Φαινόμενα

Φταίει ο γάιδαρος ή το σαμάρι;
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Το χειρότερο είναι ότι δημοσκοπήσεις γίνονται αλλά δεν ανακοινώνονται.
«Θεοποιούνται» και πάλι, με τους πολίτες να εξαιρούνται των «ιερών μυστικών»
Είναι τουλάχιστον αστείο. Όχι γιατί δεν έχουν ξαναγίνει εκλογές χωρίς δημοσκοπήσεις, αλλά γιατί τότε δεν υπήρχαν εκατό κανάλια και χίλιοι ραδιοφωνικοί σταθμοί. Βέβαια, ακριβώς αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο φτάσαμε στην κατάχρησή τους, με αποκορύφωμα τη βραδιά των εκλογών τα exit polls να αντικαθιστούν τις κάλπες. Γι΄ αυτό όμως ευθύνεται το άναρχο, πληθωριστικό μιντιακό τοπίο, που στην αιματηρή μάχη του ανταγωνισμού δεν φείδεται όπλων. Και ως τέτοια χρησιμοποιήθηκαν και τα exit polls με τους δημοσκόπους να αναγορεύονται σε κεντρικούς πρωταγωνιστές των εκλογικών σόου και τους πολίτες- θεατές να κρέμονται από τα χείλη τους. Η απαγόρευση όμως για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα πριν από την τελική κρίση των πολιτών, όταν εφαρμόζονται όλες οι υπόλοιπες μέθοδοι προεκλογικής επικοινωνίας, μηδέ των τηλεοπτικών εξαιρουμένων, απλώς επιβεβαιώνει τη δύναμη των αριθμών και την αδυναμία των πολιτικών να τα διαχειριστούν. Άλλωστε, ήδη, η οικονομική στενότητα επέβαλε τη σύνεση. Πανάκριβη η διεξαγωγή των exit polls, το κόστος δυσβάσταχτο για τα κανάλια, οπότε συμφώνησαν να γίνει μόνο ένα, για λογαριασμό σχεδόν όλων και για το οποίο θα συνεργαστούν όλες οι ομάδες των δημοσκόπων. Ούτε αποκλίσεις, ούτε εμείς είχαμε το σωστό και οι απέναντι σάς παρέσυραν στο λάθος, ούτε στο ένα κανάλι να πανηγυρίζουν οι μεν και στο άλλο οι δε. Οι αναλύσεις βέβαια των ποσοστών και τα σχόλια ανήκουν σε κάθε δημοσιογραφική ομάδα.

Στο μεταξύ όμως, ενώ έχουμε αποδεχθεί τα debates και κατορθώσαμε να κάνουμε ήδη δύο και ενώ οι μετρήσεις τηλεθέασης γίνονται κανονικά, δηλαδή πόσοι τα είδαν, το τοπίο παραμένει θολό για τις πραγματικές αντιδράσεις των πολιτών- θεατών. Αν το πρόβλημα είναι απλώς να «γεμίσει η αίθουσα», λύθηκε. Γέμισε. Ας φανταστούμε όμως μια αίθουσα θεάτρου που γεμίζει ασφυκτικά, αλλά ο καθένας παρακολουθεί το έργο μέσα από ένα κουβούκλιο, χωρίς να βλέπει και να αισθάνεται τους διπλανούς του, αν γελούν μαζί του, αν κινούνται στο κάθισμα εκνευρισμένοι, αν δείχνουν ενθουσιασμένοι και σε ποιο σημείο του έργου. Αυτός είναι ο λόγος, για παράδειγμα, που αγαπάμε το σινεμά, τη συνάθροιση, ειδάλλως θα βλέπαμε όλοι τις ταινίες σε home cinema. Με την τηλεόραση αυτό δεν συμβαίνει. Δεν έχει τη δυνατότητα ο θεατής να «κλείσει το μάτι» στον άγνωστο διπλανό του. Ε, αυτή την ψευδαίσθηση του προσφέρουν οι δημοσκοπήσεις, η οποία όμως περιλαμβάνει και μέρος αλήθειας. Γιατί ουδείς αρνείται ότι οι δημοσκοπήσεις είναι ψευδαίσθηση επικοινωνίας, είναι μια προσποίηση «συνάθροισης». Το ίδιο όμως είναι και τα debates, όπως και οι εμφανίσεις των ψηφοφόρων στα πάνελ, αλλά και των πολιτικών καθ΄ όλη τη διάρκεια του χρόνου, οι οποίες δίνουν την ψευδαίσθηση ενός δημοκρατικού οργασμού.

Τα γνωρίζουμε πλέον αυτά, τα συνειδητοποιεί και ο Έλληνας πολίτης. Παραμένει βέβαια ένα κορυφαίο πρόβλημα των σύγχρονων δημοκρατιών, που αναζητεί λύση, η αποκαλούμενη «απάθεια» των πολιτών, το αυξανόμενο ποσοστό εκείνων που αρνούνται την πολιτική, ιδίως μεταξύ των νέων. Ενοχοποιήθηκε η τηλεόραση, φαινόμενο άλλωστε των τηλεοπτικών δημοκρατιών, ενοχοποιήθηκαν οι όροι του θεάματος και τα μέσα της σκηνοθεσίας του, όπως είναι και οι δημοσκοπήσεις. Ωστόσο, χωρίς να τα αθωώνουν, μελέτες ειδικών, πάμπολλες πλέον στα εξελιγμένα τηλεοπτικώς κράτη, μιλούν για την ευθύνη της ίδιας της πολιτικής στον τρόπο που αξιοποίησε τις νέες επικοινωνίες.


Όταν οι πολίτες μετατρέπονται σε θεατές

Φαίνεται πως χαλύβδινη αντίληψη ορισμένων πολιτικών, ιδίως των προσκολλημένων στους κομματικούς μηχανισμούς, είναι ότι οι πολίτες ξεχνούν, είναι άβουλοι και παρασύρονται εύκολα.

Ξεπερνούν δηλαδή ακόμη και τον κυνισμό των διαφημιστών. Αποδεικνύεται όμως ότι την «απάθεια» των πολιτών την προκαλούν οι εξαγγελίες από τους πολιτικούς ανέφικτων προγραμμάτων, τα οποία αποτυγχάνουν και επανεξαγγέλλονται, τα ίδια, για να αποτύχουν εκ νέου. Θεωρείται επίσης ότι για την εύκολη αλλαγή της διάθεσης μιας μεγάλης πλέον κατηγορίας πολιτών (τους λέμε και αναποφάσιστους)

ευθύνονται ιδέες που δεν προσφέρουν ιδιαίτερη πνευματική πρόκληση, γιατί δεν οξύνουν την κρίση και δεν καλλιεργούν τη λογική. Τότε είναι που οι πολίτες μετατρέπονται σε θεατές, οι οποίοι χειροκροτούν νούμερα επιθεώρησης και όχι πολιτικές.

Το ερώτημα επομένως που τίθεται είναι πάντα το γνωστό: μας φταίει ο γάιδαρος ή το σαμάρι; Πάντως οι δημοσκοπήσεις δεν φταίνε από μόνες τους.