[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Αποχρώσεις του πράσινου

Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα; Υπευθυνότητα ή ανευθυνότητα; Βουλιάζουμε ή αλλάζουμε; Μάντσεστερ ή Μπαρτσελόνα; Από τα παραπάνω ερωτήματα, η ζωή έχει απαντήσει μόνο στο τελευταίο. Τα αναπάντητα προηγούμενα, αν και προτάθηκαν με επιμονή, δεν φαίνεται να βρίσκουν μεγάλη απήχηση στους αποδέκτες τους.

Ο διλημματικός χαρακτήρας των ευρωεκλογών τέθηκε κυρίως από το ΠΑΣΟΚ. Ο Γιώργος Παπανδρέου δείχνει αποφασισμένος να επιμείνει μέχρι τέλους στη λογική τού δημοψηφίσματος. Ωστόσο, αν το διαζευκτικό φόντο παραμένει σταθερό (ΠΑΣΟΚ ή Ν.Δ. για την επόμενη εθνική διακυβέρνηση), ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης μετακινεί το ερώτημα. Το πολυσυζητημένο «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» τροποποιήθηκε και το πρώτο σκέλος του υποκαταστάθηκε από την «πράσινη ανάπτυξη». Το ακούσαμε στο debate και σε προχθεσινή συνέντευξή του διαβάσαμε ότι «η ρήση πράσινη ανάπτυξη ή βαρβαρότητα είναι σήμερα επίκαιρη». Στην ίδια συνέντευξη, ο κ. Παπανδρέου έδωσε έναν ενδιαφέροντα χρωματισμό στο πιο πρόσφατο από τα διλήμματα που έφερε στο προσκήνιο: «Το πολιτικό σύστημα ή θα αλλάξει ριζικά ή θα βουλιάξει στην απαξίωση και την ανυποληψία». Ίσως, πράγματι, τα ερωτήματα που τίθενται στις εκλογές να αφορούν περισσότερο το ίδιο το πολιτικό σύστημα μέσα στο οποίο παράγονται και λιγότερο την κοινωνία.

Βέβαια, τα προβλήματα του πολιτικού συστήματος αφορούν την κοινωνία, ακόμα κι αν η ίδια αισθάνεται ανίκανη ή, πάντως, δείχνει απρόθυμη να τα επιλύσει. Αλλά η στερεότυπη εικόνα που εκπέμπουν οι πολιτικοί αρχηγοί, περιφερόμενοι από πόλη σε πόλη και συνθηματολογούντες μπροστά σε αλαλάζοντες οπαδούς, δεν βοηθάει. Και σ΄ αυτήν την προεκλογική εκστρατεία το πολιτικό σύστημα κάνει αυτό που γνωρίζει καλά: αναπαράγει τον εαυτό του. Η διαφορά είναι ότι το κάνει πια όχι με την πρόθυμη συμμετοχή αλλά με τη δύσθυμη ανοχή της κοινωνίας. Από το σημείο αυτό μέχρι την αποσύνδεση του πολιτικού συστήματος από την κοινωνία η απόσταση δεν είναι μεγάλη.

Σε κάθε περίπτωση το μήνυμα που περιμένουμε από τις ευρωεκλογές παρουσιάζεται τόσο δυσδιάκριτο όσο και το ερώτημα στο οποίο προσπαθούν να μας βάλουν να απαντήσουμε ψηφίζοντας οι πολιτικοί αρχηγοί. Όμως, οι μετεκλογικές ερμηνείες θα συναρτηθούν με τα προεκλογικά ερωτήματα. Σε ό,τι αφορά το ΠΑΣΟΚ, στη συνάρτηση μπαίνουν τρεις τουλάχιστον παράγοντες: η διαφορά από το δεύτερο κόμμα, το απόλυτο ποσοστό που θα συγκεντρώσει και η αποχή. Ιδεώδες αποτέλεσμα για το ΠΑΣΟΚ θα είναι μια διαφορά από τη Ν.Δ. όσο γίνεται μεγαλύτερη του 3% (αντίστροφη μεγέθυνση της διαφοράς των ευρωεκλογών του 1999), ένα απόλυτο ποσοστό όσο γίνεται πιο κοντά ή και πάνω από το 40% (υπέρβαση του αποτελέσματος των εθνικών εκλογών του 2007) και μια αποχή όσο γίνεται μικρότερη από εκείνη των προηγούμενων ευρωεκλογών (αρκετά κάτω του 37%).

