Η ανάσταση του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ

Ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ ήταν ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Τώρα, 30 χρόνια μετά τον θάνατό του, δημοσιεύεται το τελευταίο μυθιστόρημά του. Θα έπρεπε όμως; Την παραμονή του θανάτου του, ο συγγραφέας είχε ζητήσει από τη γυναίκα του να καταστρέψει τα χειρόγραφά του. Όμως εκείνη δεν το έκανε, γεγονός που δίχασε την οικογένεια, τους φίλους τους, αλλά και το λογοτεχνικό κατεστημένο.

O Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ έγινε γνωστός για τα βιβλία του, όπως «Ο αξιοπρεπής κύριος Πνιν», «Η χλωμή φωτιά», «Η άμυνα του Λουζίν», αλλά κυρίως η «Λολίτα», που διαβάζονται και από τις σημερινές γενιές. Όμως η ιστορία της επικείμενης έκδοσης του 18ου βιβλίου του Ναμπόκοφ αποδεικνύεται πιο συναρπαστική ακόμα και από τα ίδια του τα βιβλία.

Στις 5 Δεκεμβρίου 1976 το «Νew Υork Τimes Βook Review» δημοσίευσε έναν κατάλογο στον οποίο διάφοροι διάσημοι συγγραφείς επέλεξαν «τα τρία βιβλία που α πόλαυσαν περισσότερο μέσα στη χρονιά». Η απάντηση του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ ήταν μυστηριώδης. Έχοντας αποκαλύψει ότι είναι σοβαρά άρρωστος, ανέφερε ότι «τα βιβλία που διάβασα τους καλοκαιρινούς μήνες όσο βρισκόμουν σε νοσοκομείο της Λωζάννης ήταν: η «Κόλαση» του Δάντη, «Οι πεταλούδες της Βόρειας Αμερικής» του διάσημου εντομολόγου Ουίλιαμ Χάουι και «Το πρωτότυπο της Λόρα». Αυτό το τελευταίο, έγραψε, ήταν το «όχι εντελώς ολοκληρωμένο μυθιστόρημα που έγραψα και ξαναέγραψα πριν από την ασθένειά μου και το οποίο στο μυαλό μου είναι ολοκληρωμένο».

Πενήντα φορές. Και μετά πρόσθεσε κάτι που μόλις τώρα, 33 χρόνια αργότερα, αρχίζουμε να κατανοούμε. «Θα πρέπει να το έχω διαβάσει περίπου 50 φορές και μέσα στο καθημερινό μου παραλήρημα συνέχιζα να το διαβάζω δυνατά σε ένα μικρό ονειρικό κοινό σε έναν κήπο περιφραγμένο με τοίχο». «Το κοινό μου», συνέχισε ο Ναμπόκοφ, «αποτελείτο από παγώνα, περιστέρια, τους νεκρούς γονείς μου, δύο κυπαρίσσια, αρκετές νεαρές νοσοκόμες και έναν οικογενειακό γιατρό πολύ ηλικιωμένο, σχεδόν αόρατο».

Λίγο μετά τα Χριστούγεννα εκείνης της χρονιάς, ο δημοσιογράφος των «Νew Υork Τimes» Χέρμπερτ Μίτγκανγκ επιβεβαίωσε από τον εκδότη του Ναμπόκοφ ότι ο συγγραφέας «είχε ολοκληρώσει το νέο του μυθιστόρημα στο μυαλό του» και ότι όπου να ΄ναι θα άρχιζε να το γράφει στις μεγάλες κάρτες που χρησιμοποιούσε. Αυτή ήταν η αγαπημένη του μέθοδος συγ γραφής. Γέμιζε κάθε κάρτα με διαλόγους και αφήγηση, τις ανακάτευε και μετά, όπως έλεγε ο επιμελητής του, «μοίραζε στον εαυτό του ένα μυθιστόρημα».

Θλιβερός γάμος.
Τι πιο συναρπαστικό για τον λογοτεχνικό κόσμο; Γνωρίζουμε πλέον ότι το βιβλίο αφορά την όμορφη και τολμηρή Φλόρα Λάνσκαγια, «Το πρωτότυπο της Λόρα» και τον θλιβερό γάμο της με τον παχύσαρκο Φίλιπ Ουάιλντ. Το θέμα του βιβλίου, από τα αγαπημένα του Ναμπόκοφ, είναι ο Θάνατος και τι βρίσκεται πέρα από αυτόν. Ο Ουάιλντ ασχολείται με τη διαδικασία της αυτοδιάλυσης και εξετάζει τρόπους αυτοκτονίας. Σε λίγες ημέρες θα μάθουμε τι ακριβώς περιέχει το πολυσυζητημένο μυθιστόρημα.

