[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Δημόσια Υγεία και ανταγωνισμός

O τρόπος που είναι γραμμένος ο τίτλος παραπέμπει σε μια πιθανή αντιπαλότητα της Δημόσιας Υγείας και του ανταγωνισμού. Τα παραδείγματα εταιρειών με ανύπαρκτη κοινωνική εταιρική ευθύνη που εμπορεύονται ακατάλληλα τρόφιμα ή ρυπαίνουν ασύστολα το περιβάλλον είναι πολλά. Αυτές οι εταιρείες επιβαρύνουν, άμεσα ή έμμεσα, τη Δημόσια Υγεία. Και επειδή δεν υπάρχει ανταγωνισμός στη χώρα μας, η ύπαρξη και ελεύθερη λειτουργία αυτών των εταιρειών καταρρακώνει και τον ανταγωνισμό. Η παντελής απουσία προστίμων σε αυτές τις εταιρείες τελικά υποβαθμίζει και τις δύο έννοιες του τίτλου.

Αυτές οι σκέψεις μου ήρθαν στο μυαλό αναλογιζόμενος ότι αυτές τις μέρες συμπληρώνεται ένας χρόνος από την απίστευτη ιστορία του επιμολυσμένου με ορυκτέλαιο ηλιέλαιου που μας είχε έρθει από την Ουκρανία. Ακόμα και σήμερα δεν έχουμε μάθει από επίσημα χείλη τα αίτια του σκανδάλου αυτού. Αλλά το κυριότερο δεν έχουμε μάθει τις ενέργειες της συντεταγμένης πολιτείας για τον έλεγχο των εταιρειών που διακινούν τρόφιμα που όλοι μας καταναλώνουμε καθημερινά. Σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, όλες οι εταιρείες (παραγωγής, διανομής ή απλά εμπορίας) τροφίμων είναι υποχρεωμένες να τηρούν δύο νόμους: έναν για την ιχνηλασιμότητα (ποια παρτίδα έχουν αγοράσει από ποιον και πού την έχουν πουλήσει) (Ευρωπαϊκός Κανονισμός 178/2002) κι έναν για τον αυτοέλεγχό τους σύμφωνα με τις αρχές του Συστήματος Αυτοελέγχου (ΗΑCCΡ), ώστε το τελικό προϊόν να είναι όσο το δυνατόν απαλλαγμένο από κινδύνους (Ευρωπαϊκός Κανονισμός 852/2004). Σχετικά με αυτήν την απορία, έχει σταλεί στη νυν ηγεσία του ΕΦΕΤ επιστολή όπου θέτονται τα εξής ερωτήματα: πόσες εταιρείες τροφίμων έχουν ελεγχθεί κατά το τελευταίο έτος για την εφαρμογή των δύο προαναφερθέντων νόμων, πόσες εταιρείες έχουν βρεθεί να παρανομούν και τι πρόστιμα έχουν υποβληθεί στις παρανομούσες εταιρείες; Η έλλειψη απάντησης μέχρι σήμερα είναι απλά χαρακτηριστική της κρατικής νοοτροπίας.

Αυτή όμως η έλλειψη απάντησης από τον Ενιαίο Φορέα Ελέγχου Τροφίμων (η έμφαση στη λέξη «ελέγχου») αποδεικνύει περίτρανα ότι ο ΕΦΕΤ και κατ΄επέκταση η πολιτική του ηγεσία μάλλον αδιαφορούν και για τη Δημόσια Υγεία αλλά και για τον ανταγωνισμό. Αδιαφορώντας για το αν εταιρείες τροφίμων εφαρμόζουν την κείμενη νομοθεσία, τι μήνυμα δίνουμε στην αγορά; Αγοράστε ελεύθερα, πουλήστε ελεύθερα, παρανομήστε ασύστολα! Τι κι αν περάσει λίγο ορυκτέλαιο στο ηλιέλαιο; Εμείς είμαστε εδώ! Θα αλλάξουμε την ηγεσία του ΕΦΕΤ και όλα μέλι γάλα! Αυτό δεν έγινε πέρσι;

Αδιαφορώντας όμως για τους παρανομούντες «παίκτες του παιχνιδιού», καταρρακώνεται και ο ανταγωνισμός για τον οποίο υπεύθυνη είναι η Επιτροπή Ανταγωνισμού, με το μάλλον λιγοστό της έργο, και ο κ. Χατζηδάκης. Βλέπουμε λοιπόν, ότι το τρόφιμο είναι ένα προϊόν στο οποίο δεν ανταγωνίζεται η Δημόσια Υγεία τον Ανταγωνισμό αλλά αυτές οι δύο έννοιες θα έπρεπε να συμβαδίζουν σε μια ευνομούμενη πολιτεία. Προκύπτει μάλλον εύκολα το δευτερεύον συμπέρασμα ότι η φυσική θέση του ΕΦΕΤ είναι στο υπουργείο που ασχολείται με θέματα τιμών και ανταγωνισμού, δηλαδή το υπουργείο Ανάπτυξης.

Αλλά σήμερα έχουμε άλλες κρατούσες φιλελεύθερες αντιλήψεις. Είπαμε: όχι αναταράξεις στην αγορά, λιγοστά ή ανύπαρκτα πρόστιμα, όχι σπάσιμο των καρτέλ αλλά ανώδυνα παρατηρητήρια τιμών και έτσι ο ανταγωνισμός καλά (δεν) κρατεί. Τον πολίτη, τον απλό καταναλωτή ποιος τον νοιάζεται όμως; Ρητορικό το ερώτημα; Μέχρι το επόμενο διατροφικό σκάνδαλο…

ΤΟ «ΜΗΝΥΜΑ» ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ

Αδιαφορώντας για το αν εταιρείες τροφίμων εφαρμόζουν την κείμενη νομοθεσία, τι σύνθημα δίνουμε στην αγορά; Αγοράστε ελεύθερα, πουλήστε ελεύθερα, παρανομήστε ασύστολα!

Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι επίκουρος καθηγητής Χημείας Τροφίμων και Lead Αuditor (ΗΑCCΡ, ΙSΟ), Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών