Όταν πονάει η μία πλευρά του κεφαλιού…

Το 18% των γυναικών και το 6% των ανδρών ταλαιπωρούνται τακτικά από ημικρανία – αυτό το φοβερό είδος πονοκεφάλου, που εκδηλώνεται στην μία πλευρά του κεφαλιού, επιδεινώνεται από το φως και τον θόρυβο, συχνά συνοδεύεται από ναυτία ή/και έμετο και «παραλύει» σχεδόν τον πάσχοντα.

Μόνο στις ΗΠΑ, ο αριθμός των πασχόντων υπολογίζεται ότι ξεπερνά τα 26 εκατομμύρια, το 70% εκ των οποίων είναι γυναίκες.

Όπως επισημαίνει η Αμερικανική Ιατρική Εταιρεία, η ημικρανία συχνά αποτελεί οικογενειακή υπόθεση και είναι κληρονομική. Αν και οι δύο γονείς σας πάσχουν από αυτήν, έχετε 75% πιθανότητες να την αναπτύξετε και εσείς. Αν μόνον ο ένας από τους δύο γονείς σας ταλαιπωρείται από ημικρανίες, έχετε 50% πιθανότητες να ακολουθήσετε τα χνάρια του.

Τα συμπτώματα

Η ημικρανία είναι μια νευρολογική διαταραχή, η οποία χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες κρίσεις πονοκεφάλου (με τον πόνο να εκδηλώνεται συνήθως στην μία πλευρά του κεφαλιού), που συνοδεύονται από ποικίλους συνδυασμούς συμπτωμάτων, όπως η ναυτία, ο έμετος και η ευαισθησία στο φως και στον θόρυβο.

Οι απλές, καθημερινές δραστηριότητες τυπικά επιδεινώνουν τον πόνο, ενώ οι κρίσεις μπορεί να διαρκέσουν από αρκετές ώρες έως μία-δύο ημέρες και συχνά είναι εξουθενωτικές.

Το 10% περίπου των πασχόντων έχουν μια αύρα ή κάποια προειδοποιητική ένδειξη πριν από την κρίση, όπως το να βλέπουν ένα φως να τρεμοσβήνει, μια διαταραχή της οράσεως ή του λόγου, σύγχυση και μούδιασμα ή «μυρμήγκιασμα» ενός άκρου.

Η ημικρανία μπορεί να εκδηλωθεί σε άτομα κάθε ηλικίας, αλλά είναι πιο συχνή στις ενήλικες, νεαρές γυναίκες. Μολονότι είναι ανίατη, μπορεί να τεθεί υπό έλεγχο με τα κατάλληλα μέτρα αυτοβοήθειας, τις απαιτούμενες αλλαγές στον τρόπο ζωής και την σωστή ιατρική φροντίδα.

Τις δύο τελευταίες δεκαετίες έχουν επινοηθεί αρκετές θεραπείες και φάρμακα που μπορεί να βοηθήσουν τους πάσχοντες. Μερικά από τα φάρμακα περιορίζουν ή καταπραΰνουν τα συμπτώματα, ενώ άλλα μειώνουν τη συχνότητα και τη διάρκεια των ημικρανικών κρίσεων.

Οι αιτίες

Οι ακριβείς αιτίες της ημικρανίας δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστές, αν και έχουν προταθεί και μελετηθεί διάφορες θεωρίες. Η επικρατέστερη είναι ότι η ημικρανία οφείλεται σε ευαισθησία του νευρικού συστήματος στις αιφνίδιες αλλαγές που συμβαίνουν στον ίδιο τον οργανισμό ή στο περιβάλλον του.

Κατά τη διάρκεια μιας ημικρανικής κρίσης, συμβαίνουν αλλαγές στην εγκεφαλική δραστηριότητα, που οφείλονται σε διαταραχή της ισορροπίας των χημικών ουσιών του εγκεφάλου. Οι αλλαγές αυτές προκαλούν φλεγμονή στα αιμοφόρα αγγεία και στα νεύρα του εγκεφάλου. Τα φάρμακα κατά της ημικρανίας δρουν καταπραΰνοντας τα ευαίσθητα νευρικά μονοπάτια και ελαττώνοντας την φλεγμονώδη αντίδραση.

