Υποψήφιος Έκθεση

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Η αυλή των θαυμάτων Κυριακή αργά το απόγευμα σε μια κάθετο της Κηφισίας. Ηταν η τρίτη φορά που το φανάρι γινόταν από πράσινο κόκκινο, όταν προσπαθώντας να διακρίνω από τον καθρέφτη τον παρανοϊκό που κορνάριζε ασταμάτητα (για να πάμε πού;) είδα τα μάτια της κόρης μου, που βρισκόταν στο πίσω κάθισμα, να μεγαλώνουν και το βλέμμα της έκπληκτο και λίγο φοβισμένο να καρφώνεται κάπου αριστερά. Ακολούθησα το βλέμμα της για να εντοπίσω τι ήταν αυτό που προκάλεσε μια τέτοια αντίδραση σε ένα παιδί 4,5 ετών και τον είδα: ένας νεαρός γύρω στα 20, χωρίς πόδια πήγαινε από αυτοκίνητο σε αυτοκίνητο ζητώντας ελεημοσύνη. Θέαμα συνηθισμένο στους δρόμους της Αθήνας.

Θέαμα που αντικρίζουμε δεκάδες φορές την ημέρα χωρίς να το βλέπουμε. Μια πραγματικότητα που είδα, αναγκάστηκα να δω, μέσα από τα μάτια της κόρης μου. Το πρόσωπο της ανθρώπινης δυστυχίας. Μια αλήθεια που καθημερινά την έχουμε μπροστά μας αλλά την προσπερνάμε. Ακόμη και όσοι (λίγοι) δίνουμε ένα κατοστάρικο στα ανθρώπινα συντρίμμια που συναντάμε στον δρόμο μας. Η ελεημοσύνη που κάνουμε για να εφησυχάσουμε τη συνείδησή μας σπάνια συνοδεύεται από ένα βλέμμα που να κοιτά κατάματα τη δυστυχία. Η φτώχεια, η εξαθλίωση είναι αποκρουστική. Και γι’ αυτό την προσπερνάμε χωρίς να τη βλέπουμε. Χωρίς να νοιαζόμαστε ούτε εμείς ούτε, πολύ περισσότερο, το κράτος.

Η Ελλάδα (και όχι μόνο) έχει μετατραπεί σε αυλή των θαυμάτων. Ο στρατός των κολασμένων πληθαίνει, αλλά παραμένει αόρατος. Οι φτωχοί δεν έχουν εξουσία και γι’ αυτό δεν υπάρχουν για την εξουσία, δεν την ενδιαφέρουν.

Η φτώχεια, η απόλυτη φτώχεια, δεν είναι μόνο καθημερινή πείνα, αρρώστια, θάνατος. Είναι κυρίως η έξοδος από την ανθρώπινη υπόσταση, είναι ο υποβιβασμός του ανθρώπου σε ζώο. Ο κόσμος των φτωχών είναι ένας μη κόσμος. Δεν υπάρχει, ή υπάρχει μόνο ως στατιστική, όπου οι απρόσωποι αριθμοί αντικαθιστούν τα πρόσωπα των εξαθλιωμένων. Οι αριθμοί όμως δεν κεντρίζουν τη συνείδησή μας, δεν προσβάλλουν την αισθητική μας. Οι αριθμοί δεν μιλάνε, δεν κλαίνε, δεν μισούν, δεν διηγούνται ιστορίες ανθρώπινου πόνου. Μας επιτρέπουν να συνεχίζουμε τον δρόμο μας χωρίς τύψεις, χωρίς ενοχές. Ο μιθριδατισμός της κοινωνίας μας δεν κινδυνεύει από τη στατιστική.

