυτοματισμούς, υπογραμμίζουν τα προσόντα τα οποία τους κρατούν στην πρωταγωνιστική ομάδα.

Είναι προφανές ότι οι ιδεολογικές συζητήσεις και οι μακρές εσωκομματικές διεργασίες δεν χωρούν στα μίντια και δη στις τηλεοπτικές εκπομπές. Είναι επόμενο στο μεγάλο κοινό να φτάνουν συνθηματικοί λόγοι και πιπεράτες νοστιμιές του παρασκηνίου των διαβουλεύσεων, που καταναλώνονται ευχάριστα από το φιλοθέαμον. Το πρόβλημα δεν είναι οι τεχνικές του θεάματος αλλά η επικράτησή τους στη θέση του πολιτικού λόγου. Εμφανές αποτέλεσμα, μια διαρκής θολούρα ως προς τις πολιτικές κατευθύνσεις και προτάσεις για το μέλλον, η οποία διευκολύνει την κοντή μνήμη και τη διαρκή αξιοποίηση του συναισθήματος. Συνδυασμός ιδανικός για τηλεθέαση αλλά ολέθριος στην πολιτική. Και όμως, επαναλαμβάνεται. Παρά τη σκληρή εμπειρία μιας χώρας που ύστερα από έξι χρόνια επικοινωνιακής φρενίτιδας και απουσίας πολιτικής βρέθηκε στη χειρότερη στιγμή της σύγχρονης ιστορίας της. Για παράδειγμα, φρόντισε να αναφέρει το «δάκρυ του εθνάρχη» ο Αντώνης Σαμαράς στην προχθεσινή ομιλία του, συνοψίζοντας και δικαιολογώντας με τη συγκινησιακή αναφορά μια ολόκληρη πολιτική που εκπροσωπεί, η οποία όμως ούτε συζητείται ούτε αναλύεται η ουσία της. Σε άλλο στιγμιότυπο από ομιλία του σε ψηφοφόρους του κόμματος η οποία προβλήθηκε τις ημέρες αυτές, δίνει ένα παράδειγμα της πολιτικής συμπεριφοράς του λέγοντας ότι στον αγώνα του Χρυσοχοΐδη κατά της τρομοκρατίας θα είναι στο πλευρό του, αλλά στην υπόθεση των stage, εκεί είναι εναντίον του ΠΑΣΟΚ και καταλήγει με την κορώνα ανοίγοντας τα χέρια σαν αγκαλιά, «την πλουτοκρατία κύριοι σοσιαλιστές;» (απουσίαζε το ρήμα, αλλά υποθέτουμε εννοούσε «ευνοείτε ή στηρίζετε»). Το ακροατήριο ακουγόταν να παραληρεί στο άκουσμα της λέξης «πλουτοκρατία». Ούτε οπαδοί του ΚΚΕ δεν ζητωκραυγάζουν πλέον όταν αναφέρει τον όρο η κ. Παπαρήγα. Εθνικοσοσιαλιστική θολούρα; Πάντως θολούρα σίγουρα.

Με τη σειρά του ο Δημήτρης Αβραμόπουλος, κάθε φορά που ερωτάται (ΝΕΤ, Κοττάκης) για εκείνη την κίνησή του να ιδρύσει δικό του κόμμα, σπεύδει να δηλώσει υπερήφανος και εξηγεί ότι το απαιτούσαν οι καιροί. Η Ντόρα Μπακογιάννη- η μόνη, είναι αλήθεια, που επιμένει σε εκτενείς και αναλυτικές τοποθετήσεις- επαναλαμβάνει και εκείνη σαν κλισέ πλέον ότι δεν άσκησε κριτική στον Κώστα Καραμανλή γιατί δεν είναι οπαδός του «δρυός πεσούσης».


Όλοι σαν να δικαιολογούνται

Σαν να δικαιολογούνται. Άλλοι γιατί έφυγαν. Άλλοι γιατί έμειναν. Σημασία έχει ότι κάθε φορά λες και απαντούν σε μάλωμα και όχι σε ένα πολιτικό ερώτημα για τη στάση και τις επιλογές τους. Οι απαντήσεις αναδεικνύουν στοιχεία χαρακτήρα, που είναι βέβαια σημαντικός για έναν πολιτικό αρχηγό όχι περισσότερο όμως από τις πολιτικές προτάσεις του.

Με όλα αυτά, η πολιτική παραμένει ένα αδιευκρίνιστο πεδίο, ανοιχτό για να καλλιεργηθούν προσμονές ενός μεγάλου κοινού- και όχι πολιτών- στο οποίο θα είναι πάντα πιο δύσκολο να διαχωρίζει τη στιγμή από τη διάρκεια, τη συγκίνηση από το όραμα. Το αποτέλεσμα της κάλπης των τελευταίων εκλογών ωστόσο απέδειξε ότι αυτού του είδους η «πολιτική» δεν απαντά στις ανάγκες των καιρών, απαντά μόνο στις ανάγκες της τηλεόρασης. Και οι πολίτες πλέον το γνωρίζουν.