[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το τεστ του Τεντ Κέννεντυ

O θάνατος- αλλά κυρίως η ζωή και η δράση- του τελευταίου των Κέννεντυ ξαναφέρνουν στο προσκήνιο τη σχέση πολιτικής και ηθικής. Είναι γνωστό ότι η πολιτική καριέρα και η υστεροφημία του Έντουαρντ (Τεντ) Κέννεντυ ακροβατούν πάνω από εκείνη τη μοιραία μέρα του Ιουλίου του 1969, όταν ο 36χρονος τότε γερουσιαστής έφυγε μεθυσμένος από ένα πάρτι με μία από τις γραμματείς του, πήρε μια λάθος στροφή στη γέφυρα του Τσαπακουίντικ, έριξε το αυτοκίνητό του στο νερό, γλίτωσε ο ίδιος, αλλά άφησε αβοήθητη την 28χρονη συνοδό του. Ο Κέννεντυ γύρισε σπίτι του, μίλησε με τον δικηγόρο του, έπεσε να κοιμηθεί και μόνο 10 ώρες αργότερα ειδοποίησε την Αστυνομία. Η Μέρι Τζο Κοπένχε πέθανε όχι από πνιγμό αλλά από ασφυξία. Ο γερουσιαστής εισέπραξε ποινή δύο μηνών με αναστολή και ξαναγύρισε στα καθήκοντά του, έχοντας βέβαια ουσιαστικά αποχαιρετήσει τις προεδρικές φιλοδοξίες του. Πέρα από την προσθήκη ενός ακόμα μακάβριου κεφαλαίου στην ιστορία της πιο εμβληματικής αμερικανικής δυναστείας, το συμβάν αποτέλεσε, λένε και γράφουν σήμερα πολλοί, την καμπή για την αφοσίωση του Τεντ Κέννεντυ στα νομοθετικά του καθήκοντα και την ανάδειξή του σε έναν από τους πιο συστηματικά και αποτελεσματικά προοδευτικούς γερουσιαστές, με πλουσιότατο έργο στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων, των μειονοτήτων, των δημόσιων υπηρεσιών. Ένα είδος εξιλέωσης μέσα από την προσφορά, υπηρέτησης του καλού μέσα από το βίωμα του κακού. Είναι όμως αυτό δυνατό, όταν τα ίδια τα γεγονότα μιλούν όπως μίλησαν στο Τσαπακουίντικ; Μπορεί ένας πολιτικός, έστω με τη δουλειά του, να «εξαγοράσει» βαρύτατες και βαθύτατες υστερήσεις, φανερωμένες μέσα από τις οριακές στιγμές της ανθρώπινης ύπαρξης; Τι χαρακτηρίζει αυθεντικότερα έναν πολιτικό, η δημόσια εικόνα και πράξη του ή ο εσώτερος πυρήνας του, η ενστικτώδης σχέση του με τους ανθρώπους και τις αξίες; Μπορεί να υπάρξει έντιμη δημόσια ζωή από σκάρτους στην ιδιωτικότητά τους ανθρώπους; Με ποιον τρόπο η ηθική υπόσταση του ατόμου διαχέεται στον τρόπο που ασκεί την πολιτική και πώς προσλαμβάνεται και παραδειγματίζει το κοινωνικό σώμα;

Σε όλα αυτά τα φιλοσοφικά αλλά διόλου μεταφυσικά ερωτήματα δεν υπάρχουν έτοιμες, πόσω μάλλον σύντομες, απαντήσεις. Η προσωπική μου τάση είναι να βάζω τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα πάνω από τις εικαζόμενες ή υπαρκτές ικανότητες και το πραγματικό ή μυθοποιημένο έργο. Η δικαίωση της δημόσιας ζωής πιστεύω ότι δεν μπορεί να έρθει παρά μέσα από την υπηρέτηση του γενικού καλού και κανένας πολιτικός με βαριές ψυχικές και ηθικές υστερήσεις δεν μπορεί να υπηρετήσει ώς το τέλος το γενικό καλό. Μέσα ωστόσο από τη ζωή και τη δράση του Τεντ Κέννεντυ, και ιδίως τα μετά το Τσαπακουίντικ χρόνια, μπορούν να εξαχθούν μερικοί εμπειρικοί κανόνες για το πώς ένας πολιτικός και ένα πολιτικό σύστημα, έστω και αν δεν είναι απολύτως ηθικοί, μπορούν να προσπαθήσουν να γίνουν ηθικότεροι: δεν μιλώ ποτέ για ηθική, πόσω μάλλον δεν την κάνω σημαία μου, αν δεν θέλω να την εξευτελίσω- δεν υπόσχομαι ότι θα εξυψώσω την ηθική των άλλων αν δεν είμαι αποφασισμένος να εξετάζω διαρκώς την προσωπική μου στάση- δεν αντιμετωπίζω τα ηθικά διλήμματα με όρους άσπρου-μαύρου, απόλυτου καλού-απόλυτου κακού, γόρδιου δεσμού («βάλτε έναν φυλακή να διορθωθούν όλα», «βγάλτε το ιδιωτικό χρήμα από την πολιτική για να καθαρίσει»), δεν χρεώνω στον «αλάνθαστο λαό» αυτά που βαραίνουν εμένα ή την ομάδα μου.

Στο καμίνι της ελληνικής πραγματικότητας αυτοί οι κανόνες, ιδίως τα τελευταία χρόνια, είναι άγνωστοι ή ποδοπατημένοι. Το σκοτεινό ιστορικό ίχνος που θα αφήσει η αποχωρούσα κυβέρνηση είναι η εξύψωση της ηθικολογίας σε άλλοθι για απραξία, η καθιέρωση του δόγματος της μη ανάληψης ευθύνης από τα πολιτικώς υπεύθυνα πρόσωπα, η «κανονικοποίηση» της παρανομίας διά της διάχυσης και του μοιράσματός της, η μετατροπή της διαφθοράς σε επίσημο λιπαντικό κάθε δημόσιας- και κατ΄ επέκταση και ιδιωτικής- δραστηριότητας και ο προς όλες αυτές τις κατευθύνσεις παραδειγματισμός της κοινωνίας.

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ασφαλώς δεν πέρασε το «τεστ του Τεντ». Οι εξετάσεις για την προσεχή κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ βρίσκονται απειλητικά κοντά.

ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ασφαλώς δεν πέρασε το «τεστ του Τεντ». Οι εξετάσεις για την προσεχή κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ βρίσκονται απειλητικά κοντά

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