Βιολιά που κελαϊδάνε και κλαρίνα στα πανηγύρια ενός αιώνα

«Το 1902 στην τουρκοκρατούμενη Κοζάνη ιδρύεται η μπάντα της “Πανδώρας”. Έξι χρόνια αργότερα, σε μια εξόρμησή της στο Μοναστήρι, έπαιξε τον εθνικό ύμνο και ο Τούρκος μέραρχος δεν γνώριζε ότι το κομμάτι που του άρεσε πολύ ήταν ο ύμνος της Ελλάδας… Το 1924 η “Πανδώρα” ήταν ένα πολυπληθές ορχηστρικό σχήμα με 50 μέλη».

Ντοκουμέντα, φωτογραφίες, γεγονότα σχετικά με το δημοτικό τραγούδι και τη λαϊκή παράδοση της Βορειοανατολικής Πίνδου (Χάσια- Δεσκάτη – Γρεβενά- Βόιο- Επταχώρι- Κοζάνη) συγκέντρωσε ο Αλέξανδρος Τζιόλας και τα κατέγραψε σε δύο βιβλία με τίτλο «Μουσικοί και Ορχήστρες της Βορειοανατολικής Πίνδου Ι και ΙΙ» (συνοδευόμενα από οκτώ CD με αυθεντικές εκτελέσεις). Στα δύο βιβλία που κοσμούν φωτογραφίες από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τις μέρες μας (από πανηγύρια, γάμους, γλέντια), καταγράφεται η ιστορία των μουσικών οικογενειών και οι ορχήστρες στη ΒΑ Πίνδο (Μπετζαίοι, Κώστας Ντίμτσιος- Τσιμούλης, Άγγελος Τσακνάκης, Αχιλλέας Τζημόπουλος, Τάκης Γκόβας, Λάζαρος Πουλιόπουλος, αδελφοί Αδαμόπουλοι, οικογένεια Χαλκιά από το Επταχώρι, Δημήτρης Πουλιόπουλος ή Μπήτας, Βασίλης Τρομάρας, Κώστας Ζέρβας, οικογένεια Γκιουλέκα, Γιώργος και Χρήστος Τσιντός, Κασιαραίοι, Φασουλαίοι, Γιώργος Αδάμος, Τσιοτικαίοι, Δημήτριος Μπουζιαλής από τη Σαρακίνα, Χρήστος Ντάγκαλας, οικογένεια Παρασκευά από τη Δεσκάτη).

Ξεχωριστό κεφάλαιο έχει αφιερώσει ο Αλέξανδρος Τζιόλας στους παραδοσιακούς- πρακτικούς οργανοπαίκτες, στους Ρομά της Πίνδου και των Γρεβενών, ενώ σημειώνει στις σελίδες του ότι «ήταν τόσα πολλά τα μουσικά συγκροτήματα, ώστε κάθε χωριό είχε την μπάντα του». Ενδιαφέροντα είναι τα αφιερώματα για τα όργανα της εποχής (χάλκινα, φλογέρα, κλαρίνο, βιολί, λαούτο, ντέφι) και τα λαογραφικά στοιχεία των περιοχών της Πίνδου. Παραδείγματος χάριν, στο Κοσμάτι Γρεβενών «στην κρασομάνα του Όρλιακα πριν από τον πόλεμο υπήρχαν 35 οργανωμένα καζάνια απόσταξης και η παραγωγή κρασιού υπολογιζόταν σε 150 τόνους από τις περίπου 60 οικογένειες»· στη Σαμαρίνα «οι ράφτες της εποχής μετακινούνταν από χωριό σε χωριό. Πήγαιναν οι ίδιοι στους πελάτες τους και παρέμεναν στις οικίες τους τόσες μέρες όσες απαιτούνταν για να τελειώσουν τη δουλειά. Έραβαν κάπες, μαλιώτα, παντελόνια, κουρελούδες, χαράλια με μεγάλες βελόνες και μικρές ραπτομηχανές που κουβαλούσαν με τα μουλάρια τους».

«Το δημοτικό τραγούδι είναι κομμάτι της παράδοσής μας και αποτελεί την κατ΄ εξοχήν έκφραση της κοινωνίας της υπαίθρου. Κεντρικό και κρίσιμο στοιχείο στο δημοτικό τραγούδι είναι η οδύνη, η απώλεια, ο πόνος, ενώ αρκετά έντονοι είναι οι συμβολισμοί (όπως ο αητός συμβολίζει την παλικαριά, ο ήλιος και τα αστέρια την ομορφιά, τα λουλούδια τη χάρη της νιότης)» σημειώνει στον πρόλογο ο αδελφός του Αλέξανδρου Τζιόλα, Λευτέρης, που είναι και ο εκδότης του περιοδικού «Δίαυλος».

ΙΝFΟ

«Μουσικοί και Ορχήστρες της Βορειοανατολικής Πίνδου» του Αλέξανδρου Γ. Τζιόλα, Εκδόσεις Δίαυλος (στο βιβλιοπωλείο «Ζήτη» της Θεσσαλονίκης, τηλ. 2310-
203.720 και στον «Δίαυλο», τηλ. 2310-501.977).