Ο τόνος κολυμπά προς την εξαφάνιση

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ελάχιστοι μιλούσαν για τον τόνο. Επί δεκαετίες τον τρώγαμε μόνο σε κονσέρβα. Σήμερα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει. Από τα μέσα της δεκαετίας του ΄90 μέχρι σήμερα, ο τόνος έχει γίνει μια σπουδαία υγιεινή τροφή. Αρκετά ασυνήθιστη και ακριβή ώστε να είναι εκλεκτή, αρκετά καινούργια για να είναι της μόδας και εύκολη στο μαγείρεμα.

Στη Βρετανία ο τόνος είναι το ψάρι με τη δεύτερη μεγαλύτερη κατανάλωση (πρώτος είναι ο σολομός). Στους Αμερικανούς αρέσει επίσης πολύ. Στην Ιταλία είναι ένα συνηθισμένο φαγητό, το ίδιο στην Ισπανία, στη Γαλλία και στη Γερμανία. Οι Γιαπωνέζοι όμως είναι οι μεγαλύτεροι λάτρεις του τόνου και ιδιαίτερα του κυανόπτερου, που στις ψαραγορές του Τόκιο φτάνει τα 150 ευρώ το κιλό. Και αυτή η λαιμαργία της Ιαπωνίας για τον πιο σπάνιο και πιο εκλεκτό από τους τόνους είναι που έφερε φέτος την πρώτη μεγάλη κρίση στο είδος. Η υπεραλιεία έχει οδηγήσει τον κυανόπτερο του Ατλαντικού στα πρόθυρα της εξαφάνισης. Θα έχει εξαλειφθεί μέσα σε μόλις τρία χρόνια, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF). Εντούτοις την περασμένη εβδομάδα η αγγλοαμερικανική αλυσίδα εστιατορίων Νobu αρνήθηκε να τον βγάλει από το μενού της.

Καθώς η διένεξη για το μέλλον του τόνου οξύνεται, η Σιένα Μίλερ, η Ελ Μακφέρσον, η Τζεμάιμα Χαν και άλλοι υπέγραψαν επιστολή προς το Νobu, με την οποία ζητούν να βγάλει από το μενού του τον κυανόπτερο, υπαινισσόμενοι ότι σε αντίθετη περίπτωση μπορεί να μποϊκοτάρουν το αγαπημένο τους στέκι. Στο μεταξύ, το Ίντερνετ βουίζει από λάτρεις της ψαροφαγίας που δηλώνουν σοκαρισμένοι και αγανακτισμένοι και δεσμεύονται να μην φάνε ποτέ ξανά τόνο. Πώς όμως φτάσαμε σε αυτό το σημείο;

Το ψάρεμα του τόνου έχει ηλικία τουλάχιστον 2.000 ετών στη Μεσόγειο. Οι Φοίνικες χρησιμοποιούσαν πετονιές και δίχτυα. Ο Αριστοτέλης αναφέρει τον κυανόπτερο στο έργο του «Περί τα ζώα ιστορίαι» το 350 π.Χ., ενώ ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος συνιστούσε να τρώμε τόνο για τη θεραπεία των ελκών. Επί αιώνες οι λαοί που κατοικούσαν στα παράλια της Ισπανίας και της Ιταλίας αλίευαν αυτό το είδος τόνου υποχρεώνοντας τα κοπάδια του να περνούν από δίχτυα μήκους 1,5 χλμ. που άπλωναν παράλληλα με την ακτή. Στο τελευταίο δίχτυ, τον Θάλαμο του Θανάτου, οι τόνοι ψαρεύονταν με γάντζους και μαχαίρια.

Επιχείρηση. Ο τόνος είναι σήμερα μια επιχείρηση αξίας 5,5 δισ. δολαρίων. Κέντρα επεξεργασίας και κονσερβοποίησής του υπάρχουν σε όλο τον κόσμο, σε μέρη όπως οι Μαλδίβες και οι Φιλιππίνες. Ο τόνος αποτελεί το 5% του συνολικού βάρους των ψαριών που αλιεύονται σε όλο τον κόσμο. Όμως καθώς οι πληθυσμοί του μειώνονται, το μέλλον του βρίσκεται σε κίνδυνο.

Όλοι οι πληθυσμοί του κυανόπτερου αντιμετωπίζουν πρόβλημα, οι περισσότεροι του μεγαλόφθαλμου και ορισμένοι του κιτρινόπτερου επίσης. Η αλιεία του μακρύπτερου είναι πλέον εντατική. Ο μόνος που αντέχει είναι ο skipjack (μπονίτο), ο οποίος ανήκει στην οικογένεια του σκουμπριού. Αντίθετα με τους τόνους που πολλαπλασιάζονται με αργούς ρυθμούς, ο skipjack είναι μικρότερος και ιδιάιτερα γόνιμος. Τον αποκαλούν «κοτόπουλο των θαλασσών» και είναι ο τόνος που περιέχουν συνήθως οι κονσέρβες. Ο Τσαρλς Κλόβερ, συγγραφέας ενός βιβλίου για την υπεραλιεία, η οποία είναι και το θέμα της νέας ταινίας «Τhe Εnd of the Line», περιλαμβάνει στο εν λόγω βιβλίο του περιγραφές επιστημονικών παρατηρητών για το τι αλιεύεται τυχαία από τα αλιευτικά μαζί με τον τόνο.

Ο Ρώσος επιστήμονας Ε.Β. Ρομανόφ υπολόγισε ότι τα αλιευτικά τόνου στον Δυτικό Ινδικό Ωκεανό από το 1990 ώς το 1995, εκτός από 215.000

– 285.000 τόνους τόνου αλίευσαν και 2.500 τόνους καρχαρία, 1.700 τόνους κομήτη (rainbow runners), 1.650 τόνους κυνηγών (dolphin fish, mahimahi), 1.200 τόνους βαλιστές (γαϊδουρόψαρα), 270 τόνους γουάχο, 200 τόνους ζαργάνα, 130 τόνους σαλάχια, 80 τόνους σαυρίδια, 25 τόνους μπαρακούντα, 160 τόνους διάφορα ψάρια και απροσδιόριστο αριθμό φαλαινών και δελφινιών. Όλα πετάχτηκαν στη θάλασσα νεκρά.