«Τα βράδια αισθανόμουν ότι ανέπνεα όλον τον καπνό των πελατών»

Τον Νίκο τον αναζητούσα από καιρό. Για να είμαι ειλικρινής, δεν αναζητούσα τον συγκεκριμένο Νίκο. Έψαχνα όμως για έναν νέο άνθρωπο, καπνιστή, που αντιμετωπίζει προβλήματα με την καρδιά του. Ήθελα να βεβαιωθώ ότι ισχύει αυτό που λένε οι γιατροί. Ότι πλέον «παθαίνουν εμφράγματα και οι 30άρηδες». Τη μέρα που τον συνάντησα στο νοσοκομείο ήταν όλο χαμόγελα. «Είχε πάει και είχε γυρίσει». Τη Δευτέρα του Πάσχα έπαιζε με τα φιλαράκια του μπάσκετ στη Νίκαια και λίγες ώρες μετά ήταν στην Εντατική του Νοσοκομείου Γεννηματά στη Μεσογείων. Οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Ετών 29! Τις λεπτομέρειες θα σας τις πει ο ίδιος.

Το ιστορικό του πάντως, πριν από το «συμβάν», δεν θα ανησυχούσε ιδιαίτερα κανένα γιατρό. Αδύνατος, γυμνασμένος, δεν έπινε και τρεφόταν σωστά. Δούλευε βέβαια νύχτα, παίζοντας μουσική, αλλά μέχρι εκεί. Στα χέρια του όταν τον συνάντησα αντί για μπαγκέτες κρατούσε μια αθλητική εφημερίδα. Την ξεφύλλιζε αδιάφορα. Ποτέ δεν υπήρξε φανατικός με τίποτα. Στο διπλανό κρεβάτι συζητούσαν για την απαγόρευση του καπνίσματος, που θα επιβληθεί σε λίγες εβδομάδες σε όλους τους κλειστούς χώρους. «Πού θα καπνίζουμε;». «Να μην καπνίζετε!». Τσακώνονταν για τα δικαιώματα των καπνιστών και των μη καπνιστών.

Ο άρρωστος, ένας παππούς με σωληνάκια παντού, νομίζω ήταν με τους καπνιστές. Παράξενα πράγματα.

Άσωτη ζωή;
Όχι, καθόλου. Πώς όχι;Ξενύχτια,ποτά.
Ναι, δούλευα τη νύχτα, αλλά χωρίς ποτό, με πολύ καλή διατροφή, μόνο που κάπνιζα τσιγάρο, τίποτα άλλο.

Άλλες ουσίες;
Ποτέ και για κανέναν λόγο. Όταν λέμε τσιγάρο;
Δύο πακέτα τη μέρα. 40 βαριά τσιγάρα την ημέρα.

Για πόσα χρόνια;
Δέκα. Οι γιατροί λένε ότι αυτό είναι σαν να καπνίζεις 1 πακέτο για 20 χρόνια.

Ναι, μετά τις εξετάσεις το μόνο που ενοχοποίησαν είναι το τσιγάρο. Δεδομένου ότι δεν έχω ούτε χοληστερίνη, ούτε τριγλυκερίδια, ούτε κάτι άλλο.

Πότε έκανες το πρώτο τσιγάρο;
Το 1999. Είχαμε τελειώσει το λύκειο, καλοκαίρι ήταν και κολλήσαμε. Έγινα λάτρης του τσιγάρου. Κι αν δεν μου συνέβαινε τώρα αυτό το πράγμα, δεν υπήρχε περίπτωση να το έκοβα ποτέ.

Σε εκείνες τις ηλικίες αρέσει στις γυναίκες να καπνίζουν οι άντρες.

Ήταν ένα δείγμα μαγκιάς, ένα δείγμα πες αντρισμού, αλλά εγώ δεν το πολυπίστευα πάντα. Το έκανα περισσότερο για μένα. Ήμουν και εξοικειωμένος από το σπίτι μου, αν και πάντα μού έλεγαν «εσύ μην το βάλεις ποτέ στο στόμα σου».

Φαντάζομαι όταν ήσουν μικρός θα έλεγες,
εγώ δεν θα καπνίσω ποτέ.
Εννοείται, άλλωστε ασχολιόμουν πολλά χρόνια με τον αθλητισμό.