Οπως δεν κινδυνεύει και ο μιθριδατισμός της πολιτικής στην εποχή του μετασοσιαλισμού. Της πολιτικής που όταν δεν κάνει μπίζνες με τη διαχείριση της ανθρώπινης πείνας και δυστυχίας αδιαφορεί. Της πολιτικής που δρά σε έναν τόπο όπου η φτώχεια απαγορεύεται και οι φτωχοί τιμωρούνται. Σε έναν τόπο μη πολιτικής. Γιατί οι αποφάσεις λαμβάνονται σε άλλους τόπους, σε άλλες πολιτείες, εκεί όπου οι άνθρωποι υπάρχουν μόνο ως οικονομικά μεγέθη, ως εμπόρευμα, ως μέσο παραγωγής κέρδους.

Και εμείς, εθισμένοι σ’ αυτή τη μη πολιτική, ακρωτηριάζουμε τη συνείδησή μας, την ευαισθησία μας, την ανθρώπινη υπόστασή μας. Δεν βλέπουμε, δεν ακούμε, δεν μιλάμε. Απαθείς, αναίσθητοι, συναισθηματικά ανάπηροι, πλαστογραφούμε την πραγματικότητα, λέμε ψέματα στους εαυτούς μας και στους άλλους για τη φτώχεια (που δεν υπάρχει) και για τους φτωχούς (που έχουν γίνει εκατομμυριούχοι ζητιανεύοντας).

Αυτή η έλλειψη ευαισθησίας, αυτός ο «απανθρωπισμός» μας έχει πλέον γίνει η κυρίαρχη κουλτούρα της κοινωνίας μας. Και αυτό είναι το χειρότερο που συμβαίνει στον κόσμο της εικονικής πραγματικότητας όπου έχουμε καταφύγει: επιτρέπει στην αδικία, στη δυστυχία και στον πόνο να διαιωνίζονται και να πολλαπλασιάζονται στον κόσμο της πραγματικής πραγματικότητας.

Ο βαθμός αντίδρασής μας τείνει στο μηδέν, ο βαθμός αλληλεγγύης μας είναι μηδέν και αυτό καθιστά εφικτή, αν όχι αναπόφευκτη, την πτώση της ανθρωπότητας σε έναν νέο Μεσαίωνα. Οι κολασμένοι της γης βρίσκονται ανάμεσά μας και κλείνοντας τα μάτια δεν θα τους διώξουμε. Η κόρη μου τούς είδε και ανάγκασε κι εμένα να τους δω. Και γι’ αυτό την ευγνωμονώ. ( ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ)

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1. Ποιο είναι το θέμα και ποια η θέση του συγγραφέα; (10 Μονάδες) 2. Να αποτυπώσετε το διάγραμμα του κειμένου. (15 Μονάδες) 3. Ποιους τρόπους πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στο κείμενο; (να παρουσιάσετε και παραδείγματα)(10 Μονάδες) 4. Μια προσεκτική ανάγνωση του κειμένου αποκαλύπτει τη μεγάλη συχνότητα αποφατικών ρηματικών τύπων αλλά και τη συνεχή χρήση φράσεων και λέξεων με αρνητική σημασία ή περιεχόμενο. Τι δηλώνει η υφολογική αυτή επιλογή κατά τη γνώμη σας; (15 Μονάδες) 5. “Άν σήμερα έχει ακόμη κάποιο νόημα να λέγεσαι προοδευτικός, για μένα αυτό το νόημα βρίσκεται στη λέξη αλληλεγγύη. Προοδευτικοί είναι αυτοί που δε θέλουν να κάνουν το βήμα προς τα πίσω, το βήμα που θα τους πήγαινε να κλειστούν στα σπίτια τους και να αισθάνονται πια υπεύθυνοι μόνο για τον εαυτό τους.” ( Umberto Εco ). Να σχολιάσετε και να τεκμηριώσετε τον ισχυρισμό αυτό. (600 λέξεις) (50 Μονάδες) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1.Το θέμα του κειμένου βρίσκεται στην πρώτη παράγραφο του κειμένου “Κυριακή αργά το απόγευμα….. Θέαμα συνηθισμένο στους δρόμους της Αθήνας” και αφορά την εικόνα της φτώχειας που συναντά κανείς στους δρόμους της μεγαλούπολης, ένα θέαμα που κατά το συγγραφέα είναι συνηθισμένο. Η θέση του συγγραφέα καταγράφεται στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου και αποτυπώνεται με τις φράσεις “Θέαμα που αντικρίζουμε δεκάδες φορές την ημέρα χωρίς να το βλέπουμε. Μια πραγματικότητα που είδα, αναγκάστηκα να δω, μέσα από τα μάτια της κόρης μου. Το πρόσωπο της ανθρώπινης δυστυχίας. Μια αλήθεια που καθημερινά την έχουμε μπροστά μας αλλά την προσπερνάμε” και “Η φτώχεια, η εξαθλίωση είναι αποκρουστική. Και γι’ αυτό την προσπερνάμε χωρίς να τη βλέπουμε”.

2. ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 “Ζητιάνοι στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας, ένα συνηθισμένο θεάμα”. Εισαγωγή στο θέμα.

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ 2 “Κλείνουμε τα μάτια μπροστά στη φτώχεια”. Θέση του συγγραφέα.

3 “Οι φτωχοί δεν ενδιαφέρουν κανένα”. Ερμηνεία της θέσης 4 “Η φτώχεια προσεγγίζεται πλέον στατιστικά και απρόσωπα”. Αιτιολόγηση της θέσης.

5 “Η πολιτική δεν ενδιαφέρεται για τη φτώχεια” Αιτιολόγηση της θέσης. (Οι παράγραφοι 4 και 5 αποτελούν μια ενότητα με πιθανό τίτλο: “Το νέο πρόσωπο της φτώχειας είναι αόρατο”)

6 “Απάθεια όλων μας απέναντι στη φτώχεια”. Συνέπεια της θέσης 7 “Η απάθεια και ο απανθρωπισμός κυριαρχούν σήμερα”. Συμπέρασμα ΕΠΙΛΟΓΟΣ 8 “Οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε κατάματα το πρόβλημα”. Ανακεφαλαίωση 3. α. Επίκληση στο συναίσθημα έχουμε: “Θέαμα που αντικρίζουμε δεκάδες φορές την ημέρα χωρίς να το βλέπουμε. Μια πραγματικότητα που είδα, αναγκάστηκα να δω, μέσα από τα μάτια της κόρης μου. Το πρόσωπο της ανθρώπινης δυστυχίας. Μια αλήθεια που καθημερινά την έχουμε μπροστά μας αλλά την προσπερνάμε. Ακόμη και όσοι (λίγοι) δίνουμε ένα κατοστάρικο στα ανθρώπινα συντρίμμια που συναντάμε στον δρόμο μας” (Αφήγηση)

β. Επίκληση στη λογική έχουμε: “Ο κόσμος των φτωχών είναι ένας μη κόσμος. Δεν υπάρχει, ή υπάρχει μόνο ως στατιστική, όπου οι απρόσωποι αριθμοί αντικαθιστούν τα πρόσωπα των εξαθλιωμένων. Οι αριθμοί όμως δεν κεντρίζουν τη συνείδησή μας, δεν προσβάλλουν την αισθητική μας. Οι αριθμοί δεν μιλάνε, δεν κλαίνε, δεν μισούν, δεν διηγούνται ιστορίες ανθρώπινου πόνου. Μας επιτρέπουν να συνεχίζουμε τον δρόμο μας χωρίς τύψεις, χωρίς ενοχές” Πρόκειται για παραγωγικό επιχείρημα με μορφή: Π1 “Ο κόσμος των φτωχών δεν υπάρχει, ή υπάρχει μόνο ως στατιστική”, Π2 “Οι αριθμοί (οι στατιστικές) όμως δεν κεντρίζουν τη συνείδησή μας, Σ “(Άρα ο κόσμος των φτωχών δε μας ενοχλεί και εμείς) συνεχίζουμε τον δρόμο μας χωρίς τύψεις, χωρίς ενοχές”.

