Νέες κόντρες και καθυστερήσεις για το Φιξ

Εγκαταλελειμμένο γιαπί θα παραμείνει, άγνωστο για πόσο, το κτίριο Φιξ, καθώς κόντρες και καθυστερήσεις παραπέμπουν προσωρινά στις ελληνικές καλένδες τη στέγη του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, ανεβάζοντας στα ύψη το κόστος
Νέος διαγωνισμός για την εργολαβία ή παράδοση σε ακριβότερο εργολάβο; Ιδού το δίλημμα που αντιμετωπίζει το έργο της μετατροπής του παλαιού εργοστασίου Φιξ, στη Λεωφόρο Συγγρού, σε Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ύστερα από την αναμενόμενη έκπτωση του εργολάβου, που ανέλαβε πριν από δύο χρόνια το έργο και ύστερα από νέες καθυστερήσεις με αποτέλεσμα να μη μπορεί να τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα.

Η κατάρα του Φιξ μετράει εννέα χρόνια και ο δρόμος ώς την (αναμενόμενη) έκπτωση ήταν στρωμένος από κόντρες, «υποψίες» για αμίαντο, προσφυγές στη Δικαιοσύνη, εμπλοκή σε πολιτικά σκάνδαλα. Έτσι, το κτίριο που έπρεπε αρχικά να είναι έτοιμο εδώ και μία πενταετία και τελικά πήρε νέα προθεσμία ώς τον Ιανουάριο του 2010, θα παραμείνει γιαπί, άγνωστο ακόμη για πόσο.

Στη νέα κόντρα, από τη μια πλευρά ο πρόεδρος του Δ.Σ. του ΕΜΣΤ Παύλος Ζαννής ανακοίνωνε πως «το μουσείο ήδη από τις 17 Αυγούστου προχώρησε στις απαραίτητες ενέργειες που καταλήγουν στην έκπτωση της εργολάβου εταιρείας ΒΙΟΤΕΡ, αποκλειστικής υπεύθυνης για την καθυστέρηση του έργου», από την άλλη η εταιρεία που κέρδισε τον μειοδοτικό διαγωνισμό δήλωνε σε χτεσινή ανακοίνωσή της πως δεν έχει κηρυχθεί έκπτωτη.

Η απόφαση του Δ.Σ. του μουσείου, εκτιμούν γνωρίζοντες, δεν είναι μια ηρωική απόφαση, αλλά προβλεπόμενη νομική διαδικασία, που είχε καθυστερήσει. Γεγονός επίσης είναι πως στην εταιρεία έχει αποσταλεί «ειδική πρόσκληση», όπως είναι ο νομικός όρος, ώστε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της (δηλαδή να έχει έτοιμο το έργο τον Ιανουάριο) ειδάλλως θα κηρυχθεί έκπτωτη. «Πρέπει να δοθεί άμεσα λύση ώστε το έργο στο κτίριο να πραγματοποιηθεί», είπε στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Άννα Καφέτση. «Η κυριότερη αγωνία μου όμως είναι να εφαρμοστούν οι μελέτες και το κτιριολογικό πρόγραμμα, που εγγυώνται μουσείο υψηλών προδιαγραφών».

Λύσεις
Δύο είναι οι βασικές λύσεις που εξετάζονται αυτή τη στιγμή από τους νομικούς συμβούλους του φορέα υλοποίησης του έργου (Ελληνοτεχνική). Πρώτον, να αναλάβει το έργο κάποιος από τους επόμενους μειοδότες που είχαν συμμετάσχει στον διαγωνισμό. Δεύτερον, να πραγματοποιηθεί νέος μειοδοτικός διαγωνισμός. Και στις δύο περιπτώσεις φαίνεται πως θα υπάρξουν προβλήματα, με βασικότερα την εκτίναξη του κόστους του έργου, με αρχικό προϋπολογισμό 40 εκατ. ευρώ, και τη μεγαλύτερη καθυστέρηση.

Αν επιλεγεί η πρώτη λύση, σημαίνει πως αυτομάτως η τιμή θα ανέβει, καθώς οι εργολάβοι που δεν είχαν κερδίσει τον διαγωνισμό είχαν δώσει μεγαλύτερη τιμή από την ΒΙΟΤΕΡ. Δεδομένου δε ότι έχουν περάσει δύο χρόνια, οι τιμές έχουν αυξηθεί.

Η δεύτερη λύση
Όσο για τη δεύτερη λύση- του διαγωνισμού – το βέβαιο είναι πως είναι εξαιρετικά χρονοβόρα, με αποτέλεσμα το ΕΜΣΤ να παραμείνει άγνωστο για πόσο ακόμη περιπλανώμενο, καθώς ήδη από το 2003 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το κτίριο της Συγγρού, ώστε να αρχίσουν οι εργασίες μετατροπής του εργοστασίου Φιξ σε μουσείο. Έκτοτε βρήκε στέγη άλλοτε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, άλλοτε στον δρόμο- από τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου και την Αποστόλου Παύλου ώς την Ερμού- άλλοτε σε κτίρια της Ελευσίνας. Πέρυσι δε, εγκαταστάθηκε στο εγκαταλελειμμένο υπόγειο του Ωδείου Αθηνών, το οποίο και μετέτρεψε επιτυχημένα σε εκθεσιακό χώρο, ενώ αργότερα μεταφέρθηκαν στο ισόγειο και οι διοικητικές υπηρεσίες του.

