Γνώμη Βουλιάζουμε! Αλλάζουμε;

Τα συνθήματα- τα προεκλογικά προπάντων- τείνουν πάντα προς την υπερβολή. Το «βουλιάζουμε» του Γιώργου Παπανδρέου δεν εξαιρείται από τον κανόνα. Αλλά όσο κι αν ακούγεται χοντροκομμένο ή υπερβολικό, αυτό το «βουλιάζουμε» ίσως και να χτυπά μια φλέβα. Ίσως οι περισσότεροι πολίτες της χώρας να μοιράζονται ένα αίσθημα βύθισης που φέρνει ναυτία και τρόμο. Σαν σε εφιάλτη.

Αυτό το αίσθημα βύθισης ήρθε να διαδεχθεί ένα αίσθημα μετεωρισμού, που βγήκε στην επιφάνεια το καλοκαίρι του 2007. Το οποίο είχε με τη σειρά του διαδεχθεί ένα αίσθημα ανέμελης αισιοδοξίας που κυριάρχησε στη χώρα μετά την άνοιξη του 2004- κάτι το Γιούρο και κάτι η Γιουροβίζιον, κάτι η εκλογική ανανέωση και κάτι οι Ολυμπιακοί, κάτι τα φθηνά θεάματα και κάτι τα φθηνά δάνεια- και του οποίου αυθεντικός, χαλαρός και άνετος εκπρόσωπος υπήρξε ο Κ. Καραμανλής. Επί μακρόν. Έως ότου οι πολλοί στη χώρα ν΄ αρχίσουν να νιώθουν το έδαφος να χάνεται κάτω από τα πόδια τους.

Αλλά αν πίσω από μια αίσθηση υπάρχουν συγκεκριμένοι, υπαρκτοί λόγοι που τη γεννούν, τους λόγους αυτούς, στην περίπτωσή μας, πρέπει να ανατρέξουμε λίγο στον χρόνο για να τους εντοπίσουμε. Πρέπει να γυρίσουμε πίσω, στις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας, λίγο μετά τις εκλογές του 2000 και την τρίτη στη σειρά εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ («νίκη με μισή καρδιά» την είχε βαφτίσει ένα κορυφαίο στέλεχος των νικητών). Είναι η στιγμή που το ισχυρό κίνητρο της ΟΝΕ, το οποίο λειτουργούσε ως καταλύτης, είχε εκλείψει, η συναίνεση γύρω από το εκσυγχρονιστικό πρόταγμα είχε εξατμιστεί, πρώτα μέσα στο ΠΑΣΟΚ και κατόπιν γύρω από αυτό, και η μεταρρυθμιστική τόλμη είχε ατονήσει. Το ερώτημα «και τώρα τι;», ποιον δρόμο θα διαλέξουμε, ποιος στόχος μπορεί να παρακινήσει τις δημιουργικές δυνάμεις του τόπου, γύρω από ποια στόχευση μπορεί να υφανθεί μια νέα κινητοποιός συναίνεση, είχε τεθεί από τότε καθαρά. Αλλά με σουρντίνα.

Η Ολυμπιακή υπερθέρμανση πρώτα, μέχρι το 2004, κι έπειτα το ντοπάρισμα με χαμηλά επιτόκια και άφθονα δανεικά μιας ανάπτυξης μέσω της κατανάλωσης (με τίμημα την έκρηξη του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους), επί «νέας διακυβέρνησης», λειτούργησαν ως υποκατάστατα της απάντησης που έλειπε. Αλλά τα ψέματα τελείωσαν. Η διεθνής κρίση έβγαλε στον αφρό, με ένταση, τα κρυφά προβλήματα μιας υπερδανεισμένης οικονομίας σε παραγωγική παρακμή. Και, ταυτόχρονα, σαν από σατανική σύμπτωση, και εντελώς συμβολικά, ήρθε το Βατοπέδι να ρίξει και τις πολιτικές μάσκες. Κάπως έτσι, όπως η κρίση έδωσε τέλος στις αυταπάτες για τη βιωσιμότητα του οικονομικού μας μοντέλου, έτσι και με το Βατοπέδι κατέρρευσαν οριστικά και οι αυταπάτες για τη δυνατότητα «επανίδρυσης του κράτους», απλώς διά της καταλήψεώς του από άλλες σημαίες, από έναν διαφορετικό κομματικό στρατό. Το Βατοπέδι δεν είναι βέβαια το μεγαλύτερο σκάνδαλο που έχουμε ζήσει, αλλά έγινε, ίσως, η σταγόνα που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει. Ίσως επειδή αποκάλυψε το πρόσωπο τού μετα-οθωμανικού, πελατειακού, αναποτελεσματικού και βαθύτατα διεφθαρμένου τρόπου συγκρότησης και οργάνωσης της πολιτικής εξουσίας και της (τυφλά εξαρτημένης απ΄ αυτήν) Δημόσιας Διοίκησης.

Αν λοιπόν νιώθουμε να βουλιάζουμε, δεν είναι μόνον επειδή μας τρομάζουν τα σύννεφα της διεθνούς κρίσης που έχουν μαζευτεί στον ορίζοντα και βρέχουν ανασφάλεια επί των κεφαλών μας. Είναι, προπάντων, επειδή οι από καιρό κρυμμένοι στα ντουλάπια σκελετοί ξεμυτίζουν σε κοινή θέα, τα σκουπίδια που χρόνια τώρα σπρώχνονταν κάτω από το χαλί έρχονται στο φως και τα ερωτήματα που έμεναν αναπάντητα, οι επιλογές που αναβάλλονταν, ορθώνονται πια εμπρός μας με τρόπο αμείλικτο.

Κι ίσως γι΄ αυτό ενώ το «βουλιάζουμε» στο δίλημμα που έθεσε ο Γιώργος Παπανδρέου ακούγεται τόσο πειστικό, ο άλλος όρος της διάζευξης, το κρίσιμο «αλλάζουμε» δεν ακούγεται με ανάλογη πειθώ. Ίσως επειδή στα χρόνια που μεσολάβησαν από τότε που άρχισε να ανοίγεται μια μαύρη τρύπα στη θέση μιας εθνικής ατζέντας, χάσαμε όλες τις αυταπάτες των εύκολων λύσεων (των οποίων μέγας μάστορας υπήρξε ο Καραμανλής), αλλά δεν κερδίσαμε ακόμη καθαρές, πλήρεις και πειστικές απαντήσεις. Και επείγουν…

Η διεθνής κρίση έβγαλε στον αφρό, με ένταση, τα κρυφά προβλήματα μιας υπερδανεισμένης οικονομίας σε παραγωγική παρακμή. Και, ταυτόχρονα, σαν από σατανική σύμπτωση, και εντελώς συμβολικά, ήρθε το Βατοπέδι να ρίξει και τις πολιτικές μάσκες