Ημερολόγιο Συνόρων Είκοσι χρόνια μετά το Τείχος

Ο «ΠΑΛΙΑΤΣΟΣ» είναι ένα κτίριο 42 ορόφων, το υψηλότερο στην Πολωνία και από τα ψηλότερα στην Ευρώπη. Είναι δώρο του Στάλιν προς τον πολωνικό λαό. Και όπως όλα τα «δώρα» του Στάλιν, παραμένει αντικείμενο μίσους και ανεκδότων. Όταν κατέρρευσε το κομμουνιστικό καθεστώς, οι Πολωνοί άρχισαν να συζητούν με πάθος για την κατεδάφισή του. Ακόμα το συζητούν, με λιγότερο πάθος, πάντως. Φαίνεται πως είναι η μοίρα αυτής της πόλης να συζητά, κάθε τόσο, για κατεδαφίσεις και ερείπια…

●●●

ΠΡΟΤΟΥ φθάσω στη Βαρσοβία είχα δει μια φωτογραφία της πόλης του 1944. Πόλη- νεκροταφείο. Κτίρια που μοιάζουν με σκελετούς απανθρακωμένων ανθρώπων. Μετά την Εξέγερση της Βαρσοβίας ενάντια στα γερμανικά στρατεύματα, οι ναζί εκτέλεσαν στο ακέραιο την εντολή του αρχηγού των SS, Χάινριχ Χίμλερ: «Η Βαρσοβία πρέπει να εξαφανιστεί από προσώπου γης». Η πόλη ισοπεδώθηκε. Διακόσιες χιλιάδες άμαχοι σκοτώθηκαν. Ο πληθυσμός της πόλης εκδιώχθηκε, δεκάδες χιλιάδες κατέληξαν στα ναζιστικά στρατόπεδα και αρκετοί δεν κατάφεραν να ξαναδούν τη Βαρσοβία τους, ούτε καν ερειπωμένη. Οι Πολωνοί συζητούν ακόμα για την Εξέγερση του 1944. Έτσι κι αλλιώς, για πενήντα χρόνια απαγορευόταν να το κάνουν. Για δεκαετίες υπήρχε μόνο μία απόλυτη αλήθεια για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον: η αλήθεια του Κόμματος. Τώρα συζητούν για το εάν άξιζε τον κόπο να γίνει η εξέγερση, για το πώς οι εξεγερμένοι ήθελαν να διώξουν τους ναζί για να μην επιτρέψουν στον Κόκκινο Στρατό να καταλάβει τη Βαρσοβία, για το πώς οι Σοβιετικοί παρακολουθούσαν τη σφαγή στην αντίπερα όχθη του ποταμού Βιστούλα. Τα βιβλία που καταπιάνονται με την Εξέγερση της Βαρσοβίας γίνονται συνήθως μπεστ σέλερ. Σε όλες τις κομμουνιστικές χώρες το παρελθόν είχε μπει στο ψυγείο για πενήντα χρόνια. Και μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού έπεσε πάνω στο παρόν σαν βαλσαμωμένο πτώμα…

●●●

ΜΠΑΙΝΩ στην υπόγεια διάβαση πεζών για να περάσω στην άλλη πλευρά, όπου βρίσκεται ο επιβλητικός «Παλιάτσος του Στάλιν». Κόσμος πολύς, μαγαζιά και γκράφιτι. Στα πόδια του «Παλιάτσου», απέναντι από ένα ανθοπωλείο, ένα μουσικό συγκρότημα Ινδιάνων δοκιμάζει τα όργανά του, ελπίζοντας ότι έτσι μπορεί να ξορκίσει και το τσουχτερό κρύο. Μπροστά στον «Παλιάτσο» έχω ραντεβού με τον Βόιτεκ Τότσμαν, γνωστό Πολωνό δημοσιογράφο. Είχα διαβάσει το συγκλονιστικό του βιβλίο για τον εμφύλιο της Βοσνίας, μεταφρασμένο ήδη σε πολλές γλώσσες. Με λιτότητα και εκπληκτική παρατηρητικότητα ο Τότσμαν περιγράφει την κληρονομιά του πολέμου στη Βοσνία, την αγωνία των μανάδων που ψάχνουν σε ομαδικούς τάφους τα κόκαλα των παιδιών τους. «Αν δεν βρούμε τα κόκαλα, δεν μπορούμε να θρηνήσουμε. Δεν μπορούμε να ορίσουμε το όριο μεταξύ ζωής και θανάτου» λέει μια μουσουλμάνα της Βοσνίας που ψάχνει ακόμα για τα κόκαλα του γιου της στη Σρεμπρένιτσα…

●●●

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ για τη Βοσνία («Σαν να μασάς μια πέτρα») έκανε τον Βόιτεκ γνωστό στην Πολωνία και την Ευρώπη. Αλλά το βιβλίο του που προκάλεσε πολλές συζητήσεις στην Πολωνία είναι ο «Τρελός Σκύλος». Πρόκειται για σειρά ρεπορτάζ που ασχολούνται με τις σχέσεις της πολωνικής κοινωνίας και της Καθολικής Εκκλησίας, η επιρροή της οποίας παραμένει πολύ μεγάλη. «Αυτό το βιβλίο γράφτηκε την περίοδο κατά την οποία μεσουρανούσαν οι αδελφοί Κατσίνσκι. Ήθελα να ερευνήσω το προφίλ των ψηφοφόρων τους» λέει ο Τότσμαν. Το βιβλίο καταγράφει και ερευνά καθημερινές ιστορίες. Όπως αυτή ενός παπά σε κάποιο χωριό της Νότιας Πολωνίας, ο οποίος κατηγορήθηκε για ασέλγεια εις βάρος ανήλικης. Πολλά ανήλικα κορίτσια είχαν πέσει θύματα του παπά του χωριού μέχρι την ημέρα που μια μητέρα βρήκε το θάρρος και τον κατήγγειλε δημόσια. Τότε όμως όλο το χωριό στράφηκε ενάντια στη θαρραλέα μητέρα. «Προσπάθησα να ερευνήσω την καθημερινή ζωή σ΄ αυτό το χωριό» συνεχίζει ο Τότσμαν. «Ανακάλυψα ότι η αιμομιξία και η ενδοοικογενειακή βία αποτελούσαν σχεδόν πάγια τακτική». Η αντίδραση του χωριού ήταν απόρροια του μείγματος θρησκοληψίας και κοινωνικής υποκρισίας. Και όταν ο παπάς καταδικάστηκε από πολωνικό δικαστήριο, η Εκκλησία της Πολωνίας δεν τον καθαίρεσε… Ο «Τρελός Σκύλος» έκανε ντόρο στην Πολωνία. Ο Βόιτεκ δέχτηκε φραστικές επιθέσεις. Τον ρωτάω αν νιώθει ότι είναι υπό διωγμόν. «Όχι» μου απαντά ήρεμα. «Υπάρχει ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας που αποδέχεται αυτές τις αλήθειες. Είμαστε μια διχασμένη κοινωνία. Από τη μία υπάρχουν οι θρησκόληπτοι και από την άλλη δυναμώνει ένα κίνημα χειραφέτησης, ειδικά ανάμεσα στους νέους. Και μέσα στην Εκκλησία αναπτύσσεται ένα νέο φιλελεύθερο ρεύμα»…

Ιnfo

Wojciech Τochman «Like eating a stone» εκδ.
Ρortobellobooks

LΙΝΚ:

http://gazikapllani. blogsspot.com