Νόμπελ Χημείας 2009 για το «εργοστάσιο πρωτεϊνών»

Ένας Βρετανός, ένας Αμερικανός και μία Ισραηλινή μοιράζονται το φετινό βραβείο Νόμπελ Χημείας για τη συμβολή τους στην αποκάλυψη της λειτουργίας των ριβοσωμάτων, η οποία είχε σημαντικές επιπτώσεις στην εξέλιξη των αντιβιοτικών.

Τα ριβοσώματα είναι τα δομικά στοιχεία του κυττάρου που παράγουν πρωτεΐνες, οι οποίες έχουν το βιοχημικό έλεγχο όλων των έμβιων οργανισμών. Έτσι, η παρέμβαση των αντιβιοτικών στα ριβοσώματα των βακτηρίων που προκαλούν ασθένειες, είναι καταλυτική.

Η κατανόηση της δομής και της λειτουργίας του έχει κρίσιμη σημασία για τη βιολογία και την ιατρική, δεδομένου ότι πολλά από τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούμε σήμερα είναι σχεδιασμένα να παρεμβαίνουν στα ριβοσώματα των βακτηρίων.

Το Νόμπελ Χημείας 2009 θα απονεμηθεί «για τον προσδιορισμό της δομής και της λειτουργίας του ριβοσώματος, του κυτταρικού “εργοστάσιου” που παράγει πρωτεΐνες με βάση τις οδηγίες του DNA».

Ο Βρετανός Βενκατραμάν Ραμακρισάν, Ο Αμερικανός Τόμας Στέιτζ και η Ισραηλινή Αντα Γιόναθ ανακάλυψαν πώς μοιάζει και πώς λειτουργεί το ριβόσωμα σε ατομικό επίπεδο, εξηγεί την Τετάρτη η ανακοίνωση της αρμόδιας επιτροπής στη Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών.

Οι τρεις ερευνητές χρησιμοποίησαν την κοπιαστική μέθοδο της κρυσταλλογραφίας ακτίνων Χ για να προσδιόρισαν τη θέση καθενός από τα εκατοντάδες χιλιάδες άτομα που απαρτίζουν το ριβόσωμα. Ο τρισδιάστατος χάρτης του κυτταρικού οργανιδίου βοήθησε σημαντικά και στην κατανόηση της λειτουργίας του.

Τα κύτταρα όλων των οργανισμών που ζουν στη Γη περιέχουν ριβοσώματα σε μεγάλους αριθμούς προκειμένου να παράγουν τις δεκάδες χιλιάδες πρωτεΐνες που χρειάζονται, από τα αντισώματα μέχρι τα ένζυμα και από τις ορμόνες μέχρι το κολλαγόνο του δέρματος.

Το περίπλοκο αυτό οργανίδιο λειτουργεί ως γραμμή παραγωγής που συνθέτει πρωτεΐνες από τα δομικά τους συστατικά τα αμινοξέα, χρησιμοποιώντας τις κατασκευαστικές πληροφορίες που προσφέρουν τα γονίδια.

Οι τρεις επιστήμονες που τιμώνται με το φετινό Νόμπελ δημιούργησαν τρισδιάστατα μοντέλα που δείχνουν πώς διάφορα αντιβιοτικά συνδέονται στο ριβόσωμα, επισημαίνει η ανακοίνωση.

Ο Βενκατραμάν Ραμακρισάν γεννήθηκε το 1952 στην Ινδία, είναι όμως Αμερικανός πολίτης. Σήμερα εργάζεται στο Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ στη Βρετανία.

Ο Τόμας A.Στέιτζ γεννήθηκε το 1940 στις ΗΠΑ και σήμερα είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Γιέλ.

H Αντα Ε. Γιόναθ γεννήθηκε το 1939 στην Ιερουσαλήμ και σήμερα είναι καθηγήτρια στο ισραηλινό Ινστιτούτο Επιστημών Ουάιζμαν.