Φαινόμενα

Ο κύκλος της βίας…
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Όσο μεγαλώνει ο φόβος μιας κοινωνίας λόγω της βίας τόσο περισσότερο στρέφεται σε λύσεις που την αναπαράγουν
Τα πανοραμικά πλάνα δίνουν εικόνες του ξεσπάσματος βίας. Μαυροφορεμένοι με δοκάρια επιτίθενται σε τζαμαρίες. Πιτσιρίκια- είπαν ορισμένοι- 13χρονα, 15χρονα. Άλλοι πάλι, ότι ήταν νέοι αλλά όχι πιτσιρικάδες. Καταστηματάρχης, που δέχθηκε να εμφανιστεί το πρόσωπό του στην εκπομπή «Κοινωνία ώρα Μega», επιμένει: δεν ήταν 13χρονα, ήταν πάνω από 20 χρονών.

Η σύγχυση ως προς την ηλικία της ομάδας που έδρασε στο Κολωνάκι το περασμένο Σάββατο κατεβάζοντας τζαμαρίες, σπάζοντας αυτοκίνητα, σπέρνοντας τον τρόμο, αλλά κυρίως ξεσηκώνοντας την οργή, εμφανίζεται ως μικρή λεπτομέρεια στην υπόθεση.

Εκείνο που προβάλλεται είναι η καταστροφή. Τα σημάδια του αιφνίδιου ξεσπάσματος. Και κατόπιν ο φόβος. Αυτός καταναλώνεται ακόμη ευκολότερα. Μετατρέπεται σε επιχείρημα κατά αυτής της μορφής τυφλής βίας, η οποία εγείρει μνήμες άγριες από εποχές που παρόμοια ξεσπάσματα οδήγησαν τις φοβισμένες κοινωνίες στα νύχια του φασισμού. Η ιστορία είναι ζωντανή και οι εφιάλτες της στοιχειώνουν τη σκέψη, οδηγώντας την σε μιντιακούς αφορισμούς.

Το συγκλονιστικό είναι ότι δεν υπάρχει καμιά αξιόπιστη πληροφορία για το είδος και την προέλευση τέτοιου είδους επεισοδίων. Ούτε η Αστυνομία γνωρίζει – που έτσι κι αλλιώς έφτασε καθυστερημένη. Οι ερμηνείες δύσκολες. Η απονομή ευθυνών ακόμη περισσότερο. Η δουλειά της Αστυνομίας και το πόσο καλά την κάνει είναι η μια πτυχή της υπόθεσης. Η ίδια η παραγωγή της βίας, όμως, είναι η σημαντικότερη. Στο πόνημά της για τη βία, η Χάνα Άρεντ αναφέρει παραμέτρους που ξεχνάμε στους μιντιακούς διαλόγους, όπου τα φαντεζί επιχειρήματα καταναλώνονται ευκολότερα, αλλά ενίοτε παραπλανούν: «Η εξύμνηση τις βίας στις ημέρες μας», γράφει (1968), «οφείλεται κατά μέγα μέρος στην οδυνηρή ματαίωση της ικανότητας του πράττειν στον νεώτερο κόσμο». Οι ταραχές στα γκέτο, οι εξεγέρσεις, η χουλιγκανική βία, κάνουν τους ανθρώπους, και ιδιαίτερα τους νέους, να αισθάνονται ότι δρουν από κοινού με τρόπο που σπάνια μπορούν.

Ο Παρέτο αναγνώριζε- σχεδόν έναν αιώνα πριν- ότι η ελευθερία, η δύναμη δηλαδή να πράττει κανείς, συρρικνώνεται ημέρα με την ημέρα για όλους εκτός από τους κακοποιούς. Ωστόσο, είναι η ικανότητά μας να πράττουμε που μας κάνει πολιτικά όντα, συμπλήρωνε 70 χρόνια αργότερα η Άρεντ, αναλύοντας τη βία των αμερικανικών φοιτητικών κοινοτήτων της δεκαετίας του ΄60. Μια βία η οποία «απέδιδε μεν, αλλά συχνά ικανοποιώντας ανόητα, μέχρι και επιβλαβή αιτήματα, όπως το να γίνονται δεκτοί φοιτητές χωρίς τα απαραίτητα προσόντα και να εκπαιδεύονται σε ανύπαρκτα αντικείμενα».

Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, η βία ωθούσε σε μεταρρυθμίσεις. Άλλωστε ο ρόλος της δεν υπήρξε επαναστατικός ποτέ, παρά τα όσα ευαγγελίζονται οι υποστηρικτές της, αλλά πάντα μεταρρυθμιστικός- γι΄ αυτό και ορισμένες μορφές βίας είναι εξόχως ύποπτες για τους σκοπούς τους.

Όπως κι αν έχει, η βία του Κολωνακίου παρέμεινε ως απορία. Ή, ακόμη χειρότερα, ως συμπλήρωμα μιας ζοφερής εικόνας αυξανόμενης εγκληματικότητας. Αλήθεια, πώς ορίζεται αυτή; Είναι οι αρπαγές τσαντών και οι κλοπές του κομποδέματος των γιαγιάδων, μαζί με τις ληστείες των τραπεζών, την απόδραση Παλαιοκώστα και μαζί με τα κυκλώματα παιδεραστίας και τη σεξουαλική παρενόχληση ιερέα σε 13χρονα;


…κλοιός για τις ζωές μας

Η σύγχυση είναι ό,τι χειρότερο. Οδηγεί αποκλειστικώς στη συζήτηση για το μοναδικό κοινό στοιχείο όλων των μορφών βίας και όλων των μορφών εγκληματικότητας, την Αστυνομία. Για την οποία όλοι συμφωνούν να γίνει πιο σκληρή, πιο αυστηρή, πιο οργανωμένη. Στο μεταξύ ούτε ασυρμάτους διαθέτει για να επικοινωνούν οι αστυνομικοί, και έτσι, αν δει ένας ύποπτη κίνηση δεν μπορεί να ειδοποιήσει τον επόμενο. Αντί να συζητούμε για εκσυγχρονισμό και βελτίωση των συστημάτων επικοινωνίας, όμως, συζητούμε για τη δημιουργία υπηρεσίας πληροφοριών την οποία είχαμε καταργήσει πριν από μερικά χρόνια, σε στιγμή δημοκρατικού οίστρου, και τώρα αίφνης όλοι τη βρίσκουν απαραίτητη.

«Η πρακτική της βίας, όπως κάθε πράξη, αλλάζει τον κόσμο, αλλά η πιθανότερη αλλαγή είναι στην κατεύθυνση ενός πιο βίαιου κόσμου», διαβάζουμε και πάλι στη Χάνα Άρεντ και, αλίμονο, το βλέπουμε να συμβαίνει.