Εκλυτικοί παράγοντες

Οι ημικρανικές κρίσεις μπορεί να οφείλονται σε πλήθος παραγόντων. Οι παράγοντες αυτοί δεν αποτελούν αιτία του πόνου και των άλλων συμπτωμάτων, αλλά ενεργοποιούν την ήδη υπάρχουσα διαταραχή στην ισορροπία των χημικών ουσιών του εγκεφάλου – με άλλα λόγια δίνουν το σήμα για την έναρξη μιας ημικρανικής κρίσης.

Αν ο τρόπος εκδήλωσης των κρίσεών σας υποδηλώνει ότι είστε ευαίσθητοι σε έναν ή περισσότερους τέτοιους «εκλυτικούς παράγοντες» όπως λέγονται επιστημονικά, και υπάρχει τρόπος να τους αποφύγετε, ο γιατρός σας θα σας βοηθήσει να κάνετε τις απαιτούμενες τροποποιήσεις στον τρόπο ζωής σας.

Οι παράγοντες που ακολουθούν ανήκουν στους εκλυτικούς, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ενεργοποιούν απαραιτήτως ημικρανικές κρίσεις σε όλους τους πάσχοντες.

* Διατροφή. Το 8% έως 25% των πασχόντων από ημικρανία λένε ότι αυτή επέρχεται έπειτα από την κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων. Οι πιο συχνοί «ένοχοι» είναι τα οινοπνευματώδη ποτά (κυρίως το κόκκινο κρασί και η μπύρα), τα πολυκαιρισμένα τυριά (περιέχουν την ουσία τυραμίνη), η σοκολάτα, τα τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση, η ασπαρτάμη, η καφεΐνη και πολλοί άλλοι.

* Στρες και άγχος. Τα ιδιαίτερα στρεσογόνα γεγονότα της ζωής, όπως το διαζύγιο και η σοβαρή ασθένεια ή ο θάνατος ενός αγαπημένου ανθρώπου, μπορεί να αποτελέσουν έναυσμα για την έναρξη ημικρανικών κρίσεων. Το ίδιο και τα καθημερινά γεγονότα που προκαλούν έντονο άγχος ή στρες.

* Ορμόνες. Το 65% των γυναικών που αναπτύσσουν ημικρανίες λένε ότι αυτές εκδηλώνονται πριν, στη διάρκεια ή αμέσως μετά την έμμηνο ρύση τους. Οι ορμονικές διακυμάνσεις, ιδίως η μείωση των επιπέδων των οιστρογόνων, πιστεύεται ότι παίζουν κάποιο ρόλο. Οι έμμηνες ημικρανίες μπορεί να είναι πιο εξουθενωτικές, πιο δύσκολες στην αντιμετώπιση και να διαρκούν περισσότερο απ’ όσο οι άλλες ημικρανίες. Η ημικρανία μπορεί επίσης να επιδεινωθεί τους πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης, ενώ στους τελευταίους συχνά αμβλύνεται. Τυπικά, η ημικρανία εκδηλώνεται λιγότερο συχνά καθώς γερνούν οι γυναίκες. Υπάρχουν, τέλος, ενδείξεις ότι η λήψη αντισυλληπτικών χαπιών και η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν την ημικρανία σε ορισμένες γυναίκες.

* Άλλοι παράγοντες. Πέρα από τους προαναφερθέντες, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που ενεργοποιούν μια ημικρανική κρίση. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται ο πολύς ή ο πολύ λίγος ύπνος, οι αλλαγές στη θερμοκρασία ή στον καιρό, τα λαμπερά ή φθορίζοντα φώτα, οι οθόνες των ηλεκτρονικών υπολογιστών, οι δυνατές οσμές και το μεγάλο υψόμετρο.

