Ο φακός που πόνταρε στην απόλυτη καθαρότητα

Καθαρότητα, σαφήνεια, απλότητα. Ήταν τα χαρακτηριστικά της υπογραφής που έβαζε στη δουλειά του ο διάσημος Αμερικανός Ίρβινγκ Πεν. Ένας μετρ της φωτογραφίας με ιδιαίτερο ύφος στην τεχνική εκτύπωσης, που πέθανε χθες στα 92 του χρόνια στο σπίτι του στο Μανχάταν.

Η αγάπη του για τον φακό δεν είχε σταματήσει ούτε μετά τα 90 του. Συνέχιζε να δουλεύει για την αμερικάνικη έκδοση της «Vogue» με πορτρέτα καλλιτεχνών και συνθέσεις αντικειμένων σε ύφος νεκρής φύσης. Η καριέρα του στο γυναικείο περιοδικό μόδας ξεκίνησε το 1943 και ήταν καθοριστική η ματιά του. «Ο Ίρβινγκ Πεν», όπως σημειώνει και η Μαίρη Φορέστα, επιμελήτρια της αναδρομικής του έκθεσης στο Εθνικό Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης, «είχε τις ικανότητες ελέγχου και εποπτείας ενός καλλιτεχνικού διευθυντή και ταυτόχρονα τη γνώση της καλλιτεχνικής διαδικασίας ενός δημιουργού».

Στην πράξη οι φωτογραφίες του Πεν έβγαζαν καθαρότητα και σαφήνεια. Ποτέ τα πρόσωπα ή τα αντικείμενα δεν παρουσιάζονταν θολά, κουνημένα. Ακόμα και τα μέλη της άγριας συμμορίας μοτοσυκλετιστών Άγγελοι της Κολάσεως τους οποίους φωτογράφισε το 1967 μεταμορφώθηκαν στο καδράρισμά του και παρουσιάστηκαν ως η γραφιστική αντιστοιχία μίας αρχαιοελληνικής ζωφόρου.

Τα αντικείμενά του πάντα έμοιαζαν να βγαίνουν από τον πραγματικό κόσμο και να απολαμβάνουν την απομόνωσή τους. Το δείχνουν άλλωστε οι σειρές φωτογραφίσεων μόδας που έκανε με φόντο τα μνημεία και τους δρόμους του Παρισιού. Ιδιαίτερα εκείνες στις οποίες μοντέλο ήταν η Λίζα Φονσαγκράιβς. Μία λεπτή κομψή γυναίκα που συνέβαλε με την αύρα της στο να δημιουργήσει εκείνος την αισθητική της φωτογραφίας μόδας των δεκαετιών ΄40 και ΄50.


Οδηγός ασθενοφόρου

Ο Ίρβινγκ Πεν γεννήθηκε το 1912 στο Νιου Τζέρσεϊ και σπούδασε ζωγραφική και καλές τέχνες στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. Δάσκαλός του υπήρξε ο ντιζάινερ Αλεξέι Μπρόντοβιτς. Ένας Ρώσος εμιγκρές που ξεχώρισε τον νεαρό σπουδαστή του και τον έκανε βοηθό του εικονογράφο και γραφίστα στο περιοδικό «Βazaar». Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η αμερικανική συμμαχική βοήθεια τον οδήγησαν στη Ρώμη να οδηγεί ένα ασθενοφόρο και να μαθαίνει λεπτομέρειες της ευρωπαϊκής κουλτούρας. Και μία μέρα του 1944 στη Ρώμη ο Πεν καρφώθηκε πάνω στον Τζόρτζιο ντε Κίρικο εντυπωσιασμένος από την τσάντα γεμάτη λαχανικά που μετέφερε ο καλλιτέχνης από τη λαϊκή αγορά προς το σπίτι του. «Έτρεξα να τον προλάβω και να τον αγκαλιάσω. Για μένα ήταν ο ηρωικός ντε Κίρικο. Για εκείνον ήμουν ένας άγνωστος, μάλλον λοξός.

Ωστόσο, έδειξε συγκινημένος και με κάλεσε να γευματίσω σπίτι του. Για δύο μέρες μου έδειχνε τη δική του Ρώμη».