[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ταλαίπωρη «πολιτική ευθύνη»

Η δολοφονία του αστυνομικού στα Πατήσια αναζωπύρωσε τη συζήτηση για την υφή και τη συνέχεια του τρομοκρατικού φαινομένου στην Ελλάδα. Αν νομίζαμε ότι είχαμε τελειώσει, η πραγματικότητα μας διαψεύδει. Αλλά, και πάλι, γίνεται λόγος για τη «μετεξέλιξη» του φαινομένου. Είναι αλήθεια ότι η αντίληψη των τρομοκρατών σύμφωνα με την οποία «καλός μπάτσος είναι ο νεκρός μπάτσος» παραπέμπει ευθέως σε χουλιγκανικές οργανώσεις που εμφανίσθηκαν πρόσφατα στα γήπεδα. Και είναι ενδεχόμενο η «εξέγερση» του Δεκέμβρη 2008 να παρείχε μια δεξαμενή στρατολόγησης μελών για τις τρομοκρατικές οργανώσεις. Πέραν αυτών όμως, οι ομοιότητες με το παρελθόν είναι αρκετά χαρακτηριστικές. Το ότι προτιμάμε να μην τις βλέπουμε σχετίζεται μάλλον με καθηλώσεις της ελληνικής κοινωνίας που συνθέτουν το περιβάλλον της τρομοκρατίας. Απ΄ όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος ακούγεται ότι οι σημερινοί τρομοκράτες δεν έχουν ιδεολογική συγκρότηση σε αντίθεση με τις παλαιότερες γενιές και ότι είναι πιο αδίστακτοι και κυνικοί από τους προγόνους τους. Λίγο ακόμα και θα αναπολούσαμε τις… παλιές καλές μέρες της 17 Νοέμβρη. Μάλλον ξεχάσαμε γρήγορα απέναντι σε ποιας ιδεολογικής και γενικότερης συγκρότησης πρόσωπα βρεθήκαμε με τη σύλληψη του πυρήνα εκείνης της οργάνωσης (οικογένεια Ξηρού και σία). Και είμαστε επιρρεπείς να παραγνωρίζουμε ότι, με εξαίρεση τη γενίκευση για τους «μπάτσους», τα ίδια ιδεολογικά φούμαρα των προκηρύξεων επαναλαμβάνονται τώρα, όπως και τότε. Η διαφορά μπορεί να έγκειται στον αριθμό των πυροβολισμών. Αλλά και στην προηγούμενη ζοφερή περίοδο δολοφονήθηκαν απλοί αστυνομικοί. Και το ρεπερτόριο των υποψήφιων θυμάτων της Σέχτας και του Επαναστατικού Αγώνα δεν διαφέρει από εκείνο των σημερινών τροφίμων των φυλακών.

Στη θερμή συζήτηση που έγινε πριν και κατά διάρκεια της δίκης της 17 Νοέμβρη επικράτησε η άποψη ότι οι κατηγορούμενοι και καταδικασθέντες ανήκαν στη σφαίρα του ποινικού δικαίου. Δεν αξιολογήθηκε, δηλαδή, η πρόθεσή τους να κλονίσουν το δημοκρατικό πολίτευμα. Ακόμα όμως κι αν τα εγκλήματά τους είχαν χαρακτηρισθεί ως πολιτικά, πάλι θα ήταν ανόητο να τους αναγνωρισθεί η έννοια της «πολιτικής ευθύνης». Διότι η έννοια αυτή εγγράφεται σε ένα συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο μόνο είναι νοητή η ανάληψή της. Και οι εν λόγω κινούνταν στην κατεύθυνση της κατάλυσής του. Ωστόσο, την επομένη της δολοφονίας του αστυνομικού, ένας τύπος πήδηξε τα κάγκελα της ΓΑΔΑ και παραδόθηκε στην Αντιτρομοκρατική αναλαμβάνοντας την «πολιτική ευθύνη» για την προ πενταετίας δολοφονία του φρουρού τού στρατιωτικού ακολούθου της βρετανικής πρεσβείας. Η είδηση έπαιξε πρώτη στα δελτία των οκτώ. Η πληροφορία για την «ανάληψη της πολιτικής ευθύνης» έδινε κι έπαιρνε στα στόματα των σχολιαστών ασχολίαστη. Τέθηκε, μάλιστα, το ερώτημα αν ο κ. Κουνταρδάς αναλαμβάνει, εκτός από την πολιτική, και την «επιχειρησιακή ευθύνη». Δηλαδή, ο άνθρωπος αυτός, που πιθανώς τελούσε σε κατάσταση διαταραχής, αναγορεύθηκε ακαριαία σε μονοπρόσωπο φορέα πολιτικοστρατιωτικής δράσης.

