Δύο δολοφονίες

Συνέβη τον Φεβρουάριο του 2007 στην Κατάνια της Σικελίας. Ένας αξιωματικός της αστυνομίας κάθεται στο αυτοκίνητό του, έξω από το ποδοσφαιρικό γήπεδο της πόλης, την ώρα ενός ματς «υψηλού κινδύνου» ανάμεσα στην Παλέρμο και την Κατάνια. Μια παρέα χουλιγκάνων πλησιάζει το αυτοκίνητο, κάποιος πετά έναν εκρηκτικό μηχανισμό στο πρόσωπο του αστυνομικού, ο ίδιος ή κάποιος άλλος τον χτυπά με ένα ρόπαλο στα πλευρά, καθώς προσπαθεί να βγει από το φλεγόμενο αυτοκίνητο. Τρεις ώρες αργότερα, ο αστυνομικός Φίλιππο Ρατσίτι, 38 ετών, πατέρας δύο παιδιών, ήταν νεκρός.

Ο θάνατός του θεωρήθηκε στην αρχή ένα τυχαίο περιστατικό, μέσα στη φωτιά των αιματηρών επεισοδίων που σημάδεψαν εκείνον τον ποδοσφαιρικό αγώνα. Αλλά γρήγορα έγινε σαφές ότι ήταν προμελετημένη δολοφονία. Ο Ρατσίτι είχε καταθέσει μάρτυρας κατηγορίας στη δίκη ενός χούλιγκαν λίγο πριν από τον θάνατό του, η οργάνωση στην οποία ανήκε ο χούλιγκαν είχε ορκιστεί εκδίκηση και ως δολοφόνος κατηγορήθηκε ένας 17χρονος, οργανωμένος οπαδός της Κατάνια, αθλητής του ράγκμπι και μέλος μιας μικρής νεο-φασιστικής οργάνωσης, της Φόρτσα Νουόβα που είχε δοξαστεί δέρνοντας ομοφυλόφιλους στους δρόμους των σικελικών πόλεων.

Η δολοφονία του Ιταλού αστυνομικού συγκλόνισε την Ιταλία, προκάλεσε μεγάλες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας και οδήγησε σε προσωρινή διακοπή τη διεξαγωγή του πρωταθλήματος στη χώρα. Προκάλεσε, επιπλέον, έναν μεγάλο κύκλο συζητήσεων για το φαινόμενο της βίας και τις νέες εκφράσεις του στην ιταλική ζωή με πολλές ελληνικές αναλογίες.

Οι συζητήσεις αυτές προσπάθησαν να εντοπίσουν τους παράγοντες που διαμορφώνουν κοινωνικά εργαστήρια βίας σε χώρους συγκέντρωσης εφήβων και νέων και διαχέουν μια κουλτούρα βίας και μίσους στην καθημερινή τους ζωή.

Πολλοί- όπως ήταν φυσικό- στάθηκαν στον ιδιαίτερο ρόλο που έχει το ποδοσφαιρικό γήπεδο ως σημείο αναφοράς και τόπος στρατολόγησης νέων πιστών για τις θρησκείες του μίσους. Ενδιαφέρουσες αναλύσεις έγιναν για τις στρατιές των νέων που νιώθουν αποκλεισμένοι κοινωνικά, περιθωριοποιημένοι και μέσα στον υπέρλαμπρο κόσμο της ποδοσφαιρικής σόου-μπιζ, και διεκδικούν διά της βίας τη θέση τους στο κάδρο, μια ταυτότητα, πηγαίνοντας στο γήπεδο (με εισιτήρια που παίρνουν ως αντάλλαγμα των υπηρεσιών που προσφέρουν στην ομάδα, κάνοντας «κόλαση» ένα πέταλο του γηπέδου, ώστε να ζωντανέψει το θέαμα) με μοναδικό τους κίνητρο «να χυθεί αίμα».

Δεν ξέρω γιατί, αλλά η δολοφονία του Ρατσίτι και η συζήτηση που την ακολούθησε ήταν το πρώτο πράγμα που μου έφερε στον νου η είδηση της δολοφονίας του άτυχου αστυνομικού της Αντιτρομοκρατικής στα Πατήσια. Δεν ξέρω γιατί, αλλά έχω την έντονη αίσθηση πως αυτό το νέο κύμα τρομοκρατίας για το οποίο μιλάμε αυτές τις ημέρες, έχει περισσότερες ομοιότητες με τον οργανωμένο (και νεοφασιστικήςαπόχρωσης) ιταλικό χουλιγκανισμό, παρά με την παράδοση της ακροαριστερής τρομοκρατίας της δεκαετίας του ΄70. Θυμίζει περισσότερο Φόρτσα Νουόβα παρά Γουέδερμεν, Μπάαντερ-Μάινχοφ ή Ερυθρές Ταξιαρχίες.

Κινείται σε ένα περιβάλλον χυδαίας και ιδεολογικά αδιαμεσολάβητης κουλτούρας βίας, παρά σε ένα περιβάλλον ματαιωμένης, απελπισμένης επαναστατικής διάθεσης. Εκφράζεται με «γηπεδική» χυδαιότητα, χτυπά τους πιο εύκολους στόχους με κίνητρο το μίσος και την εκδίκηση, χωρίς να ψάχνει ιδεολογικο-πολιτικούς συμβολισμούς, και αδιαφορεί περιφρονητικά για τη γνώμη μας, την κοινωνική αποδοχή ή απόρριψη της δράσης του. Αλλά, αν είναι έτσι, η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να είναι μόνον αστυνομική-επιχειρησιακή. Απαιτεί άλλου τύπου κοινωνική κινητοποίηση, άλλης εμβέλειας κοινωνική δράση.

Αλλά οι προϋποθέσεις για τέτοιου τύπου συλλογική κινητοποίηση, στοχασμού, ευαισθησίας και δράσης, φαίνονται σήμερα εκμηδενισμένες, η κοινωνική μας αυτοπεποίθηση φαίνεται να έχει πέσει χαμηλά, τα συλλογικά ανακλαστικά μοιάζουν στομωμένα. Είναι ίσως- κι αυτό- μια συνέπεια του τρόπου που όλοι μαζί, μα με καίρια ευθύνη της νεοκαραμανλικής διακυβέρνησης, διαχειριστήκαμε μετά το 2004 την κληρονομιά της πολιτικής και κοινωνικής υπερ-κινητοποίησης που είχε προηγηθεί τη δεκαετία του ΄90. Κι αυτό είναι ένα αμάρτημα που μας βαραίνει- και βαραίνει, προπάντων, τους ώμους της νεο-καραμανλικής ηγεσίας περισσότερο και από την ταχεία παράδοση πίσω στον αχόρταγο κομματισμό όσων τομέων της κρατικής μηχανής είχαν κάνει κάποια βήματα να ξεφύγουν από τη μετα-οθωμανική, πελατειακή υστέρηση (συμπεριλαμβανομένης της Πυροσβεστικής και της Αντιτρομοκρατικής).

Η νέα τρομοκρατία έχει περισσότερες ομοιότητες με τον οργανωμένο (και νεοφασιστικής απόχρωσης) ιταλικό χουλιγκανισμό, παρά με την παράδοση της ακρο-αριστερής τρομοκρατίας της δεκαετίας του ΄70