Τι συνέβη λοιπόν τώρα;
Είμαι με φίλους, παίζουμε μπάσκετ, αισθάνομαι ένα ελαφρύ βάρος στο στήθος, δεν δίνω σημασία, κάνουμε το ημίχρονο, πίνουμε νερό, κάνουμε ένα τσιγάρο, συνεχίζουμε… Βγάζουμε τον αγώνα, πηγαίνω σπίτι, κάνω ένα μπάνιο, τρώω, ξαπλώνω και έχω τάση για εμετό, ιδρώνω, με λούζει κρύος ιδρώτας και καταλαβαίνω ότι κάτι δεν πάει καλά. Με το ΕΚΑΒ με πήγανε στη Βούλα.

Και πώς βρέθηκες στο «Γεννηματάς»;
Αφού ενημερώνουν τους δικούς μου ότι είναι οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, μεταφέρομαι στο Γενικό, γιατί εδώ υπήρχε μονάδα εμφράγματος κενή και μπαίνω κατευθείαν στο χειρουργείο, μου κάνουν τη στεφανιαιογραφία και αγγειοπλαστική.

Οι φίλοι σου που παίζατε μαζί μπάσκετ τι είπαν;

Οι φίλοι μου τρελάθηκαν. Κατ΄ αρχάς, γιατί είμαι άνθρωπος που δεν έχω επιβαρύνει τον εαυτό μου, ούτε με ποτό, ούτε με λίπη. Και εγώ είχα στο μυαλό μου ότι αυτά συμβαίνουν μόνο σε μεγάλους ανθρώπους που είναι παχύσαρκοι, που έχουν χοληστερίνη.

Τώρα τους πέταξες τους αναπτήρες.
Πέταξα το πακέτο, τον αναπτήρα όχι ακόμα. Δεν σκοπεύω πάντως να το ξαναβάλω στο στόμα μου. Η δουλειά μου απαιτεί μεγάλη σωματική κόπωση και οι γιατροί μού είπαν ότι πρέπει να κάνω θυσίες για να μπορέσω να τη συνεχίσω.

Δεν κάπνιζες βέβαια μόνο 40 τσιγάρα τη μέρα,κάπνιζες και τα τσιγάρα των άλλων κάθε βράδυ.

Ναι, δυστυχώς δεν δουλεύουμε πάντα με τις ιδανικότερες συνθήκες. Υπάρχουν και μαγαζιά με κακούς κλιματισμούς, με κακούς εξαερισμούς. Οι ειδικοί λένε ότι 2 ώρες σ΄ ένα κλειστό μαγαζί με κακό εξαερισμό,είναι σαν να έχεις
καπνίσει ένα πακέτο τσιγάρα.
Ναι και μάλλον είναι αλήθεια. Υπήρχαν βράδια που αισθανόμουν να αναπνέω όλο τον καπνό των πελατών. Γι΄ αυτό και οι μουσικοί έχουμε βαρέα ένσημα.

Τίποτα από όλα αυτά που λέγονται για το τσιγάρο δεν σε είχε φοβίσει;

Τίποτα, όχι. Πάντα είχα την αίσθηση ότι μπορούσα να το κοντρολάρω, ότι θα μπορούσα να το πετάξω οποιαδήποτε ώρα και στιγμή, ενώ δεν είναι έτσι.

Και φαντάζομαι συντρόφευες όλες τις χαρές και τις λύπες της ζωής με ένα τσιγάρο.
Το τσιγάρο μού είχε σταθεί σε πολλά πράγματα. Και όταν ήμουν έξω και σπούδαζα και στην ερωτική απογοήτευση και με τον καφέ και με το τάβλι και μετά το φαγητό και μετά το σεξ.

Μόλις σου είπαν «καρδιά» τι σκέφτηκες;
Δεν μου το είπαν. Ούτε κατά τη διακομιδή μου από τη Βούλα εδώ, ούτε κατά τη διάρκεια του χειρουργείου. Το έμαθα την επόμενη μέρα. Η επέμβαση δεν ήταν ανοιχτής καρδιάς σαν και αυτές που έχουμε στο μυαλό μας, με νάρκωση, με νυστέρια. Δεν είχε δηλαδή το στοιχείο του πόνου, είχα επαφή με το περιβάλλον, αλλά δεν ήξερα τι έψαχναν να διορθώσουν. Αν το νοσοκομείο ήταν λίγο πιο μακριά ή δεν υπήρχε κενή θέση,τι θα είχε συμβεί;
Δεν το συζητάμε. Οι γιατροί ήδη έλεγαν στους γονείς μου ότι ήταν πολύ δύσκολο περιστατικό. Άργησα να εκδηλώσω τα συμπτώματα κι αν δεν είχα τον κρύο ιδρώτα και τον εμετό δεν θα είχα καλέσει το 166, θα πήγαινα κανονικά το βράδυ για δουλειά.

