Με μαραθώνιες επεμβάσεις «θεραπεύουν» τους ακρωτηριασμούς

Πάρα πολλές ελπίδες να ζήσουν ξανά με φυσιολογικούς ρυθμούς έχουν οι άνθρωποι που υφίστανται ακρωτηριασμό. Χάρη στην εξέλιξη της Ιατρικής, πλέον τα κομμένα άκρα μπορεί να συγκολληθούν πλήρως και η λειτουργικότητά τους να αποκατασταθεί σε ποσοστό που φτάνει το 80%.

Η χειρουργική συγκόλληση είναι ιδιαίτερα λεπτή και πολύωρη διαδικασία καθώς- ανάλογα με την έκταση των βλαβών- οι χειρουργοί καλούνται να συνενώσουν οστά, τένοντες, συνδέσμους, μυς, αιμοφόρα αγγεία και νεύρα.

Πρωταρχικό μέλημα είναι να αποκατασταθεί η παροχή αίματος στο ακρωτηριασμένο άκρο για να αποφευχθεί η νέκρωσή του. Η αποκατάσταση αυτή πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατόν μετά τον τραυματισμό, καθώς αν περάσουν έξι ώρες μπορεί να μην είναι πλέον δυνατή.

«Οι ακρωτηριασμοί δεν είναι συχνοί αλλά ούτε σπάνιοι, ιδίως σε εργάτες μετάλλου και ξύλου, ναυπηγούς, κηπουρούς, γενικώς σε όσους χειρίζονται κοπτικά μηχανήματα», λέει ο κ. Δημήτρης Ευσταθόπουλος, αναπληρωτής διευθυντής του Τμήματος Χειρουργικής Χεριού, Μικροχειρουργικής και Άνω Άκρου στο Νοσοκομείο ΚΑΤ, όπου νοσηλεύεται η 30χρονη που δέχθηκε την περασμένη εβδομάδα επίθεση με αλυσοπρίονο από τον εν διαστάσει σύζυγό της.

«Πολλούς ακρωτηριασμούς βλέπουμε και σε θύματα τροχαίων, αλλά αυτοί δύσκολα συγκολλώνται διότι υπάρχει μεγάλη σύνθλιψη των δομών των άκρων. Οι πιο σοβαροί ακρωτηριασμοί είναι συνήθως αυτοί που γίνονται σε ναυτικά ατυχήματα με προπέλες».

Οι ακρωτηριασμοί είναι δύο ειδών: οι πλήρεις, κατά τους οποίους ένα μέλος αποχωρίζεται εντελώς από το υπόλοιπο σώμα, και οι ατελείς κατά τους οποίους έχουν κοπεί σημαντικά ανατομικά στοιχεία (λ.χ. αγγεία, νεύρα), αλλά διατηρείται κάποια σύνδεση με το υπόλοιπο σώμα.

Στο Τμήμα Μικροχειρουργικής του ΚΑΤ γίνονται ετησίως περίπου 10 συγκολλήσεις πλήρων ακρωτηριασμών και περισσότερες από 100 συγκολλήσεις ατελών ακρωτηριασμών. Οι περισσότεροι τραυματισμοί αφορούν τα άνω άκρα, κυρίως τα δάκτυλα.

«Για να αποφασίσουμε αν θα κάνουμε μια συγκόλληση ή όχι, αξιολογούμε αν ύστερα θα υπάρξει καλό λειτουργικό αποτέλεσμα», λέει ο κ. Ευσταθόπουλος.

«Αυτό το καθορίζει το είδος της κάκωσης. Καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται στους “καθαρούς” ακρωτηριασμούς, δηλαδή όταν έχουν συμβεί από πολύ κοφτερό αντικείμενο και δεν υπάρχει σύνθλιψη των ιστών στην περιοχή. Αν υπάρχει σύνθλιψη και εκτιμούμε ότι ο ασθενής δεν θα μπορεί να χρησιμοποιήσει το μέλος, δεν κάνουμε συγκόλληση».

Κρίσιμο το πρώτο εξάωρο
 
Κρίσιμη παράμετρος για την επιτυχία είναι και το πόσο γρήγορα θα αρχίσει η εγχείρηση.

«Το μεγάλο πρόβλημα είναι οι μύες, οι οποίοι δεν αντέχουν πολύ χωρίς αίμα. Κατά τις έξι πρώτες ώρες μετά τον ακρωτηριασμό παθαίνουν ισχαιμικές αλλοιώσεις, οι οποίες καθιστούν στη συνέχεια σχεδόν απαγορευτική τη συγκόλληση.

