Φαινόμενα

Καρακιτσάτη τηλεανοησία
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Γνώμες «πουλάει» πλέον η αγορά. Τίνος γνώμη και πόθεν ορμώμενος την εκφράζει; Αυτά έχουν σημασία παντού αλλού στον κόσμο, σε όλες τις υπόλοιπες τηλεοράσεις εκτός από την εγχώρια
Πόλεμος της πληροφορίας; Μπα! Πόλεμος ανθρώπων σε απόγνωση για να κρατήσουν ένα στασίδι σε πάνελο. Καταπατούν κάθε κανόνα δεοντολογίας, υποκλίνονται σε κάθε νούμερο που θα τους εξασφαλίσει την «μπούρδα» της ημέρας και διαφημίζουν κάθε βλακεία, νομίζοντας ότι αυτό είναι τηλεόραση.

Τι «πουλάνε»; «Γνώμη». Είναι το νέο επικοινωνιακό μοντέλο παραποίησης της πραγματικότητας. Με τον «πόλεμο της πληροφορίας» διαπιστώθηκε ότι ο υπερπληροφορημένος χάνει την αίσθηση της πραγματικότητας. Με τον «πόλεμο της γνώμης» μιλάμε για παραποίηση της πραγματικότητας, πιο βαθιά και οριστική. Μέθοδο που τελειοποίησε το επιτελείο του Μπους, προκειμένου να «πουλήσει» τον πόλεμο στο Ιράκ.

Και αν μοιάζει υπερβολικός ο παραλληλισμός, για την εγχώρια καρακιτσάτη τηλεανοησία, υπενθυμίζουμε απλώς ότι την επικοινωνιακή στρατηγική για τον πόλεμο την είχε αναλάβει διαφημίστρια γνωστής μάρκας ρυζιού. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν και οι σχεδιαστές της καναλικής στρατηγικής ή τέλος πάντων αυτούς αντιγράφουν οι εγχώριοι υπεύθυνοι προγραμμάτων.

Γνώμες «πουλάει» πλέον η αγορά. Τίνος γνώμη και πόθεν ορμώμενος την εκφράζει; Αυτά έχουν σημασία παντού αλλού στον κόσμο, σε όλες τις υπόλοιπες τηλεοράσεις εκτός από την εγχώρια. Εδώ ο κάθε χθεσινός, αδαής, κόλακας, μπορεί να πιάσει ένα στασίδι σε πάνελο και να εκφέρει τη γνώμη που θα του εξασφαλίσει την παραμονή στο εν λόγω στασίδι. Έχει γνώσεις για τα θέματα για τα οποία ομιλεί; Όχι. Έχει μόνο πληροφορίες – κι αν τις έχει και αυτές.

Η σύγχυση είναι προφανής. Αλλά βολεύει. Γιατί βγαίνουν από τη μέση η διαδικασία, το βάθος, η εμπειρία, η γνώση για να μετατραπεί ο κόσμος σε ένα ρηχό, βαλτώδες τοπίο, όπου οποιαδήποτε ασημαντότητα ή οτιδήποτε τετριμμένο μπορεί να «ταράξει τα νερά» και να παρουσιαστεί ως «καινοτομία».

Αυτό ακριβώς γίνεται αυτές τις ημέρες στην τηλεόραση του πάνελου. Ένας πόλεμος-της-γνώμης για τα πρωινάδικα. Η Ελεονώρα προχθές έβλεπε «ανατροπές», επειδή πέρασαν την αντίπαλο Μενεγάκη οι Καραμεροχαριτάτοι μερικά ποσοστά τηλεθέασης. Και δεν ήταν η μόνη. Διασταυρώθηκαν «γνώμες» και «γνώμες» για τη «νέα πρόταση», το «εναλλακτικό πρωινάδικο» του ΑΝΤ1 και για την «αντοχή της Ελένης» ή για «τον θρόνο της που τρίζει». Μέχρι απόψεις για την infotainment, που παρουσιάζεται ως «καινοτομία» του ΑΝΤ1. Στην πραγματικότητα καμιά καινοτόμο τηλεόραση δεν πρεσβεύουν οι Καραμεροχαριτάτοι, ούτε το infotainment εισήλθε στην ελληνική τηλεόραση με το πρωινάδικό τους. Έχει καθιερωθεί από τα δελτία ειδήσεων της ιδιωτικής τηλεόρασης από την πρώτη ημέρα της λειτουργίας της και επί 20 χρόνια υπηρετείται, ακόμη και από την κρατική τηλεόραση.

Οι διαφορές μεταξύ πρωινάδικων δεν βρίσκονται στο είδος της τηλεόρασης, από το οποίο δεν μπορούν να απομακρυνθούν ακόμη τα κανάλια του ανταγωνισμού, καθώς παραμένουν εκπομπές που απευθύνονται στην αγορά. Την ίδια τηλεόραση υπηρετούν όλοι, απλώς παίζει ρόλο η «ματιά» των παρουσιαστών, αλλά και το πώς ανταποκρίνονται στις αλλαγές που έχουν επέλθει στις ανάγκες του κοινού. Μια από αυτές είναι για παράδειγμα, η κόπωσή του από το σταριλίκι, από τις «παρέες» κουμπάρων και κολλητών που αλληλοϋποστηρίζονται τηλεοπτικώς. Οι «κοινοί θνητοί» έχουν συνειδητοποιήσει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι δεν έχουν καμιά υποστήριξη από πουθενά. Έχουν πληρώσει ακόμη και με την υγεία τους το να ξοδεύουν παραπάνω απ΄ όσο αντέχει η τσέπη τους, προκειμένου να αποκτήσουν τη ζωή που τους διαφημίζει η μια και η άλλη διασημότητα.


Ένα «ατύχημα στην πραγματικότητα»

Τα περί «ανατροπής» δήθεν στα πρωινάδικα και άλλων παρόμοιων τραγελαφικών κρίσεων, δεν είναι παρά μέρος της τεχνικής για να συγκρατηθεί ο τηλεθεατής μπροστά στην οθόνη και να παρακολουθεί μια τηλεόραση που κανονικά ούτε τον αφορά ούτε έχει τίποτε να του προσφέρει.

Ωστόσο το «παιχνίδι» των «γνωμών» τον εμπλέκει, δίνοντάς του την ψευδαίσθηση ότι συμμετέχει στη διαμόρφωσή τους, ότι είναι συμπαραγωγός τους.

Ο στόχος ενός τέτοιου μοντέλου καθοδήγησης των καταναλωτών είναι σαφής: «Να προκαλέσει ατύχημα στην πραγματικότητα», όπως ήταν η εύγλωττη ατάκα Αμερικανού επικοινωνιολόγου από το επιτελείο του Μπους. Εμείς δεν μιλάμε απλώς για ατύχημα, αλλά για δυστύχημα όταν επιμένουν τα πάνελα, ότι «πραγματικότητα» της Ελληνίδας νοικοκυράς είναι το ποια μαγείρισσα θά ΄χει η Μενεγάκη. Και την παραποίηση θα την πληρώσει στο τέλος η ίδια η Μενεγάκη.