4. Είναι αλήθεια ότι σε ολόκληρο το κείμενο κυριαρχούν οι αρνήσεις είτε στα ρήματα είτε στα ονόματα π.χ. παρατηρούμε 24 αρνήσεις στη χρήση των ρημάτων (όπως “χωρίς να τη βλέπουμε. Χωρίς να νοιαζόμαστε” ή “Οι φτωχοί δεν έχουν εξουσία και γι’ αυτό δεν υπάρχουν για την εξουσία, δεν την ενδιαφέρουν”) αλλά και χρήση λέξεων με απαξιωτική ή αρνητική σημασία (π.χ. “Απαθείς, αναίσθητοι, συναισθηματικά ανάπηροι, πλαστογραφούμε την πραγματικότητα, λέμε ψέματα στους εαυτούς μας”). Με τον τρόπο αυτό ο συγγραφέας επιδιώκει από τη μια πλευρά να καταγγείλει την κοινωνία μας, η οποία αρνείται να δει και να αποδεχτεί το πρόβλημα (“Ο στρατός των κολασμένων πληθαίνει, αλλά παραμένει αόρατος”), και από την άλλη επιδιώκει να καυτηριάσει και την αδράνεια που χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά όλων μας απέναντι στο πρόβλημα (“Ο βαθμός αντίδρασής μας τείνει στο μηδέν”).

5. Η απαίτηση για αναγνώριση της αξίας της αλληλεγγύης ως βασικού ανθρώπινου δικαιώματος είναι πολύ παλιά και αναφέρεται σε όλους τους Χάρτες των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων. Ενδεικτικά αναφέρουμε το γνωστό σύνθημα της Γαλλικής επανάστασης “Ελευθερία Ισότητα Αδελφότητα” αλλά και τις σημερινές διακηρύξεις ανθρωπιστικών οργανισμών που περιλαμβάνουν και υποστηρίζουν το αίτημα της αλληλεγγύης στα καταστατικά τους.

Ωστόσο, από την καθημερινή πρακτική γίνεται φανερό ότι οι σημερινές κοινωνίες έχουν ξεχάσει τη συλλογική αυτή αξία, η οποία γίνεται επίκαιρη μόνο σε περιπτώσεις ακραίες, όπως συμβαίνει σε μια φυσική καταστροφή, ένα σεισμό για παράδειγμα, που μας απομακρύνει από την ισοπεδωτική καθημερινότητά μας και μας πιέζει να δούμε τα πράγματα βαθύτερα, πιο ουσιαστικά. Τα πρότυπα ζωής που κυριαρχούν προσπαθούν να μας στρέψουν προς ένα ατομοκεντρικό ανταγωνισμό και να μας πείσουν για το ότι οι άλλοι μας είναι χρήσιμοι μόνο σαν μάζα ή σαν εκπρόσωποι ενός ωφέλιμου για μας κοινωνικού ρόλου.

Η προοδευτική στάση ζωής που επιζητεί τη θεμελίωση των ανθρωπιστικών αρχών και την τελική απελευθέρωση των ανθρώπινων κοινωνιών από εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς στοχεύει σήμερα στην αλληλεγγύη, επειδή μέσω αυτής είναι δυνατό να αντιδράσει στα αδιέξοδα του ωφελιμιστικού και κτητικού εγωισμού.

