Βρώμικο παιχνίδι εταιρειών στα απορρυπαντικά

Πρόστιμα για βρώμικο παιχνίδι στην αγορά των απορρυπαντικών έρχονται την επόμενη εβδομάδα από την Επιτροπή Ανταγωνισμού. Σε μια αγορά την οποία οι πολυεθνικές εταιρείες θεωρούν μικρή σε μέγεθος, αφού ο τζίρος της μόλις που φτάνει τα 650 εκατ. ευρώ τον χρόνο, υπάρχουν στοιχεία αθέμιτου ανταγωνισμού που κρατούν τις τιμές των προϊόντων σε υψηλότερα επίπεδα από άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Την ερχόμενη εβδομάδα αναμένεται η πρώτη απόφαση σχετικά με αθέμιτες πρακτικές και με την ύπαρξη ρητρών απαγόρευσης παράλληλων εισαγωγών σε συμβάσεις που είχε η εταιρεία Unilever με 8 αλυσίδες σούπερ μάρκετ.

Σύμφωνα με πληροφορίες, τα πρόστιμα θα αφορούν και τις δύο πλευρές, δηλαδή και τη βιομηχανία και τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ.

Αθέμιτες πρακτικές εξετάζει η Επιτροπή και στην περίπτωση των εταιρειών Colgate Ρalmolive και Colgate Ρalmolive Εμπορική με τέσσερις αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Η αυτεπάγγελτη έρευνα της Επιτροπής για τον κλάδο των απορρυπαντικών είχε ξεκινήσει από το 2004 και εστίασε στη διερεύνηση των συμβάσεων μεταξύ των βιομηχανιών και των λιανεμπορικών αλυσίδων. Σύμφωνα με την πρώτη εισήγηση της Γενικής Διεύθυνσης της Επιτροπής, είχε εντοπιστεί η ύπαρξη ρήτρας απαγόρευσης παράλληλων εισαγωγών σε συμβάσεις της εταιρείας Unilever με 8 αλυσίδες σούπερ μάρκετ για απορρυπαντικά προϊόντα κατά τη χρονική περίοδο 2000-2003. Η έρευνα αποτέλεσε την πρώτη κίνηση της Επιτροπής με στόχο να εξακριβώσει τις αιτίες για τις μεγάλες διαφορές τιμών- έως και 90%- που υπάρχουν για τα ίδια προϊόντα στα ελληνικά ράφια σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Έρευνα και για άλλα προϊόντα
Εκτός από τα απορρυπαντικά, έρευνες διενεργούνται για το αν υπάρχουν παράνομες ρήτρες που αλλοιώνουν τον ανταγωνισμό και σε άλλα προϊόντα όπως πάνες, προϊόντα προσωπικής υγιεινής, μπίρες, μαργαρίνες κ.λπ. Αυτό που εξετάστηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση των απορρυπαντικών, ήταν το αν πολυεθνικοί όμιλοι που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα επιβάλλουν συγκεκριμένες τιμές στην ελληνική αγορά απαγορεύοντας παράλληλες εισαγωγές των ίδιων προϊόντων από θυγατρικές τους εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και πωλούνται φθηνότερα. Ειδικά για τα απορρυπαντικά η έρευνα επεκτάθηκε, εκτός από τη Unilever και στις συμφωνίες των εταιρειών Colgate Ρalmolive ΑΒΕΕ και Colgate Ρalmolive Εμπορική Μονοπρόσωπη ΕΠΕ με τέσσερις αλυσίδες σούπερ μάρκετ για το διάστημα 2001-2007, όπου και εκεί εντοπίστηκαν- σύμφωνα με την εισήγηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού- αθέμιτες πρακτικές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι και στις δυο περιπτώσεις η Επιτροπή κάλεσε εκτός από τις βιομηχανίες, και τις εμπλεκόμενες αλυσίδες των σούπερ μάρκετ, καθώς σύμφωνα τη νομοθεσία ευθύνες έχουν και οι δύο πλευρές που υπέγραψαν τη σύμβαση- αφού αυτό προϋποθέτει συναίνεση και αποδοχή και των δύο- γεγονός το οποίο μπορεί να δικαιολογήσει πρόστιμα και σε αλυσίδες σούπερ μάρκετ.