Όπως έχει γίνει γνωστό, οι δοκιμαστικοί τίτλοι που είχε για το μυθιστόρημα ήταν «Η χαρά του θανάτου» και «Το αντίθετο της Λόρα». Το 1977, όταν το ΒΒC γύρισε ένα ντοκιμαντέρ για εκείνον, φαινόταν ήδη πολύ άρρωστος και καταβεβλημένος. Εργαζόταν εντατικά για να ολοκληρώσει το μυθιστόρημα που ζούσε τόσο έντονα στη φαντασία του. Όμως, καθώς ήταν τελειομανής, έβλεπε ότι δεν πρόκειται να προλάβει, γι΄ αυτό και έδωσε οδηγίες στη σύζυγό του Βέρα μετά τον θάνατό του να το καταστρέψει.


Η Λολίτα είναι μια γητεύτρα

Για τον Ναμπόκοφ, η ζωή και η τέχνη ήταν πάντα ένα παιχνίδι περίπλοκης γοητείας και απάτης, γράφει στην εφημερίδα «Οbserver» ο Ρόμπερτ Μακράμ. Η Λολίτα, η πιο διάσημη ηρωίδα του, είναι μια γητεύτρα. Η φαντασία του έχει γίνει συχνά αντικείμενο των ειδικών στη λογοτεχνία. Ο Ναμπόκοφ προήλθε από μια οικογένεια Ρώσων φιλελεύθερων που έφυγαν από την Κριμαία το 1919. Μετά τη φοίτησή του στο Κέμπριτζ άρχισε να συλλέγει πεταλούδες και να γράφει περίεργα βιβλία, ενώ ζούσε παραδίδοντας μαθήματα αγγλικών και τένις. Το 1940, για να ξεφύγει από τους ναζί πήγε στις ΗΠΑ, φθάνοντας στη Νέα Υόρκη μόνο με 100 δολάρια στην τσέπη. Εκεί, γύρω στα 40, άρχισε να γράφει για πρώτη φορά στα αγγλικά.
«Απαλείφω, διαγράφω, εκμηδενίζω, αφανίζω»

O Ναμπόκοφ πέθανε από βρογχίτιδα στις 2 Ιουλίου 1977 και οι 138 πυκνογραμμένες κάρτες της «Λόρα» τοποθετήθηκαν σε θυρίδα ελβετικής τράπεζας, καθώς η Βέρα προσπαθούσε να αποφασίσει τι θα κάνει τελικά. Από καιρού εις καιρόν, ζητούσε τη συμβουλή κάποιων φίλων, τους οποίους όμως όρκιζε να μη μιλήσουν.

Ένας από αυτούς, ο βιογράφος του Ναμπόκοφ Μπράιν Μπόιντ διάβασε αρκετές σελίδες και όπως λέει σήμερα «οι αναγνώστες ας μην περιμένουν να ξετρελαθούν. Είναι το είδος γραφής που προκαλεί θαυμασμό, αλλά όχι συναισθηματική εμπλοκή».

Τώρα, το βάρος της έκδοσης έχει πέσει στον 75χρονο μοναχογιό του ζεύγους Ναμπόκοφ Ντμίτρι, που ζει μεταξύ Ελβετίας και ΗΠΑ, ασχολείται με την όπερα και δείχνει προτίμηση στα γρήγορα αυτοκίνητα. Δεν ξέρουμε πότε ακριβώς άρχισε να διαβάζει τις κάρτες με το μυθιστόρημα, αλλά φαίνεται ότι γρήγορα πήρε την απόφασή του.

Συγκλονιστικό. Όπως έγραψε, «”Το πρωτότυπο της Λόρα” είναι η πιο ελεγχόμενη απόσταξη της δημιουργικότητας του πατέρα μου, το πιο συγκλονιστικό μυθιστόρημά του». Ωστόσο, όταν έγιναν γνωστές οι λεπτομέρειες γύρω από την τελευταία επιθυμία του πατέρα του, άρχισε να αφήνει υπονοούμενα ότι μπορεί ήδη να έχει κάψει το βιβλίο, προκαλώντας πολλά σχόλια- άλλοι τον καλούσαν να διασώσει τα χειρόγραφα και άλλοι επέμεναν στην απόφαση του μεγάλου συγγραφέα.

Τελικά, ο εκδοτικός οίκος βρήκε μια έξυπνη λύση. Το «Πρωτότυπο της Λόρα» θα κυκλοφορήσει σε μια συλλεκτική έκδοση, που θα φιλοξενεί τις φωτοτυπίες των χειρόγραφων του Ναμπόκοφ, ώστε να φαίνονται όλες οι διαγραφές και οι διορθώσεις. Ο συγγραφέας από τον άλλο κόσμο κλείνει το μάτι στους αναγνώστες του. Η τελευταία κάρτα περιλαμβάνει έναν κατάλογο με συνώνυμα της λέξης εξαλείφω:

απαλείφω, διαγράφω, σβήνω, εκμηδενίζω και…. αφανίζω.