Έτσι, βρισκόμαστε μπροστά σε μια αντίφαση, ενδεικτική της αντίληψής μας για τους θεσμούς και της σχέσης μας με τους νόμους. Αφενός υπάγουμε τους τρομοκράτες στο ποινικό δίκαιο, αφετέρου τους αναγορεύουμε σε συνομιλητές στη δημόσια σφαίρα, όπου ασκείται η πολιτική. Και είμαστε πρόθυμοι να αναγνωρίσουμε «πολιτική ευθύνη» σε όποιον εμφανισθεί να το διεκδικεί, ακόμα και αν δεν ξέρει τι λέει. Η κατάσταση αυτή είναι ενδεικτική της πολιτικής παθολογίας μας. Διότι το φαινόμενο είναι γενικό. Ξεκινά από τον «διάλογο» των δημοσιογράφων με έναν λούμπεν αναρχικό και φτάνει μέχρι τη συνομιλία του Πρωθυπουργού με το έθνος.

Ο κ. Καραμανλής φαίνεται να αισθάνθηκε ότι επιτελούσε μια κορυφαία πολιτική πράξη όταν αναλάμβανε την πολιτική ευθύνη για το Βατοπέδι. Δεν βρέθηκαν πολλοί να του πουν ότι έκανε μια τρύπα στο νερό. Διότι, στις δημοκρατικά θεσμισμένες κοινωνίες η «ανάληψη της πολιτικής ευθύνης» στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται. Η πολιτική ευθύνη απλώς υφίσταται και οι φορείς της είναι θεσμικά καθορισμένοι. Δηλαδή, η ανάληψη της πολιτικής ευθύνης είναι αυτόματη και αφορά στα πρόσωπα που ασκούν θεσμική εξουσία και υπόκεινται σε δημοκρατικό έλεγχο. Στις δημοκρατικές πολιτείες η πολιτική ευθύνη αποδίδεται, αν και συνήθως όχι διακριτά, από τα εκλογικά σώματα. Η μόνη πράξη μη αυτόματης ανάληψης της πολιτικής ευθύνης είναι η παραίτηση από πολιτικό αξίωμα. Στην Ελλάδα ζούμε σε μόνιμη σύγχυση γύρω από τα όρια και το περιεχόμενο των θεσμών. Η ασθενική θεσμική συνείδηση θέτει σε δοκιμασία, από άλλο δρόμο, τη διάκριση ανάμεσα στο πολιτικό και το ποινικό. Αυτό φαίνεται, για παράδειγμα, στον τρόπο με τον οποίο αιρετοί άρχοντες σε αυτοδιοίκητα όργανα της Πολιτείας λαμβάνουν «πολιτικές αποφάσεις» που καταστρατηγούν τους νόμους. Με αυτά τα μυαλά στεκόμαστε αμήχανοι, και μερικές φορές αμφίθυμοι, απέναντι σε ακραία φαινόμενα που αμφισβητούν τα θεμέλια της συλλογικής δημοκρατικής μας υπόστασης.

ΜΟΝΙΜΗ ΣΥΓΧΥΣΗ

Στην Ελλάδα ζούμε σε μόνιμη σύγχυση γύρω από τα όρια και το περιεχόμενο των θεσμών