[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το στοίχημα της οικονομίας

Πράσινη, κόκκινη ή γαλάζια, η οικονομία έχει να αντιμετωπίσει κάποιες πραγματικότητες που δεν ξεπερνιούνται με αφορισμούς. Το μεγάλο δημόσιο χρέος, για παράδειγμα, έχει να κάνει προφανώς με τους εισπρακτικούς μηχανισμούς, όμως έχει να κάνει και με το κλίμα δυσπιστίας των ελεύθερων επαγγελματιών και επιχειρηματιών απέναντι στο κράτος που αποδεικνύεται αφερέγγυο όσον αφορά το σύστημα παροχών ή ανειλημμένων υποχρεώσεων. Η επιβολή αυθαίρετων φορολογικών προστίμων όπως η περίφημη «περαίωση», μόνο στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης δεν οδηγεί (αλήθεια, ποιος εξέτασε τη νομιμότητα του μέτρου;). Η μη ικανοποίηση των υποχρεώσεων από την πλευρά του κράτους οδηγεί εκτός των άλλων στην παραοικονομία. Επιχειρηματίες ή επαγγελματίες που εξαρτώνται από δημόσια έργα ή προμήθειες θα προσπαθήσουν να επιβιώσουν κλέβοντας το κράτος. Το ίδιο θα κάνουν και μισθωτοί των οποίων οι συμβάσεις είναι στον αέρα. Μαθαίνω ότι 50 καθηγητές πανεπιστημίου που έχουν νομίμως εκλεγεί δεν διορίζονται εδώ και τουλάχιστον έναν χρόνο λόγω «ταμειακών δυσκολιών» του υπουργείου Παιδείας. Μήπως όμως αυτό δηλώνει και ένα κράτος στα πρόθυρα της χρεοκοπίας; Μήπως τα πολύ χειρότερα είναι μπροστά μας;

Και βέβαια οι συνεχείς εκλογές δεν διευκολύνουν την κατάσταση. Για παράδειγμα, το Δ΄ ΚΠΣ (ΕΣΠΑ) με ελάχιστη ή μηδαμινή απορροφητικότητα μέχρι τώρα θα πάει πίσω για τουλάχιστον ένα εξάμηνο. Μέχρι δηλαδή να αναλάβουν οι καινούργιοι, να ξαναδούν τις προτεραιότητες, να μάθουν τη δουλειά, να εξυπηρετήσουν τα δικά τους πελατειακά συμφέροντα κ.ο.κ. Η επιτάχυνση δεν είναι προφανώς η καλύτερη λύση γιατί θα οδηγήσει σε προχειρότητες, σε έργα-μαϊμού, σε εικονικές πραγματικότητες, σε κατασκευασμένες και προσχηματικές ανάγκες. Η πραγματική οικονομία, αυτή που συνδέεται με την καινοτομία, τις παραγωγικές επενδύσεις, τις εξαγωγές, θα περιμένει. Τη νέα τετραετία ή το επόμενο ΚΠΣ. Τα ίδια ισχύουν και για την πράσινη ανάπτυξη. Όσοι οικολογούντες ή μη την ταυτίζουν αφελώς με μερικές ακόμη ανεμογεννήτριες είναι βαθιά νυχτωμένοι. Γιατί ακόμα και οι πιο απλές από τις νέες αυτές εφαρμογές απαιτούν εύρυθμη αγορά, αξιόπιστο τραπεζικό σύστημα, εταιρείες με την αντίστοιχη ικανότητα, ενημερωμένη και συμμετέχουσα αυτοδιοίκηση, ειδικευμένα επί τόπου στελέχη. Οι νέες θέσεις εργασίας που εύκολα προβάλλονται με νούμερα δεν δημιουργούνται παρά με προϋποθέσεις και υποδομές που συνήθως απουσιάζουν. Είχα παλιότερα επισκεφθεί υπουργό Εργασίας σε μια προσπάθεια να τον πείσω να κατευθύνει χρήματα του περίφημου και εν πολλοίς αμαρτωλού Κοινωνικού Ταμείου στην κατάρτιση στελεχών για νέους φορείς στο περιβάλλον, στην ενέργεια, στην περιφερειακή ανάπτυξη (είναι γνωστή η αδυναμία των τοπικών διοικήσεων να ανταποκριθούν σε σχεδιασμό και διαχείριση ακόμη και απλών έργων). Η απάντηση ήταν «ψάχνεις ψύλλους στ΄ άχυρα».

Και βέβαια μια από τις λύσεις είναι η τόνωση της αγοράς. Όμως αυτό μπορεί να είναι αέρας χωρίς τα προηγούμενα. Η δημιουργία χρήματος απαιτεί απλώς και μόνο μια καταχώριση σε ένα καθολικό. Εάν δεν υπάρξει έλεγχος, η πίστωση αυτή τρέπεται σε εύκολο χρήμα. Σε περίπτωση που τα επιτόκια δεν κρατηθούν χαμηλά με ρυθμιστικές παρεμβάσεις, η χρέωση «ενοικίου» σε αυτό το εύκολο χρήμα μπορεί γρήγορα να διογκώσει την εκκρεμούσα οφειλή και να την καταστήσει μη εξοφλήσιμη. Ο συνδυασμός εύκολου χρήματος και υψηλών πραγματικών επιτοκίων, ιδιαίτερα κατά τις δεκαετίες 1980 και 1990, έκαναν την τρέχουσα χρηματοπιστωτική κρίση εξαιρετικά αναμενόμενη.

Μια τεράστια φούσκα πιστωτικού πληθωρισμού έσκασε και μαζί με αυτήν κατέρρευσαν και οι πλασματικές αγορές που δημιούργησε το χρέος: στην ιδιοκτησία, στα αξιόγραφα και τις μετοχές, στα εμπορικά σήματα και σε αγαθά όπως το λάδι, τα σιτηρά και ο χρυσός. Έρχονται πολύ δύσκολες μέρες. Ο οικονομικός κόσμος (και κυρίως οι τράπεζες) έδρασαν ανήθικα, ανεύθυνα, άπληστα και- σε κάποιες περιπτώσειςδόλια. Τώρα ξανάρχονται με πολυδάπανες διαφημιστικές καταχωρίσεις για «green banking». Μην τους πιστεύετε. Ρωτήστε τους μόνο αν θα σταματήσουν να ποντάρουν σε ένα σύστημα ψεύτικων καταναλωτικών αναγκών (και πότε), αν θα χρηματοδοτήσουν και με ποιους όρους φιλοπεριβαλλοντικές επενδύσεις, αν θα αναλάβουν ένα μέρος από το ρίσκο για νέα επιχειρηματικά σχέδια, αν θα συμμετάσχουν ουσιαστικά στη νέα οικονομία. Μερικοί κάδοι ανακύκλωσης χαρτιού στα κεντρικά γραφεία και επιτόκια 6,5% για φωτοβολταϊκά είναι απλώς στάχτη στα μάτια.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.

ΜΗΝ ΤΟΥΣ ΠΙΣΤΕΥΕΤΕ

Ο οικονομικός κόσμος (και κυρίως οι τράπεζες) έδρασαν ανήθικα, ανεύθυνα, άπληστα και- σε κάποιες περιπτώσεις- δόλια. Τώρα ξανάρχονται με πολυδάπανες διαφημιστικές καταχωρίσεις για «green banking». Μην τους πιστεύετε