[ Δρόμοι ]

Ο ιστορικός…
… Έρικ Χομπσμπάουμ, όταν ρωτήθηκε τις προάλλες για την ποιότητα της δημοκρατίας μας και για τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, είπε: «Ποτέ δεν το είχα σε μεγάλη εκτίμηση».

Ο Βρετανός…
… ιστορικός πιστεύει πως η δυτική «δημοκρατική αγελάδα» χύνει το γάλα προτού καλά καλά προλάβει να γεμίσει την καρδάρα. «Η δημοκρατία έχει οριστεί με έναν πολύ περιορισμένο τρόπο», λέει ο Έρικ Χομπσμπάουμ σε συνέντευξή του στη γαλλική εφημερίδα «Ουμανιτέ». «Ο ορισμός της έχει στηριχτεί απλώς και μόνο στο αντιπροσωπευτικό σύστημα και στον πολυκομματισμό. Στις ΗΠΑ, ας πούμε, από τη στιγμή που οι εκλογές διεξάγονται με περισσότερα από ένα κόμμα, λέμε πως υπάρχει δημοκρατία. Η ίδια κατάσταση παρατηρείται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Όμως αυτό δεν αποτελεί εγγύηση πως είναι δημοκρατικές. Ούτε πως η δημοκρατία στην Κορέα, ας πούμε, είναι ίδια με τη δημοκρατία στη Σουηδία. Όχι, στη δημοκρατία υπάρχουν πολύ περισσότερα πράγματα. Και κυρίως η λαϊκή κυριαρχία. Μια δημοκρατία που δεν έχει τη συναίνεση ενός μεγάλου τμήματος του λαού, δεν είναι πραγματική δημοκρατία».

Η θέση…
… ενός ιδεολόγου όπως ο Χομπσμπάουμ ποια να είναι άραγε σε έναν κόσμο που κοντεύει να πιστέψει στον θάνατο των ιδεολογιών; Είναι αλήθεια πως η μεγάλη πολιτική και ιδεολογική παράδοση στην Ευρώπη του Διαφωτισμού και του σοσιαλισμού, που ενέπνευσαν τους ανθρώπους σε μεγάλες προόδους και δημοκρατικές κατακτήσεις, έχει υποστεί μια καταστροφή. Όμως ο Χομπσμπάουμ θυμάται μια εποχή που «τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα οργάνωναν απεργίες για να αποκτήσουν όλοι το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι». Δεν προωθούσαν απλώς τη δημοκρατία, λέει, αλλά ήταν σχολές δημοκρατίας. Πήγαινε κάποιος σε αυτά για να μάθει, να μορφωθεί. Αυτή η παράδοση έχει σαφώς παρακμάσει από τη δεκαετία του 1970, όταν η σοσιαλδημοκρατία έσκυψε το κεφάλι μπροστά στον νεοφιλελευθερισμό. Όχι πως ο Χομπσμπάουμ πιστεύει πως η ιστορική πολιτική παράδοση είναι νεκρή. Όμως έχει υποχωρήσει σημαντικά. Με την παγκοσμιοποίηση, το κράτος έχασε ένα μεγάλο μέρος από τη δυνατότητά του να ελέγξει την οικονομία και να αποσπάσει μεταρρυθμίσεις που θα έκαναν καλύτερη τη ζωή των εργαζομένων. «Πιστεύω», λέει ο Βρετανός ιστορικός, «πως ζούμε σήμερα μια μεταβατική κατάσταση ανάμεσα σε δυο φάσεις της κοινωνικής εξέλιξης, όπως περίπου στην εποχή του Μεσοπολέμου. Νιώθουμε πως αυτό δεν πρόκειται να κρατήσει για πολύ, αλλά δεν γνωρίζουμε πού θα καταλήξει. Για την ώρα, ο κόσμος βαδίζει προς την αταξία, αυτό είναι προφανές. Είναι πολύ πιο χαοτικός από όσο ήταν πριν από τριάντα χρόνια».

Οι εθνικές…
… ταυτότητες, οι ιστορίες, οι πολιτισμοί, τα κεκτημένα, αντιστέκονται στις απόπειρες για τη διάλυσή τους. Όμως αυτή η αντίσταση, λέει ο Χομπσμπάουμ, δεν εκδηλώνεται μέσα από μια κοινή ευρωπαϊκή συνείδηση, αλλά από ασήμαντες μειοψηφίες. Την ίδια ώρα, απέναντί τους αναπτύσσονται πανίσχυρα συμφέροντα, όπως οι πολυεθνικές επιχειρήσεις, που δεν θέλουν να έχουν μπροστά τους λαούς, αλλά πληθυσμούς. Κι αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα που βρίσκεται στην καρδιά του χάους.