Ωστόσο, αν πιστέψουμε στις πρόσφατες μετρήσεις, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται αντιμέτωπο με το φαινόμενο της αντίστροφης μεταβολής των δεικτών: μεγαλύτερη συμμετοχή στις εκλογές θα ευνοήσει περισσότερο τα υπόλοιπα κόμματα απ΄ ό,τι το ίδιο, που διατηρεί μια υψηλή (αν και τις τελευταίες μέρες ελαφρώς φθίνουσα) συσπείρωση. Δηλαδή, η αύξηση της συμμετοχής κινδυνεύει να μειώσει τόσο το απόλυτο ποσοστό του όσο και τη διαφορά του από τη Ν.Δ. Η τάση αυτή υπονομεύει το δημοψηφισματικό ερώτημα του ΠΑΣΟΚ. Η ανατροπή της στην τελική ευθεία της προεκλογικής περιόδου είναι ένα κρίσιμο στοίχημα για το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Όμως, σε ό,τι αφορά το πολιτικό σύστημα στο σύνολό του, η διαμόρφωση του μετεκλογικού τοπίου των ευρωεκλογών (δηλαδή του προεκλογικού τοπίου των εθνικών εκλογών) θα εξαρτηθεί περισσότερο από την επίδοση των απόντων από το debate: οι Οικολόγοι Πράσινοι έχουν την ευκαιρία να εγκατασταθούν στην κεντρική πολιτική σκηνή. Αν και η επιλογή τους από τους ψηφοφόρους χαρακτηρίζεται ως ψήφος διαμαρτυρίας, ο πολιτικός αυτός σχηματισμός εμφανίζεται να επιδιώκει μια κατ΄ εξοχήν θετική παρουσία, δηλώνοντας ανοιχτός σε κυβερνητικές συνεργασίες. Αντικειμενικά, το πρόγραμμά τους, άγνωστο στους περισσότερους, συγκλίνει εντυπωσιακά με το κυβερνητικό πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, και πέρα από την απόλυτη έμφαση στην «πράσινη ανάπτυξη». Συμμετοχικοί («αμεσοδημοκρατικοί») θεσμοί, κοινωνική προστασία, ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, μεταναστευτική πολιτική συνιστούν κοινούς τόπους για τα δύο κόμματα. Ασφαλώς, το ΠΑΣΟΚ θα κατέλθει στις επόμενες εθνικές εκλογές επιδιώκοντας το μέγιστο, δηλαδή μια άνετη αυτοδυναμία. Όμως, το αποτέλεσμα μπορεί να οδηγήσει σε μια βιώσιμη κυβερνητική συνεργασία. Οι όροι μιας τέτοιας προοπτικής ενδέχεται να σχηματίζονται σήμερα. Ίσως το πολιτικό σύστημα να αλλάξει με την είσοδο ενός νέου, προς το παρόν «ασυστημικού», παίκτη που δεν υποφέρει από τις αγκυλώσεις της «αντισυστημικής» Αριστεράς.

ΟΙ ΑΠΟΝΤΕΣ

Η διαμόρφωση του μετεκλογικού τοπίου των ευρωεκλογών (δηλαδή, του προεκλογικού τοπίου των εθνικών εκλογών) θα εξαρτηθεί περισσότερο από την επίδοση των απόντων από το debate