Το αίνιγμα που λέγεται Ζούμα

Θεωρητικά, οι εκλογές που διεξάγονται σήμερα στη Νότια Αφρική είναι μια τυπική διαδικασία: το Εθνικό Αφρικανικό Κογκρέσο εξακολουθεί να κυριαρχεί απόλυτα και ο Τζέικομπ Ζούμα θα ορκιστεί πρόεδρος. Για πολλούς, όμως, οι σημερινές εκλογές είναι οι πιο κρίσιμες από το τέλος του απαρτχάιντ. Και ο τρόπος που θα ασκήσει τα καθήκοντά του ο Ζούμα, ένα δυσεπίλυτο αίνιγμα.
Περισσότεροι από 23 εκατομμύρια Νοτιοαφρικανοί αναμένεται να προσέλθουν στις κάλπες για να επιλέξουν ένα από τα 26 κόμματα που διεκδικούν την ψήφο τους στις εκλογές. Για το αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αγωνία: το Εθνικό Αφρικανικό Κογκρέσο (ΑΝC) προβλέπεται να αποσπάσει τουλάχιστον το 60% των ψήφων και την προσεχή εβδομάδα η νέα Βουλή θα εκλέξει τέταρτο μαύρο πρόεδρο στην ιστορία της χώρας τον Τζέικομπ Ζούμα. Ωστόσο, αυτές οι εκλογές παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μια σειρά από λόγους, όπως σημειώνει η «Μonde».

Κατ΄ αρχάς είναι η πρώτη φορά που παλιά στελέχη του ΑΝC διεκδικούν με δικό τους πολιτικό σχηματισμό ένα μέρος της δύναμης του ιστορικού κόμματος του Νέλσον Μαντέλα. Έπειτα δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι το ΑΝC θα πετύχει τον στόχο των «δύο τρίτων», όπως είναι το σύνθημα των οπαδών του, δηλαδή την ενισχυμένη πλειοψηφία των 287 εδρών που θα επιτρέψει στον Ζούμα να προχωρήσει, εάν το επιθυμεί, σε αναθεώρηση του Συντάγματος συγκεντρώνοντας περισσότερες εξουσίες στα χέρια του.

Παρακινδυνευμένες προβλέψεις
Αυτός είναι ο μεγάλος φόβος της αντιπολίτευσης, η οποία εκτός από τους «αποστάτες» του ΑΝC εκπροσωπείται και από τη Δημοκρατική Συμμαχία της λευκής Ελεν Ζίλε. Ο «Εconomist» συνοψίζει αυτόν τον φόβο σε ένα ερώτημα: ο Τζέικομπ Ζούμα θα είναι ο επόμενος «μεγάλος άνδρας» της μαύρης ηπείρου ή η Νότια Αφρική θα κυλήσει σε ένα αυταρχικό καθεστώς, όπως συνέβη και σε άλλες αφρικανικές χώρες μετά την απελευθέρωσή τους; Κάθε πρόβλεψη είναι παρακινδυνευμένη. Για τους οπαδούς του ΑΝC ο χαρισματικός Ζούμα δεν είναι μόνο ο φυσικός διάδοχος του Νέλσον Μαντέλα, αλλά ο νέος μεσσίας που γεννήθηκε μέσα από τις τάξεις τους. Εχθροί και θαυμαστές υποκλίνονται στη ρητορική δεινότητα ενός ανθρώπου που έμαθε να γράφει και να διαβάζει μόνος του, ανδρώθηκε πολιτικά στο πανίσχυρο συνδικάτο «Κοσάτου», πολέμησε το απαρτχάιντ και πέρασε δέκα χρόνια στις απάνθρωπες φυλακές του Ρόμπεν Άιλαντ.