Η ουσία της αλληλεγγύης βρίσκεται στην αποδοχή του άλλου ως ισότιμης και αυτόνομης ύπαρξης. Ειδικά οι σημερινές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες τονίζουν τον πληθωρισμό του εγώ και αποκόπτουν κάθε συναισθηματική πρόσβαση προς τους άλλους εξορίζοντάς τους στον ουδέτερο χώρο της αδιαφορίας. Γι αυτό και η αλληλεγγύη προτείνεται ως έκφραση της προοδευτικής σκέψης που δε δεσμεύεται από συντηρητικές και τυποποιημένες συμβάσεις αλλά αναθεωρεί την πραγματικότητα αποτιμώντας την αληθινή της διάσταση. Γιατί να μας ενδιαφέρει ο άλλος; Γιατί απλούστατα ο άλλος είναι ο εαυτός μας. Από τη στιγμή που κάθε άνθρωπος κατανοεί την πολυπλοκότητα του εαυτού του και αναγνωρίζει την κοινωνικότητά του συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να παραμείνει περιχαρακωμένος στο δικό του κόσμο και να υποκρίνεται πως δεν υπάρχει τίποτε άλλο γύρω του. Οι άλλοι είναι πιθανά κομμάτια του εαυτού μας. Αποτελούν εκφράσεις της ανθρώπινης ύπαρξης που διαθέτει εκατομμύρια παραλλαγές. Όλοι μετέχουμε στην κοινή μοίρα του ανθρώπου και οι προοπτικές μας είναι ανοικτές προς όλες τις κατευθύνσεις.

Ο ανταγωνισμός που κυριαρχεί σήμερα δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να αγνοήσουμε τους άλλους, αλλά αργά ή γρήγορα διαπιστώνουμε το μάταιο αυτής της αντίληψης. Σε ένα κόσμο που αλλάζει ταχύτατα δημιουργώντας καινούρια και απροβλεπτα προβλήματα μέσα σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης το ιδιωτικό συμφέρον γίνεται τόσο εύθραυστο, ώστε να μην μπορούμε να το διαχωρίσουμε από το συλλογικό. Αν θυμηθούμε και τους αρχαίους η ιδιώτευση καταλήγει στην ιδιωτεία.

Έτσι, η αποδοχή της αλληλεγγύης οδηγεί στην αναθέρμανση των κοινωνικών αρετών και αξιών και στην ενίσχυση των δεσμών ανάμεσα στα μέλη του συνόλου. Η αλληλεγγύη δε βασίζεται απλώς σε ένα συναισθηματικό γεγονός ούτε τροφοδοτείται από συμπεριφορές οίκτου ή ελεημοσύνης, αλλά αποτελεί λογική επιλογή ενός υπαρξιακά συνειδητοποιημένου όντος. Σε συνθήκες παγκόσμιου πολιτισμού, όπου τα προβλήματα του κόσμου κτυπούν την πόρτα μας, απαιτείται η αναγνώριση του άλλου, ώστε με τη συνεργασία του να τα αντιμετωπίσουμε. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε το περιβαλλοντικό πρόβλημα, το ρατσισμό, το πρόβλημα της φτώχειας και του αποκλεισμού του τρίτου κόσμου ή και το πρόβλημα των εξοπλισμών και της ειρηνικής συνύπαρξης των εθνών.

Η υπέρβαση του εαυτού μας, η έξοδος από αυτόν είναι μια πράξη γενναιότητας αλλά και μια πράξη ευθύνης. Η αναγνώριση του άλλου απαιτεί μια πρωτοβουλία που θα πρέπει να υπολογίζει ότι ο άλλος μπορεί να έχει διαφορά αντιλήψεων και να την εκφράζει ισότιμα απέναντί μας. Για τους περισσότερους σημερινούς ανθρώπους θα είναι δύσκολη μια τέτοια μεταστροφή, αφού είναι ήδη απορροφημένοι από τα οικονομικά και καταναλωτικά πρότυπα του καιρού μας. Ωστόσο τα πιεστικά αδιέξοδα που αντιμετωπίζει ο σημερινός άνθρωπος μας πείθουν για το αναπόφευκτο της επιλογής.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ
ΣΥΓΧΡΟΝΟ
ΠΛΑΤΕΙΑ ΚΑΝΙΓΓΟΣ- ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΓΛΥΚΑ ΝΕΡΑ- ΠΑΛΛΗΝΗ
ΓΛΥΚΑ ΝΕΡΑ- ΠΑΛΛΗΝΗ