Η πρακτική που ακολουθούν
Η ρήτρα απαγόρευσης παράλληλων εισαγωγών, σύμφωνα με το σκεπτικό της Επιτροπής, στρεβλώνει τον ανταγωνισμό διότι περιχαρακώνει τις εθνικές αγορές εις βάρος της ενιαίας διακοινοτικής αγοράς δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για αποκλίσεις τιμών σε ίδια προϊόντα που διακινούνται σε διαφορετικές χώρες. Η πρακτική που ακολουθούν σε αρκετές περιπτώσεις πολυεθνικές εταιρείες είναι να μην ανταγωνίζεται η μια θυγατρική τους (που, για παράδειγμα, δραστηριοποιείται στην Ελλάδα) μια άλλη θυγατρική που μπορεί δραστηριοποιείται σε άλλη χώρα της Ε.Ε.

Πάντως ιδιαίτερη σημασία στην έρευνα της Επιτροπής φαίνεται να έχει το γεγονός ότι ακόμα και σε περιπτώσεις που είχαν παύσει οι απαγορευτικές ρήτρες, οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ εξακολουθούσαν να μην προχωρούν σε φθηνότερες εισαγωγές απορρυπαντικών από άλλες χώρες. Αυτό το σημείο δημιούργησε σκέψεις για ενδεχόμενες «συνεννοήσεις» μεταξύ των εταιρειών και των λιανεμπόρων και εξετάστηκε κατά τη διάρκεια των καταθέσεων των εμπλεκομένων μερών.

Το μικρό μέγεθος της ελληνικής αγοράς δεν επιτρέπει την είσοδο και τη βιώσιμη δραστηριότητα πολλών «παικτών» σε κάθε κλάδο. Στην Ελλάδα, η αγορά απορρυπαντικών ελέγχεται από τις θυγατρικές πολυεθνικών ομίλων, ενώ οι ελληνικές επιχειρήσεις εστιάζουν κυρίως στην παραγωγή προϊόντων private label. Ο κλάδος διακρίνεται από υψηλή συγκέντρωση, χαμηλή ανάπτυξη και ισχυρό ανταγωνισμό κυρίως στις προσφορές, τη μάρκα (brand) και τη διαφήμιση.

Στην Ελλάδα η αγορά απορρυπαντικών ελέγχεται από τις θυγατρικές πολυεθνικών ομίλων, ενώ οι ελληνικές επιχειρήσεις εστιάζουν κυρίως στην παραγωγή προϊόντων private label

Κυριαρχούν τα εισαγόμενα προϊόντα

Όπως προκύπτει από μελέτη της Ηellastat, στην εγχώρια αγορά απορρυπαντικών κυριαρχούν τα εισαγόμενα προϊόντα θυγατρικών πολυεθνικών, ενώ τα εγχωρίως παραγόμενα απορρυπαντικά είναι κυρίως ιδιωτικής ετικέτας για λογαριασμό σούπερ μάρκετ ήλιγότερο τα τελευταία χρόνια- για λογαριασμό πολυεθνικών. Τα είδη αυτά χωρίζονται σε πολλές κατηγορίες αναλόγως με τον χρήστη και τη χρήση τους, τη μορφή και την εξειδίκευση (π.χ.

οικιακήςεπαγγελματικής χρήσης, είδη για τα πιάτα, τα ρούχα, το μπάνιο, την κουζίνα, τα τζάμια κ.λπ, υγρό και σκόνη κ.ά.).

Ο συνολικός τζίρος της αγοράς των απορρυπαντικών το 2007 διαμορφώθηκε σε 645 εκατ. ευρώ παρουσιάζοντας αύξηση της τάξης του 2% στην περίοδο 2005-2007.

Πιο συγκεκριμένα, η αγορά των απορρυπαντικών οικιακής χρήσης μειώθηκε το 2007 κατά 1,9% και διαμορφώθηκε σε 552 εκατ. ευρώ, καταλαμβάνοντας το 85% του συνόλου της αγοράς. Τα απορρυπαντικά επαγγελματικής χρήσης, αντιθέτως, επέδειξαν υψηλό ρυθμό ανάπτυξης (15,9%) και ανήλθαν σε 93 εκατ. ευρώ. Και στις δύο κατηγορίες προϊόντων, τα απορρυπαντικά ιδιωτικής ετικέτας καταλαμβάνουν μερίδιο αγοράς που ανέρχεται σε 15%, το οποίο αναμένεται να αυξηθεί στα επόμενα έτη.