Μπορεί ο Ζούμα να έχει την υποστήριξη του Νέλσον Μαντέλα, μερικά από τα πιο φωτεινά μυαλά της Νότιας Αφρικής, όμως, δυσκολεύονται να συμμεριστούν τον ενθουσιασμό της μαύρης πλειοψηφίας για τον νέο πρόεδρο. «Διανύουμε μια πολύ κακή περίοδο σε αυτήν τη χώρα. Ξεχάσαμε πολύ γρήγορα τους αγώνες του παρελθόντος μας», δήλωσε πρόσφατα ο Ντέσμον Τούτου, ο νομπελίστας ιερέας και φωνή της συνείδησης της Νότιας Αφρικής. Ο Ζούμα θα μπορούσε να είναι ένας από αυτούς που ξέχασαν. Παρά το γεγονός ότι οι κατηγορίες που διατυπώθηκαν εις βάρος του για διαφθορά κατέπεσαν στο δικαστήριο, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι χρηματιζόταν από έναν φίλο του επιχειρηματία. Έπειτα τα δεκαεπτά παιδιά του από έντεκα διαφορετικές γυναίκες, οι έξι γάμοι του και η ομολογία του στο δικαστήριο ότι βίασε μια οροθετική γυναίκα θυμίζουν σε πολλούς τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την εξουσία ο τυπικός δικτάτορας της Αφρικής. Και σε μια χώρα που μαστίζεται από το ΑΙDS, η δήλωσή του στη δίκη για τον βιασμό δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για την αντιμετώπιση του προβλήματος: «Πλύθηκα για πολλή ώρα», ήταν η απάντησή του, όταν ρωτήθηκε από τον πρόεδρο τι έκανε για να προφυλαχθεί από τον ιό.


«Δεν θα ψηφίσω το κόμμα του Μαντέλα»
LΕ ΜOΝDΕ , ΤουΡatrice Claude

«ΒΑΘΙΑαπογοητευμένος» δηλώνει ο συγγραφέας Αντρέ Μπρινκ. Στα 74 χρόνια του, ο σημαντικός Νοτιοαφρικανός διανοούμενος, που αγωνίστηκε κατά του απαρτχάιντ και τρέφει ακόμη «απεριόριστη εκτίμηση» για τον Νέλσον Μαντέλα, ομολογεί ότι δεν έχει πολλές ελπίδες για τη χώρα του μετά την εκλογή του Τζέικομπ Ζούμα.

Έχετε δηλώσει ότι τo ΑΝC έχει γίνει «εχθρός του λαού της Νοτίου Αφρικής». Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι αυτό το κίνημα απελευθέρωσης δεν απέφυγε τα λάθη που διέπραξαν όλοι οι άλλοι;

Αυτή είναι η μεγαλύτερη προσωπική μου απογοήτευση. Δεν μπορώ ούτε να το εξηγήσω. Την εποχή που τα στελέχη του ΑΝC ήταν ακόμη στην εξορία και συναντούσα τους ηγέτες του, έτρεφα σεβασμό και θαυμασμό για πολλούς από αυτούς.

Ποια είναι η γνώμη σας για τον Τζέικομπ Ζούμα;
Κατά τα φαινόμενα αυτός ο άνθρωπος ασκεί μιαν ασυνήθιστη γοητεία. Το ανησυχητικό είναι ότι μπορεί να πει κάτι και την ίδια μέρα να πει το ακριβώς αντίθετο. Είναι ένας αυθεντικός λαϊκιστής που λέει στο ακροατήριό του αυτό που θέλει να ακούσει. Το χειρότερο είναι ότι κάθε φορά είναι ειλικρινής. Είναι ένας μεγάλος ηθοποιός για τον οποίον η ζωή, η πολιτική είναι ένα μεγάλο θεατρικό έργο.

Θα ψηφίσετε στις εκλογές;
Ναι, αλλά αυτήν τη φορά δεν θα ψηφίσω το ΑΝC. Η ηγέτις της Δημοκρατικής Συμμαχίας, Έλεν Ζίλε, είναι καταπληκτική και κάνει πολύ καλή δουλειά. Ντρέπομαι λίγο γιατί σε αυτό το κόμμα κυριαρχούν οι λευκοί. Όμως, τι άλλη επιλογή έχω;

Διαφθορά, εγκληματικότητα, μετανάστευση… Παρ΄ όλα αυτά εσείς λέτε πάντα «εγώ θα μείνω»…

Όπως και πολλοί Νοτιοαφρικανοί, έχω την κάπως διεστραμμένη ελπίδα ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν. Όσο μπορώ, θα μείνω.