[ Πρόσωπα ] Ζωγράφος στο κολαστήριο

Πριν από 30 χρόνια, ένας από τους γνωστότερους σήμερα ζωγράφους της Καμπότζης, ο Βαν Νατ, γλίτωσε τον θάνατο ζωγραφίζοντας ένα πορτρέτο του Πολ Ποτ. Τριάντα χρόνια μετά, κατέθεσε τη Δευτέρα στη δίκη για τη γενοκτονία που πραγματοποίησαν οι Κόκκινοι Χμερ.

Oι μνήμες είναι ακόμη ζωντανές και ο Νατ, 63 χρόνων σήμερα, σκούπιζε δάκρυα από τα μάτια του καθώς διηγούνταν ιστορίες φρίκης. «Μου είναι αδύνατον να ξεχάσω αυτά που υπέφερα- οι μνήμες εξακολουθούν να με στοιχειώνουν, γνώρισα την κόλαση στη γη», είπε στο δικαστήριο, ενώ στο εδώλιο του κατηγορουμένου καθόταν ο επικεφαλής της φυλακής Τουόλ Σλενγκ, όπου ο Νατ κρατήθηκε από τον Ιανουάριο 1978 ώς τον Ιανουάριο 1979, ο Κανγκ Κεκ Ιέου, γνωστός ως «Σύντροφος Ντατς». Ο Ντατς είναι ένα από τα πέντε πρώην στελέχη των Κόκκινων Χμερ που δικάζονται από το καμποτζιανό κράτος και τον ΟΗΕ.

«Πεινούσαμε τόσο πολύ ώστε τρώγαμε τα έντομα που έπεφταν από το ταβάνι. Τα αρπάζαμε στα γρήγορα και τα τρώγαμε για να μη μας δουν οι φρουροί», είπε ο Νατ, ο οποίος έχασε δύο παιδιά στα τέσσερα χρόνια που οι Κόκκινοι Χμερ ήλεγχαν τη χώρα. «Τρώγαμε το φαγητό μας δίπλα σε πτώματα και δεν μας ένοιαζε επειδή ήμασταν σαν ζώα. Οι συνθήκες ήταν τόσο απάνθρωπες και το φαγητό τόσο λίγο ώστε έφτασα να σκεφτώ ότι η ανθρώπινη σάρκα θα ήταν μια καλή τροφή».

Ο Νατ υπήρξε τυχερός. Στην Καμπότζη, 1,7 εκατομμύριο άνθρωποι εκτελέστηκαν από τους Κόκκινους Χμερ ή έχασαν τη ζωή τους από την πείνα ή τις ασθένειες. Από τις 14.000 ανθρώπους που βασανίστηκαν και ανακρίθηκαν στην Τουόλ Σλενγκ πριν εκτελεστούν στα «λιβάδια του θανάτου», στις παρυφές της Πνομ Πενχ, μόλις δώδεκα είναι γνωστό ότι επέζησαν και μόνον έξι εξακολουθούν να ζουν σήμερα. Ο μόνος λόγος που επέζησε ο Νατ, λέει ο ίδιος, ήταν επειδή ο «σύντροφος Ντατς» έμαθε ότι ήταν ζωγράφος και του ζήτησε να φτιάξει πορτρέτα του αρχηγού του καθεστώτος, του Πολ Ποτ.

«Επέζησα επειδή ο Ντατς αισθανόταν καλά όταν ερχόταν στο εργαστήριό μου», είπε στο δικαστήριο. Μίλησε όμως και για τους ξυλοδαρμούς και τα ηλεκτροσόκ που υπέστη, πώς του έβγαλαν τα νύχια και πώς παραλίγο να τον πνίξουν. Οι φυλακισμένοι, είπε, τρέφονταν με χυλό ρυζιού- έξι κουταλάκια του γλυκού την ημέρα.

Ο ανταποκριτής του «Ιντιπέντεντ» Άντριου Μπάνκομπ επισκέφθηκε τον Νατ στην γκαλερί που έχει σήμερα στην Πνομ Πενχ. Πολλοί πίνακές του απεικονίζουν βασανιστήρια και εκτελέσεις. «Δεν μπορώ να δραπετεύσω από την ιδιότητα του μάρτυρα», έλεγε συνεχώς ο ζωγράφος. «Μου είναι τόσο δύσκολο να σας μιλάω. Υπέφερα τόσο σ΄ αυτή τη φυλακή· γι΄ αυτό είμαι τόσο άρρωστος… Είναι προνόμιο και τιμή μου που καταθέτω σήμερα σ΄ αυτό το δικαστήριο. Δεν θέλω τίποτε περισσότερο από δικαιοσύνη».