Το τσιγάρο μού είχε σταθεί σε πολλά πράγματα. Και όταν ήμουν έξω και σπούδαζα και στην ερωτική απογοήτευση και με τον καφέ και με το τάβλι και μετά το φαγητό και μετά το σεξ

«Να πείσουμε πρώτα τους γιατρούς να κόψουν το κάπνισμα και μετά τον υπόλοιπο κόσμο»

Στο κυλικείο του νοσοκομείου όλοι κοιτούν ψηλά. Είναι η ώρα που τα κανάλια μεταδίδουν τις ειδήσεις για τη νόσο των χοίρων. Η τηλεόραση, τοποθετημένη ψηλά, μας εξηγεί γιατί πρέπει να φοβόμαστε. «Ένα βρέφος πέθανε στις Ηνωμένες Πολιτείες». «Η ασθένεια ξέφυγε». Ένα ζευγάρι δίπλα μου δεν αντέχει άλλο και βγαίνει στον κήπο να καπνίσει. Το ίδιο και μια ηλικιωμένη γυναίκα που ανάβει το τσιγάρο όπως το καντήλι. Ευλαβικά και σκυθρωπά. Δίπλα της το τεράστιο μαύρο σταχτοδοχείο πλημμυρίζει από αποτσίγαρα. Όλοι έπειτα από μια επίσκεψη στον ασθενή τους καπνίζουν, εδώ, ένα τσιγάρο. Ο θάνατος δίπλα τους δεν τους αφορά. Ο καινούργιος θάνατος που «έρχεται» από το Μεξικό τούς τρομάζει. Κάθε χρόνο η Ελλάδα χάνει μια πόλη 20.000 κατοίκων και αιτία είναι το κάπνισμα. Ο Βλάσης Πυργάκης, διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου «Γεώργιος Γεννηματάς» και πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, είναι «καινούργιος» στην Αθήνα. Για πολλά χρόνια ήταν διευθυντής στο Νοσοκομείο Κορίνθου. «Υστερικός αντικαπνιστής», μου είχαν πει. Του το λέω, αλλά δεν γελάει. «Είμαι γιατρός», μου απαντάει αυστηρά.

Δεν ξαφνιαστήκατε όταν είδατε τον Νίκο, που είναι αθλητικός τύπος,δεν είναι παχύσαρκος,δεν έχει χοληστερίνη,να έχει καρδιακό πρόβλημα;

Δεν ξαφνιάστηκα. Μέσα σε έναν χρόνο έχω δει άλλα 3 παρόμοια περιστατικά. Γύρω στα 30 και οι τρεις. Μάλιστα με έρευνες αποκλείσαμε άλλες πιθανές αιτίες, π.χ. λήψη ναρκωτικών ουσιών, και αυτό που έμεινε ήταν το τσιγάρο! Μπορείτε να μου το εξηγήσετε,πώς είμαστε σίγουροι ότι ευθύνεται το τσιγάρο;

Είναι διαπιστωμένο από μελέτες ότι για τα καρδιαγγειακά συμβάντα στα άτομα νεαρής ή και μέσης ηλικίας, ο κύριος υπεύθυνος είναι το κάπνισμα. Στους μεγάλους υπάρχουν και άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες. Παχυσαρκία, καθιστική ζωή, πίεση, σάκχαρο, χοληστερίνη… Στους νέους όμως όταν έχουμε εμφράγματα, αγγειακά και εγκεφαλικά επεισόδια, η συνεισφορά του τσιγάρου είναι καταλυτική.

Δεν παίζει μεγάλο ρόλο το βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό;

Αν εξαιρέσουμε τα άτομα που γεννιούνται με κάποια συγγενή ανωμαλία, περιπτώσεις που είναι πολύ σπάνιες, σε όλα τα άλλα περιστατικά η ευθύνη είναι του τσιγάρου, χωρίς καμία αμφιβολία πια.

Ποτέ δεν καπνίσατε;
Δοκίμασα, αλλά δεν κάπνισα ποτέ. Δυστυχώς όμως έχω συγγενείς και φίλους γιατρούς που καπνίζουν και αυτό είναι η μόνιμη αιτία πολέμων.

Ναι,ο γιατρός αποτελεί μεγάλο άλλοθι για τους καπνιστές. Σου λένε «εδώ καπνίζουν οι γιατροί,γιατί να μην καπνίζουμε εμείς;».

