[ ΣΕ ΠΡΩΤΟ ΕΝΙΚΟ ] Το αίσθημα της απώλειας

«Διαβάσατε το τελευταίο βιβλίο του Γιάλομ;», με ρώτησε ο σαραντάρης βιβλιοπώλης, που με έβλεπε να ψάχνω τις καινούργιες κυκλοφορίες. «Εγώ, ξέρετε, τον διαβάζω πολύ τελευταία, γιατί με απασχολεί το θέμα του θανάτουέχασα κάποιους δικούς μου». Μετά την εποχή των παιδικών πάρτι και των σχολείων, περάσαμε απότομα όλοι οι φίλοι σε μια άλλη, «βαριά» εποχήτης απώλειας. Σε αυτήν που χάνουμε σιγά σιγά, άλλος κάθε χρόνο, τους γονείς μας, τους θείους μας, τους αγαπημένους μας. Και η ζωή δεν είναι πια ίδια… Όχι, επειδή ανακαλύπτεις ότι έρχεσαι πιο κοντά στον δικό σου θάνατο (όπως άκουσα απλοϊκά να λένε αρκετοί), αλλά γιατί νιώθεις ότι έτσι πεθαίνει επίσημα και η παιδική σου ηλικία- όσο χρονών κι αν είσαι. Έχω καταβροχθίσει κι εγώ τα τελευταία χρόνια όλα τα βιβλία του Ίρβιν Γιάλομ και- από πέρυσι, που τον ανακάλυψα- όλα του Φίλιπ Ροθ, που πραγματεύεται συναρπαστικά τα θέματα της αρρώστιας, του ανθρώπινου σώματος, της φθοράς και της θνητότητας, των γηρατειών (των χρόνων των «όχι πια», όπως λέει χαρακτηριστικά), του πένθους, των τύψεων. Και όσο και αν αυτά ακούγονται καταθλιπτικά, το τελευταίο βιβλίο του Γιάλομ «Στον κήπο του Επίκουρου- αφήνοντας πίσω τον τρόμο του θανάτου» είναι στην πραγματικότητα αισιόδοξο. Η ζωή είναι μια παρέλαση που χάνεται, λέει η Άλις στο βιβλίο αυτό. Και το άγχος για τα πάντα (ή για το τίποτα), που μας πνίγει, είναι ουσιαστικά άγχος για τον θάνατο. Η θεωρία των κυματισμών, ωστόσο, είναι ένας πολύ χρήσιμος τρόπος- γράφει ο συγγραφέας- για να αντιμετωπίσουμε την αιώνια παροδικότητα, το πεπερασμένο και εφήμερο, την έλλειψη νοήματος. Σύμφωνα με αυτήν, ο καθένας μας παράγει (συχνά όχι συνειδητά) ομόκεντρους κύκλους επιρροής, που μπορεί να επηρεάζουν άλλους ανθρώπους για πολλά χρόνια ή και γενιές. Η θετική αυτή επίδραση, που μεταβιβάζεται σαν τους κυματισμούς σε μια λιμνούλα, διατηρείται πέρα από τη δική μας ύπαρξη. Από την άλλη- μας ταρακουνά ο διάσημος ψυχίατρος- ο θάνατος ενός δικού μας ανθρώπου μπορεί να είναι ένας ωφέλιμος καταλύτης, μια αφυπνιστική εμπειρία. Για να εκτιμήσουμε, να συμπονέσουμε, να αγαπήσουμε βαθιά, να αλλάξουμε. «Μόνο αντικρύζοντας τον θάνατο γεννιέται ο εαυτός του ανθρώπου», δεν έλεγε ο Άγιος Αυγουστίνος; Και ο Μοντέν συμβούλευε τους συγγραφείς να έχουν κάμαρα με θέα στο… κοιμητήριο, για να οξύνουν τη σκέψη τους! Γίνε, δηλαδή, αυτός που είσαι, ζήσε επιτέλους με τόλμη και πληρότητα, όπως φώναζε ο Νίτσε. Και η ζωή δεν συνεχίζεται απλώς – όπως λέει το κλισέ. Ίσως να συνεχίζεται καλύτερα…