Τρόποι αυτοβοήθειας

Η Αμερικανική Ιατρική Εταιρεία συνιστά τα εξής μέτρα προφυλάξεως από τις νέες κρίσεις:

* Να μην αλλάζετε συνήθειες ύπνου. Φροντίστε να πηγαίνετε για ύπνο την ίδια ώρα κάθε βράδυ, και να ξυπνάτε την ίδια ώρα το πρωί.

* Αντιμετωπίστε το στρες. Βάλτε ένα πρόγραμμα στις καθημερινές υποχρεώσεις σας και φροντίστε να έχετε λίγη ώρα κάθε μέρα για να κάθεστε κάπου ήρεμα, με κλειστά τα μάτια, ώστε να χαλαρώνουν οι μύες σας και να ξεκουράζεται το μυαλό σας. Η τακτική άσκηση επίσης μπορεί να σας βοηθήσει να καταπολεμήσετε το στρες.

* Σταματήστε να καπνίζετε. Το κάπνισμα μπορεί να επιφέρει ή να επιδεινώσει μια ημικρανική κρίση.

* Να αποφεύγετε τις «ενοχοποιητικές» τροφές. Πιθανότατα δεν θα χρειασθεί να περιορίσετε δραστικά την διατροφή σας, αλλά απλώς να αποφεύγετε εκείνα τα τρόφιμα που έχετε παρατηρήσει ότι μπορεί να σας οδηγήσουν στην ημικρανία. Είναι, πάντως, πολύ σημαντικό να κάνετε τρία τουλάχιστον γεύματα την ημέρα και να μην παραλείπετε κανένα.

* Δοκιμάστε τεχνικές χαλαρώσεως και διαλογισμό. Θα σας βοηθήσουν να ελέγξετε ορισμένες σωματικές λειτουργίες σας, οι οποίες φυσιολογικά ρυθμίζονται δίχως τον δικό σας έλεγχο, καθώς και να απαλλαγείτε αποτελεσματικά από το στρες.

Φαρμακευτική αγωγή

Η ιατρική αντιμετώπιση της ημικρανίας βασίζεται σε φάρμακα, τα οποία καταπραΰνουν τα συμπτώματά της, συντηρούν την ικανότητά σας να λειτουργείτε σε φυσιολογικά ή σχεδόν φυσιολογικά επίπεδα, και μειώνουν τη συχνότητα ή τη διάρκεια των μελλοντικών κρίσεων.

Μπορεί να σας χορηγηθεί θεραπεία για να σταματήσει μια κρίση όταν αυτή εκδηλωθεί ή για να αμβλύνει τα συμπτώματά σας.

Στους ασθενείς που αναπτύσσουν συχνά εξουθενωτικές ημικρανίες, μπορεί να χορηγηθεί προληπτική φαρμακευτική αγωγή, η οποία λαμβάνεται συστηματικά και έχει ως στόχο να αναπτύσσονται λιγότερο συχνά οι κρίσεις και να διαρκούν λιγότερο. Υπολογίζεται ότι προληπτική θεραπεία χρειάζεται ο ένας στους πέντε πάσχοντες.

Τα φάρμακα που χορηγούνται για την αντιμετώπιση της ημικρανίας μπορεί να είναι αναλγητικά, αντιεμετικά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, καθώς και ειδικά αντιημικρανικά φάρμακα.

Στα φάρμακα που χορηγούνται για την πρόληψη της ημικρανίας συμπεριλαμβάνονται αντικαταθλιπτικά, ορισμένα φάρμακα για την καρδιά και αντιεπιληπτικά σκευάσματα.

Τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να αποτρέψουν τις ημικρανίες επειδή επηρεάζουν την ισορροπία των χημικών ουσιών στον εγκέφαλο, ενώ τα φάρμακα για την καρδιά βελτιώνουν την ροή του αίματος. Όσον αφορά τα αντιεπιληπτικά, δεν έχει ακόμα εξακριβωθεί πως προλαμβάνουν τις ημικρανίες.

Ο μόνος που μπορεί να καθορίσει αν και ποια φαρμακευτική αγωγή χρειάζεστε είναι ο γιατρός σας, ο οποίος ενδέχεται να σας παραπέμψει και σε κάποια ειδική Κλινική ή Ιατρείο Κεφαλαλγίας.