Η εταιρεία που έχει αναλάβει να μετατρέψει το Φιξ σε μουσειακό χώρο έπρεπε να έχει ολοκληρώσει το έργο της δύο χρόνια μετά την υπογραφή της σύμβασής της (26/6/2007). Όταν όμως βρέθηκε αμίαντος στο κτίριο πήρε παράταση 208 ημερών για τον καθαρισμό του και έτσι η τελική ημερομηνία ήταν 19 Ιανουαρίου 2010. Και φτάνει ήδη ο Σεπτέμβριος…


Με μια ματιά

Ιούνιος 2000: Παραχωρείται το πρώην εργοστάσιο Φιξ ως προσωρινή στέγη στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Σεπτέμβριος 2002: Με ανοιχτό διαγωνισμό προσλαμβάνεται φορέας διεύθυνσης έργου για τη μελέτη και κατασκευή.

Οκτώβριος 2002: Υπογράφεται σύμβαση μίσθωσης μεταξύ της ιδιοκτήτριας του κτιρίου Αττικό Μετρό Α.Ε. και του ΕΜΣΤ, διάρκειας 50 ετών. Δεκέμβριος 2002: Προκηρύσσεται αρχιτεκτονικός διαγωνισμός, Σεπτέμβριος 2003: Το μουσείο εγκαταλείπει το Φιξ για να αρχίσουν οι εργασίες.

Νοέμβριος 2003: Απονέμεται το πρώτο βραβείο και ανατίθεται η μελέτη.

Δεκέμβριος 2004: Υπογράφεται η σύμβαση της μελέτης.

Οκτώβριος 2005: Διεθνής διαγωνισμός για την ανάδειξη εργολάβου.

Ιούνιος 2006: Ανακηρύσσεται προσωρινός μειοδότης η εταιρεία ΒΙΟΤΕΡ.

Ιούνιος 2007: Υπογραφή σύμβασης για την κατασκευή του κτιρίου.


Κόντρες ώς τον ανακριτή

Μπορεί μια ακόμη κόντρα να στιγματίζει την πορεία του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, δεν είναι όμως η πρώτη για το μουσείο που ιδρύθηκε το 1997 και έκανε την πρώτη του εμφάνιση το 2000 με μεγάλη έκθεση έργων του Γιάννη Τσαρούχη. Πολλοί ήταν εκείνοι που διαφωνούσαν με την επιλογή του Φιξ ως στέγης για το μουσείο, όμως διαθέσιμο οικόπεδο δεν υπήρχε στα όρια του Δήμου Αθηναίων- δεδομένου και του προϋπολογισμού. Κόντρα δημιουργήθηκε και όταν η τρίτη κατά σειρά εταιρεία του διαγωνισμού προσέφυγε στη Δικαιοσύνη και έφτασε ώς τα ευρωπαϊκά δικαστήρια για να κερδίσει το έργο. Αλλά και όταν ο καθηγητής, γλύπτης και μέλος τότε του Δ.Σ. Κώστας Βαρώτσος έφτασε ώς τον ανακριτή καθώς συγκρούστηκε με τον φορέα διοίκησης του μουσείου, που φέρεται πως διατηρούσε δύο εταιρείες:

μία συμβουλευτική προς τον εξαναγκασθέντα σε παραίτηση γενικό γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού, Χρήστο Ζαχόπουλο και μια δεύτερη για τα έργα.


«Δεν είναι αλαζονικό το Μουσείο Ακρόπολης»
Μ.Α.

«Το Νέο Μουσείο Ακρόπολης δεν είναι αλαζονικό», λέει ο αρχιτέκτονας Μπερνάρ Τσουμί απαντώντας για πρώτη φορά σε κριτική στη διαδικτυακή επιθεώρηση archinect.com.

«Η τοποθεσία όπου χτίστηκε το μουσείο επιλέχτηκε με κριτήριο να υπάρχει οπτική επαφή με τον Παρθενώνα. Δεν πρόκειται για αλαζονεία: το Μουσείο Ακρόπολης διαφέρει από άλλα μουσεία, δεδομένου ότι συνδέεται απευθείας με τον αρχαιολογικό χώρο στον οποίο είναι αφιερωμένο», γράφει ο Μπερνάρ Τσουμί. Ο αρχιτέκτονας του Νέου Μουσείου Ακρόπολης (μαζί με τον Έλληνα Μιχάλη Φωτιάδη) απαντά για πρώτη φορά μετά τα εγκαίνια του μουσείου σε αυστηρή κριτική που δέχεται για το πολυσυζητημένο έργο του (μέχρι τώρα είχε δεχτεί να απαντήσει μόνο σε ερωτήσεις του κοινού, προ των εγκαινίων, σε διάλεξη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών).

