Φαινόμενα

Ψυχαγωγική εγκληματικότητα
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Το ριάλιτι ευνοεί την ακραία συντηρητική πολιτική, η οποία απευθύνεται σε φοβισμένους πολίτες για να τους αντιπροτείνει την τηλεοπτική έκσταση μπροστά στους εκπροσώπους της και τις συμβίες τους
Παγώνει το φιλοθέαμον, από τη μια, με την άνοδο της εγκληματικότητας, τις ληστείες, τους πυροβολισμούς μέρα μεσημέρι, τα επεισόδια με αστυνομικούς που χρησιμοποιούν το όπλο τους κατά βούληση. Και από την άλλη, χαλαρώνει ψυχαγωγούμενο με τη συγκίνηση που προκαλούν οι ιδιωτικές ιστορίες των πρωταγωνιστών και των συγγενών τους σε εγκληματικές υποθέσεις.

Δύο οι τηλεοπτικές όψεις του εγκλήματος. Η μία αποτυπώνεται στα δελτία ειδήσεων και αφορά τη ζοφερή πραγματικότητα. Η άλλη, πάλι, άκρως διασκεδαστική, είναι αυτή που αναπτύσσεται στα μεσημεριανο- απογευματινά ριάλιτι, στις Τατιανο- Δρουζο- Λαμπιρο- Σκορδαίικες εκπομπές, όπου αναλύονται τα «ανθρώπινα στοιχεία» εγκληματικών υποθέσεων, αλατοπιπερώνονται, διογκώνονται και καταναλώνονται σαν εύγευστα τηλεπροϊόντα.

Το είδαμε να γίνεται με την υπόθεση Σεργιανόπουλου, όπου το φιλοθέαμον βομβαρδίστηκε με απίθανες λεπτομέρειες ακραίων ιδιωτικών συμπεριφορών και εντέλει εγκληματικών. Το είδαμε να ξαναγίνεται με την υπόθεση Μπάμπη Λαζαρίδη, που δολοφονήθηκε εξ όσων λένε για λόγους ξεκαθαρίσματος λογαριασμών της νύχτας, αλλά οι οικογενειακές του υποθέσεις, οι σύζυγοι και τα τέκνα, οι γονείς και τα χρέη έγιναν καθημερινό σίριαλ.
Ουδόλως απασχολεί ποιοι ήταν όλοι αυτοί, ποιες αξίες πρέσβευαν, τι ζωές ζούσαν. Αυτά που εξαίρονται από τις ριαλιτζούδες είναι τα προσωπικά τους, οι γάμοι και τα παιδιά τους, τα στοιχεία της ζωής που μοιάζουν με εκείνα κάθε σχεδόν θνητού, άρα τους εξομοιώνουν με όλους. Το τηλεσυναίσθημα γίνεται ο οδοστρωτήρας των αξιών. «Η απορρόφηση σε ιδιωτικές υποθέσεις είναι σημάδι μιας απολίτιστης κοινωνίας» έγραφε ο Ρίτσαρντ Σένετ αποδεικνύοντας με πειστικά επιχειρήματα στο πόνημά του «Η τυραννία της οικειότητας» ότι με το πρόσχημα της αμεσότητας (κύριο τηλεοπτικό ζητούμενο) η πρόταξη του προσωπικού, του ιδιωτικού στοιχείου διαλύει ακριβώς εκείνες τις αποστάσεις και τις συμβάσεις που κάνουν δυνατή τη λειτουργία της δημόσιας σφαίρας. Σε αυτή τη δημόσια σφαίρα αναπτύσσεται η πολιτική, λειτουργεί η δικαιοσύνη και εφαρμόζονται οι κανόνες ασφάλειας ενός τόπου. Η διάβρωσή της σημαίνει και τη διάβρωση όλων των υπολοίπων, άρα επιστροφή στη βαρβαρότητα.

Το ριάλιτι δεν είναι μόνον ελληνικό φαινόμενο. Ούτε η εγκληματικότητα είναι. Όχι ότι τα δύο συνδέονται άμεσα. Πρόκειται για φαινόμενα όμως, που στην εποχή μας αναπτύσσονται και τα δύο υπό το κράτος της κρίσης αξιών, ωθώντας την κοινωνία σε συντηρητική στροφή. Το μεν πρώτο, το ριάλιτι, διαμορφώνει μια ψευδαίσθηση αμεσότητας συναισθημάτων, στη θέση της πραγματικής αμεσότητας των ανθρώπινων σχέσεων και προβάλλει ψευδοπρότυπα σε αντικατάσταση των πραγματικών αξιών. Η δε εγκληματικότητα εμφανίζεται σαν πληγή εξ ουρανού, χωρίς καμιά ουσιαστική πολιτική ερμηνεία και φυσικά λύση. Ως τέτοιες προτείνονται σκληρές μέθοδοι καταστολής, παρακολούθησης των πολιτών και άλλα παρόμοια μέτρα που ουδόλως ταιριάζουν με δημοκρατίες.

Οι φιλοθεάμονες πολίτες βρίσκονται εγκλωβισμένοι μεταξύ φόβου και συγκίνησης, αρχέγονα συναισθήματα με τα οποία και ερμηνεύουν εντέλει τον κόσμο, απομακρύνοντας την πολιτική προσέγγιση των μεγάλων προβλημάτων. Το πεδίο ανοίγεται ελεύθερο για κάθε είδους λαϊκισμούς.


Τηλεοπτική περιοδεία

Οτιδήποτε συγκινεί είναι αποδεκτό, από τη Θώδη ώς τη Μανωλίδου, και γίνεται τηλεοπτική φίρμα αυτομάτως. Η τελευταία, μάλιστα, η κ. Μανωλίδου, επιδόθηκε προσφάτως σε έναν απίστευτο μαραθώνιο έκθεσης των προσωπικών της. Σα να θέλει να προλάβει κάτι (αν όχι για την ίδια, μήπως για τον σύντροφό της Άδωνι; τις εκλογές, για παράδειγμα;). Πάντως, δεν πέρασαν ελάχιστες ημέρες που παραπονιόταν καλεσμένη της Μαρίας Σταματέρη για τον «κανιβαλισμό των δημοσιογράφων» οι οποίοι εισέβαλαν στα προσωπικά της και έκανε τηλεοπτική περιοδεία (από Θέμο μέχρι Τατιάνα) εκθέτοντας με κάθε λεπτομέρεια τα του διαζυγίου με τον πρώην της και τα του μελλούμενου γάμου με τον νυν της, Άδωνι. Εμφανίστηκαν παρεούλα μάλιστα οι δυο τους, στης Τατιάνας, όπου δεν έκρυψαν τίποτε. Θυμήθηκε και η Τατιάνα τα δικά της. Άδωνις με Ευαγγελάτο συγκρίθηκαν στη διαπραγματευτική τους ικανότητα με τους πρώην των κυριών τους και βρέθηκαν εξίσου ικανοί.

Όσο περισσότερο η κοινωνία κατακερματίζεται σε άτομα και η συλλογικότητα αντικαθίσταται από την τηλεθέαση, το ριάλιτι δείχνει τον δρόμο για μια πολιτική που θα λειτουργεί υπό το πρίσμα ιδιωτικών και ψυχολογικών παραγόντων.