Έχετε απόλυτο δίκαιο και ήδη καταβάλλεται προσπάθεια και από την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία και από άλλες επιστημονικές ενώσεις να πείσουμε πρώτα τους συναδέλφους μας να σταματήσουν να καπνίζουν και μετά τον υπόλοιπο κόσμο.

Πόσα τσιγάρα είναι επικίνδυνα για την υγεία;Κάποιοι λένε πως «πέντε τσιγάρα την ημέρα, δεν βλάπτουν».

Από επιδημιολογικές μελέτες που έχουν γίνει σε εκατομμύρια ασθενείς σε όλο τον κόσμο, έχει αποδειχθεί ότι ακόμα και 4 τσιγάρα την ημέρα πολλαπλασιάζουν την πιθανότητα να πάθεις καρδιακό επεισόδιο.

Πότε μπαίνουμε όμως στην ομάδα «υψηλού κινδύνου»;

Όσο περισσότερο καπνίζεις τόσο περισσότερο αυξάνεις τις πιθανότητες. Αν είσαι τυχερός και έχεις στα κύτταρά σου τα γονίδια που προστατεύουν από το τσιγάρο, μπορεί να μην πάθεις τίποτα. Αλλά μόνο το 50% των καπνιστών έχει αυτά τα γονίδια. Είναι οι τυχεροί. Το άλλο 50% όμως δεν έχει αυτά τα προστατευτικά γονίδια. Αυτοί οι καπνιστές είναι μαθηματικώς βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα αναπτύξουν ένα καρδιαγγειακό σύμβαμα. Ενδεικτικά σας λέω ότι τον αιώνα που διανύουμε, ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι στον κόσμο θα πεθάνουν από αιτίες που σχετίζονται με το τσιγάρο. Οι παθητικοί καπνιστές πόσο πραγματικά κινδυνεύουν;
Είναι μια πολύ θλιβερή ιστορία. Τελευταίες μελέτες έχουν δείξει ότι ο καπνός που βγαίνει απ΄ το τσιγάρο, την ώρα που ο καπνιστής δεν ρουφάει τον καπνό του, όταν δηλαδή ο καπνός διαχέεται απλώς στο δωμάτιο, είναι πιο βλαβερός για την καρδιά και για τα αγγεία, από τον καπνό που εισπνέει ο ενεργητικός καπνιστής.

Παράξενο ακούγεται. Ο καπνός δηλαδή από ένα τσιγάρο που καίγεται, είναι πιο βλαβερός από τον καπνό που ρουφάει ένας καπνιστής;

Ναι. Έχει βρεθεί ότι ένας άνθρωπος που απλώς θα πιει έναν καφέ για 1- 2 ώρες σε έναν χώρο καπνιζόντων θα εισπνεύσει το 1/100 της ποσότητας καπνού που εισπνέει ο καπνιστής. Όμως ο κίνδυνος που διατρέχει δεν είναι το 1/100, είναι το 1/3 του κινδύνου που έχει ο ενεργητικός καπνιστής. Πιστεύετε ότι η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους από την 1η Ιουλίου θα βοηθήσει στη μείωση των συνεπειών του τσιγάρου;
Βεβαίως, αν και είμαι απολύτως σίγουρος πως σ΄ αυτή τη χώρα όπου όλοι τα ξέρουν όλα, κάποιοι θα σπεύσουν να αμφισβητηθούν τα επιστημονικά δεδομένα. Όπου πάντως απαγορεύτηκε το κάπνισμα μειώθηκαν οι θάνατοι, τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά επεισόδια, σε ποσοστό γύρω στο 12%. Στην Ελλάδα λοιπόν που έχουμε περίπου 30.000 με 40.000 χιλιάδες οξύτατα εμφράγματα τον χρόνο, θα μειωθούν περίπου κατά 3.500. Θα έχουμε δηλαδή 10 εμφράγματα λιγότερα τη μέρα. Έχω ακούσει κάποιους να λένε «θα κόψω το τσιγάρο και έπειτα από πέντε- δέκα χρόνια όλα θα διορθωθούν».

Θα συμφωνήσω μόνο κατά τούτο: σε όποια ηλικία κι αν κόψει κανείς το τσιγάρο, ωφελείται. Και έχει αποδειχθεί ότι κάποιος που θα κόψει σήμερα το κάπνισμα, ύστερα από μια πενταετία θα έχει τον ίδιο κίνδυνο που έχουν οι συνομήλικοί του που δεν έχουν καπνίσει ποτέ.

Τον αιώνα που διανύουμε, ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι στον κόσμο θα πεθάνουν από αιτίες που σχετίζονται με το τσιγάρο