Ο επικριτής του δεν φαίνεται να τηρεί τον χαμηλό τόνο του Μπερνάρ Τσουμί. Αν και χαρακτηρίζει τον αρχιτέκτονα του νέου μουσείου «μεγάλο θεωρητικό» και «ίνδαλμα», ο αρχιτέκτονας Γιαν Λεπικόφσκι, με έδρα το Λος Άντζελες, δεν χαρίζεται στο άρθρο του που δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα της διαδικτυακής αρχιτεκτονικής επιθεώρησης archinect. com.

«Η πρώτη ματιά στο κτίριο μου δημιούργησε το αίσθημα ανυπομονησίας που νιώθεις σε μια συναυλία λίγο πριν ο καλλιτέχνης ανεβεί στη σκηνή. Τη στιγμή που είχα διανύσει το τετράγωνο προς την είσοδο, ο αρχικός ενθουσιασμός εξανεμίστηκε. Εκείνο που ανακάλυψα ήταν ένα κτίριο που ελάχιστο σεβασμό δείχνει στον περιβάλλοντα χώρο, τη μοναδική διασωθείσα περιοχή του 19ου αιώνα στην Αθήνα. Το κτίριο και η τοποθέτησή του στο οικόπεδο θυμίζουν περισσότερο μια ξένη πρεσβεία και λιγότερο ένα σύγχρονο μουσείο. Με άλλα λόγια είναι ένα συγκρότημα σχεδιασμένο με σκοπό την ασφάλεια και όχι την ελευθερία.

Για να φτάσει κανείς στην κορυφαία στιγμή του μουσείου, στον τρίτο όροφο με τη ζωφόρο του Παρθενώνα, πρέπει να περάσει από τον δεύτερο όροφο όπου βρίσκονται η καφετέρια και το βιβλιοπωλείο. Δεν υπάρχει καμιά “αρχιτεκτονική τελετουργία” στην παραπάνω κίνηση: δύο ανελκυστήρες βρίσκονται εκατέρωθεν μιας αχρησιμοποίητης σκάλας. Σαν να πηγαίνουμε από τις αφίξεις στον χώρο των αποσκευών.

Ευτυχώς, η επίσκεψη άξιζε τον κόπο, καθώς η αίθουσα στην κορυφή είναι αρκετά απολαυστική. Εδώ μπορείς να δεις την υπέροχη ζωφόρο συγκεντρωμένη και μερικώς ανακατασκευασμένη στην πραγματική της κλίμακα, ενώ συγχρόνως μπορείς να δεις τον Παρθενώνα, απ΄ όπου η ζωφόρος αυτή προήλθε. Αυτό είναι το μόνο κομμάτι του μουσείου που έχει πραγματικά νόημα και είναι επιτυχημένο. Η καφετέρια στον δεύτερο όροφο είναι λίγο πολύ σαν την αίθουσα υποδοχής- χαμηλοτάβανη και ψυχρή, σχεδόν ανέκφραστη, ενώ ο εξωτερικός χώρος ψήνεται από τον καλοκαιρινό ήλιο».

Απαντώντας στον χαρακτηρισμό «μεγαλιθικό μνημείο» του Λεπικόφσκι, ο Μπερνάρ Τσουμί σημειώνει ότι το κτίριο «έχει μέγεθος τέτοιο ώστε να χωράει τη ζωφόρο του Παρθενώνα, η οποία είναι ορατή απ΄ όλες τις πλευρές της και σε συνέχεια για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία. Θα έπρεπε ο Παρθενώνας να ήταν μικρότερος;».


«Ένα καλό μάθημα»

«Ένα προεξέχον μουσείο έχει υποχρέωση ως προς τους πολίτες, πέρα από τη λειτουργία του ως χώρος έκθεσης αρχαιοτήτων», υποστηρίζει ο επικριτής του έργου Τσουμί Γιαν Λεπικόφσκι. «Στην ευκαιρία να δημιουργηθεί μια ευαίσθητη αστική επέμβαση εκεί που συναντώνται τα δύο κομάτια της πόλης, το σύγχρονο με το ιστορικό, το μουσείο συνεισφέρει πολύ λίγα, αδιαφορώντας για την τριγύρω γειτονιά. Ας πάρουμε, λοιπόν, ένα καλό μάθημα από αυτή τη χαμένη ευκαιρία».

Ο Μπερνάρ Τσουμί από την πλευρά του παραδέχεται πως υπάρχουν πολλά νεοκλασικά κτίρια στην περιοχή, αλλά του υπενθυμίζει πως «το άμεσο περιβάλλον του μουσείου αποτελούν τσιμεντένιες πολυκατοικίες της δεκαετίας του ΄50 και του ΄70». Και καταλήγει: «Το μουσείο σχεδιάστηκε έτσι ώστε αρκετά κτίρια του 20ού αιώνα γύρω να διατηρηθούν. Οποιαδήποτε απόφαση- που αναιρέθηκε πρόσφατα- να κατεδαφιστούν δύο παρακείμενα κτίρια δεν έχει καμία σχέση με τα σχέδιά μας».