»Και αυτό, διότι οι μυϊκές αλλοιώσεις παράγουν ουσίες τοξικές για τον οργανισμό, οπότε αν γίνει η συγκόλληση μετά τις έξι ώρες και εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος, υπάρχει κίνδυνος να προκαλέσουν τοξικά φαινόμενα στον ασθενή. Γι΄ αυτό τον λόγο, πρέπει μέσα στις έξι πρώτες ώρες να έχουμε συρράψει τουλάχιστον τα αγγεία, ώστε να αιματωθεί το κομμένο άκρο» εξηγεί ο κ. Ευσταθόπουλος.

Ο χρόνος είναι λιγότερο πιεστικός όταν ο ακρωτηριασμός αφορά δάκτυλα. «Ένα δάκτυλο μπορεί να συγκολληθεί και ύστερα από 10-15 ώρες, διότι τα δάκτυλα δεν έχουν μυς αλλά μόνον τένοντες, οι οποίοι αντέχουν στην ισχαιμία – δηλαδή στη μειωμένη αιμάτωση – για πολλές ώρες.

»Για να γίνει όμως η συγκόλλησή του, το δάκτυλο πρέπει να βρίσκεται σε βρεγμένη γάζα και σε ψυγειάκι, σε θερμοκρασία 10 Κελσίου, ώστε να μην αναπτύξει ορισμένες αλλοιώσεις που εμποδίζουν τη συνένωση των αιμοφόρων αγγείων. Το ιδανικό πάντως και για τους ακρωτηριασμούς δακτύλων είναι να συγκολλώνται μέσα στις έξι πρώτες ώρες», προσθέτει.

Μέχρι και 30 ώρες στο χειρουργείο

Οι εγχειρήσεις συγκόλλησης γίνονται από ομάδα γιατρών με εξειδίκευση στη Μικροχειρουργική.

Αν υπάρχει επάρκεια χρόνου, η συγκόλληση αρχίζει από τις δομές βαθιά στα άκρα: πρώτα ενώνονται τα οστά, μετά οι εν τω βάθει ιστοί (οι τένοντες, οι σύνδεσμοι και οι μύες), στη συνέχεια τα επιφανειακά στοιχεία (τα αγγεία και τα νεύρα) και στο τέλος το δέρμα.

Αν όμως δεν υπάρχει επάρκεια χρόνου αλλά πλησιάζει επικίνδυνα το τέλος του χρονικού ορίου των έξι ωρών, η εγχείρηση αρχίζει από τα αγγεία.

Η διάρκεια της επέμβασης κυμαίνεται από 4 έως 30 ώρες. Τον λιγότερο χρόνο απαιτεί η συγκόλληση μεμονωμένου δακτύλου και τον περισσότερο η συγκόλληση πολλαπλών μελών ή δακτύλων.

Μετά τη συγκόλληση, ο ασθενής παραμένει στο νοσοκομείο τουλάχιστον για δύο εβδομάδες, ώστε οι γιατροί να παρακολουθούν καθημερινά το χρώμα και τη θερμοκρασία του ακρωτηριασμένου μέλους. Αν ο ακρωτηριασμός αφορά άκρο (λ.χ. από τον καρπό και πάνω) η νοσηλεία είναι παρατεταμένη και πιθανόν να χρειαστούν νέες εγχειρήσεις οπότε ο ασθενής παραμένει στο νοσοκομείο ένα μήνα ή και περισσότερο.

Η συρραφή των αγγείων

Κλειδί για την επιτυχία μιας συγκόλλησης είναι η επαναγγείωση. «Αμέσως μόλις την κάνουμε, βλέπουμε αν είναι επιτυχής. Το ακρωτηριασμένο μέλος είναι ωχρό διότι δεν έχει αίμα, αλλά μόλις γίνει επαναγγείωση ανακτά το φυσιολογικό χρώμα του», εξηγεί ο κ. Ευσταθόπουλος. «Με αυτό τον τρόπο ελέγχουμε αμέσως, μέσα στο χειρουργείο, τη βιωσιμότητα του μέλους».

Η αξιολόγηση της λειτουργικότητας όμως καθυστερεί μέχρι και ενάμισι έως δύο χρόνια. Στο μεσοδιάστημα, ο ασθενής χρειάζεται εντατικό πρόγραμμα φυσικοθεραπείας και επανεκπαίδευσης.