Ημερολόγιο Συνόρων Σημειώσεις από ένα ταξίδι στο παρελθόν

Κατεστραμμένα πεζοδρόμια, κατειλημμένα από τεράστιες πολυκατοικίες, που μοιάζουν σαν πολυκέφαλα τέρατα. Δέντρα ξεριζωμένα. Υπήρχε κάποτε, μπροστά στην πολυκατοικία, ένα πεύκο. Έγραφαν εκεί τα ονόματά τους οι ερωτευμένοι. Ένα δέντρο-μάρτυρας των εφηβικών ερώτων σε μια σκοτεινή εποχή. Τώρα το πεύκο δεν υπάρχει πια. Το εξαφάνισαν. Έχτισαν κάτι σαν καφενείο, όπου νέοι και γέροι εξασκούνται στο αγαπημένο σπορ της επαρχίας: κουτσομπολεύουν και δεν κάνουν τίποτε. «Γιατί το κόψατε το δέντρο;» τους ρωτάς. «Αυτά έχει η ανάπτυξη και ο καπιταλισμός», σου απαντούν… Ούτε ο κινηματογράφος υπάρχει πια. Τον έχουν κάνει κατάστημα για τυχερά παιχνίδια. Ήταν ο ιδανικός χώρος για να κάνουμε καμάκι στα κορίτσια, στο μισοσκόταδο, ενώ στην οθόνη προβάλλονταν ηλίθιες ταινίες του «σοσιαλιστικού ρεαλισμού». Τώρα οι νέοι κατεβάζουν ταινίες από το Διαδίκτυο ή τα δανείζονται από τα βιντεοκλάμπ. Οι μετανάστες, επιπλέον, φέρνουν στους δικούς τους home cinemas… Η πολίχνη είναι βρώμικη και τα σκουπίδια ξεχειλίζουν στους κάδους. Η αλήθεια είναι ότι η πρώτη αλλαγή, μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος, φάνηκε στα σκουπίδια. Επί κομμουνισμού ήταν μονόχρωμα και καταθλιπτικά. Φαίνεται ότι κάθε πολιτικό σύστημα παράγει σκουπίδια κατ΄ εικόνα και ομοίωσή του. Μετά την κατάρρευση, ξαφνικά, τα σκουπίδια έγιναν πολύχρωμα. Τώρα ξεχειλίζουν στους κάδους. Ο καθένας καλλωπίζει το σπίτι του και δεν θέλει να ξέρει τι γίνεται έξω από την πόρτα του…

Δεν έχω καμία διάθεση να βγω και κάθομαι μέσα να διαβάσω. Έχω μαζί μου το βιβλίο της Slavenka Drakulic «Πώς επιβιώσαμε του κομμουνισμού και μάλιστα καταφέραμε να γελάσουμε». Διαβάζω το απόσπασμα που μιλά για το χαρτί υγείας στη Γιουγκοσλαβία. Μέχρι το 1960 στη Γιουγκοσλαβία υπήρχε ένα χειρίστης ποιότητας χαρτί υγείας. Golub το έλεγαν. Ήταν πολύ σκληρό, σε σημείο που οι άνθρωποι προτιμούσαν τα φύλλα τετραδίων, γιατί τα έβρισκαν πιο μαλακά. «Μετά το 1965 τα πράγματα άλλαξαν. Η βελτίωση της ζωής μας και η πρόοδος του κομμουνισμού φαινόταν από τη βελτίωση του χαρτιού υγείας», γράφει η Drakulic. Μαζί με τα δάνεια από τη Δύση και τη χαλάρωση της πάλης των τάξεων ο Τίτο έφερε και άριστης ποιότητας χαρτί υγείας. Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ αυτό το πράγμα: τη σχέση του χαρτιού υγείας με τα κομμουνιστικά καθεστώτα. Την προηγούμενη μέρα είχα διαβάσει μια είδηση ότι τελειώνουν τα αποθέματα του χαρτιού υγείας στην Κούβα. Το πράγμα έγινε ακόμα πιο ενδιαφέρον στα μάτια μου. Ρωτώ τον πατέρα μου εάν γνώριζε ποτέ αυτό το είδος χαρτί υγείας, το Golub, για το οποίο μιλά η Drakulic. Με κοιτά απορημένος. Απ΄ ό,τι θυμάται, λέει, η τελευταία παρτίδα χαρτιού υγείας που είδαμε ήταν από την Τσεχία. Προτού διαρρήξει η Αλβανία τις σχέσεις της με τη Σοβιετική Ένωση. Ήταν το πιο μαλακό που είχαν δει μέχρι τότε. Μετά, το χαρτί υγείας εξαφανίστηκε. Όχι μόνο εξαφανίστηκε αλλά οι Γραμματείς του Κόμματος το αποκήρυξαν ως… «σύμβολο της αστικής τάξης» που έπρεπε να ξεπεραστεί από τον νέο κομμουνιστικό άνθρωπο! Οι Κινέζοι, με τους οποίους συνδέθηκε στενά η Αλβανία, δεν χρη σιμοποιούσαν χαρτί υγείας. Αν και ιστορικά εκείνοι το εφηύραν, πολλούς αιώνες πριν. (Σήμερα ο κόσμος τρέμει στην ιδέα ότι όλοι οι Κινέζοι μπορεί να χρησιμοποιήσουν χαρτί υγείας. Θα εξαφανιστεί μέσα σε λίγα χρόνια όλος ο Αμαζόνιος). Όταν γεννήθηκα, λοιπόν, δεν υπήρχε χαρτί υγείας. Υπήρχε μόνο σε ελάχιστα ξενοδοχεία που λειτουργούσαν αποκλειστικά για τους ελάχιστους ξένους που επισκέπτονταν την Αλβανία. Οι λιγοστοί «τυχεροί» που είχαν πρόσβαση σε αυτά έκλεβαν κάθε τόσο κάνα ρολό και το έφερναν λαθραία στα σπίτια τους, λες και ήταν κοκαΐνη. Οι υπόλοιποι χρησιμοποιούσαν οτιδήποτε μπορούσαν. Φύλλα τετραδίων, φύλλα βιβλίων, λευκές κόλλες. Ειδικά σελίδες εφημερίδων. Με προτίμηση στα πρωτοσέλιδα. Το αποκορύφωμα του παραλογισμού. Στη χώρα όπου σου έπαιρναν το κεφάλι αν έλεγες κάτι ενάντια στο Κόμμα και τον Ηγέτη, οι άνθρωποι, λόγω έλλειψης χαρτιού υγείας που το Κόμμα θεωρούσε «αστικό σύμβολο», σκουπίζονταν με τη φωτογραφία του Ηγέτη ή με σελίδες εφημερίδων που έγραφαν με πηχυαία γράμματα: «Ζήτω η Πάλη των Τάξεων- Θάνατος στους προδότες». Πραγματικά εδώ ισχύει στο ακέραιο η φράση «ό,τι δίνεις παίρνεις»…

LΙΝΚ:

www.gazikapllani.blogspot.com