Η ευρωζώνη θα πληρώσει την ατολμία της

Είναι πολύ επικίνδυνο να κάνει κανείς ιστορικά λάθη. Και όμως, μάλλον αυτό συμβαίνει σήμερα με τις κυβερνήσεις της ευρωζώνης, οι οποίες από ό,τι φαίνεται προτίθενται να ακολουθήσουν τη δική τους πολιτική, αρνούμενες να λάβουν επιπλέον μέτρα όπως έκαναν οι ΗΠΑ και η Βρετανία για να καταπολεμήσουν την κρίση. Η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι οι ηγεσίες της Ευρώπης χρειάζεται οπωσδήποτε να κάνουν περισσότερα για να καταπολεμήσουν την ύφεση.

Μπορεί οι κυβερνήσεις της ζώνης του ευρώ να έχουν εν μέρει δίκιο όταν λένε ότι έχουν λάβει σημαντικά δημοσιονομικά μέτρα, όπως φοροαπαλλαγές και επιπλέον κρατικές δαπάνες, και πως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει προχωρήσει σε επιθετικές μειώσεις των επιτοκίων, όμως τα μέτρα αυτά παραμένουν ανεπαρκή για να αντιμετωπιστεί η τεράστια σημερινή πρόκληση.

Μαύρες προβλέψεις
Τα στοιχεία είναι μαύρα και δείχνουν το μέγεθος της κρίσης και τη δυσκολία εξόδου από αυτή. Στις τελευταίες προβλέψεις του το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ανέφερε ότι η οικονομία στην ευρωζώνη θα παρουσιάσει συρρίκνωση- σοκ φέτος, από 3% έως 3,5%, μέχρι να ανακάμψει οριακά το 2010. Μπορεί το ΔΝΤ να προβλέπει ακόμη χειρότερη ύφεση για τη Βρετανία (συρρίκνωση ΑΕΠ 3,8% φέτος και 0,2% το 2010), όμως αυτό δεν θα πρέπει να αποτελεί παρηγοριά για τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Αφήστε που δεν συμφωνούν όλοι στο ότι η Βρετανία βρίσκεται σε χειρότερη θέση από ό,τι η ευρωζώνη.

Η Goldman Sachs, για παράδειγμα, υποστηρίζει τις προβλέψεις του ΔΝΤ για ύφεση 3,6% φέτος στις 16 χώρες της ζώνης του ευρώ και 5,2% ιδιαίτερα για τη Γερμανία, όμως για τη Βρετανία ο επενδυτικό οίκος προβλέπει συρρίκνωση 2,5% του ΑΕΠ.

Πολύ μεγάλος κίνδυνος
Μπορεί οι Βρετανοί να ελπίζουν πως τα πράγματα θα είναι πολύ καλύτερα και ότι οι προβλέψεις της Goldman Sachs θα είναι σωστές και όχι το ΔΝΤ, όμως ο κίνδυνος στην ευρωζώνη είναι πραγματικά πολύ μεγάλος. Η ύφεση μπορεί να αποδειχθεί τελικά βαθύτερη, με μεγαλύτερη διάρκεια. Τα μέτρα δημοσιονομικού χαρακτήρα που έλαβαν οι κυβερνήσεις της ζώνης του ευρώ είναι σημαντικά και στοχεύσουν στην τόνωση της ανάπτυξης. Κυρίως αφορούν την αύξηση των κρατικών δαπανών που φέτος ανέρχονται περίπου σε 1% του ΑΕΠ. Τα αντίστοιχα ποσοστά στη Βρετανία είναι 1,4% και στις ΗΠΑ 2%. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν δίκιο που πιστεύουν ότι το πιο γενναιόδωρο ευρωπαϊκό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, που προσφέρει αυξημένες παροχές για τους ανέργους, αποτελεί μεγαλύτερο «μαξιλάρι» για τις οικονομίες τους. Όμως το ΔΝΤ έχει υπολογίσει ότι το συνολικό δημοσιονομικό πακέτο είναι διπλάσιο στις ΗΠΑ (6%) από ό,τι στη Γερμανία (3%). Στη Βρετανία είναι 4,6% και στη Γαλλία 2,5%.

Επίσης, μπορεί η ΕΚΤ από τον περασμένο Οκτώβριο να έχει μειώσει τα επιτόκια από 4,25% σε 1,5% προσφέροντας στις ευρωπαϊκές τράπεζες άφθονο φθηνό δανεισμό, όμως τα συνολικά μέτρα που έχει λάβει είναι λιγότερα από αυτά που έχουν υιοθετήσει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) και η Τράπεζα της Αγγλίας. Οι δραστικές παρεμβάσεις από τη Fed και την Τράπεζα της Αγγλίας έχουν πλήξει σημαντικά τα οικονομικά τους μεγέθη, αλλά συνολικά οι προσπάθειες της ΕΚΤ είναι πολύ πιο συντηρητικές.

Τι θα πρέπει να κάνουν, λοιπόν, από ΄δώ και πέρα οι χώρες της ζώνης του ευρώ; Κυρίως θα πρέπει να αναγνωρίσουν πόσο μεγάλο είναι το «στοίχημα» που κινδυνεύουν να χάσουν. Ξαφνικά έχει γίνει προφανές πως η Ευρώπη αντιμετωπίζει τη χειρότερη μεταπολεμική κρίση. Αν συνεχίσουν να επιδεινώνονται οι συνθήκες, οι κίνδυνοι ύφεσης και αποπληθωρισμού θα πολλαπλασιαστούν απειλώντας ακόμη και την πολιτική και την κοινωνική σταθερότητα. Δράση σε 4 μέτωπα
Μπροστά σε τόσο μεγάλους κινδύνους απαιτείται τολμηρή και αποφασιστική δράση που, σύμφωνα με τον Εrik Νielsen της Goldman Sachs, θα πρέπει να αποτελείται από τέσσερα μέρη: χρειάζεται να υιοθετηθούν νέα δημοσιονομικά μέτρα μεγάλης κλίμακας. Η ΕΚΤ θα πρέπει να αλλάξει την πολιτική της αυξάνοντας την προσφορά χρήματος με το να «τυπώσει ρευστό», όπως κάνει η Fed και η Τράπεζα της Αγγλίας. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για να μπει φρένο στην ενίσχυση του ευρώ που απειλεί την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Και θα πρέπει να επιλυθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές τράπεζες για να αρχίσουν ξανά να δανείζουν.

Δυστυχώς δεν υπάρχει μεγάλη αισιοδοξία ότι οι χώρες της ζώνης του ευρώ θα ανταποκριθούν στην πρόκληση αυτή. Αντίθετα, εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να αρνούνται τη λήψη τέτοιων δραστικών μέτρων. Σε μια τέτοια περίπτωση, όμως, το κόστος της αδράνειας θα είναι τελικά πολύ μεγαλύτερο.

Α ν συνεχίσουν να χειροτερεύουν τα πράγματα στην Ευρώπη, οι κίνδυνοι ύφεσης και αποπληθωρισμού θα πολλαπλασιαστούν απειλώντας ακόμη και την πολιτική και κοινωνική σταθερότητα