Υποψήφιος Ιστορία Κατεύθυνσης

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΗΓΩΝ
Σύμφωνα με τα αποσπάσματα από τις πηγές και με τις ιστορικές σας γνώσεις να σχολιάσετε τα κατωτέρω και να ερμηνεύσετε την συμπεριφορά των γηγενών και των προσφύγων εντοπίζοντας τις διαφορές τους.

Α. Πίσω-πίσω στη Μυτιλήνη δεν μας δέχουνταν. Δεν είναι και πλούσιος τόπος,από ένα μαξούλι (σοδειά) περιμένει. Βασανιστήκαμε, κακοκοιμηθήκαμε, κακοφάγαμε, μεγάλη συμφορά πάθαμε. Και ποιος δεν έκλαψε νεκρούς; Και ποιος δεν κακοπάθησε και ποιος δεν κλαίει ακόμα;

Μονάχα τα παιδιά που γεννήθηκαν εδώ,τα ακούνε σαν ψεύτικα παραμύθια.

( Μαρτυρία Απόστολου Μυκονιάτη από το παραθαλάσσιο χωριό Ατζανός, κοντά στην Πέργαμο, απέναντι από τη Λέσβο). Η Έξοδος ( έκδοση του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών), τομ. Α΄, σ.142.

Β. Στα σύρματα είκοσι μέρες μας κρατήσανε. Αμάν πολύ μας ρεζιλέψανε, πολύ μας βασανίσανε. Μας βάλαν στη σειρά. Τα μικρά και τις γριές απ΄τη ρίζα μας κουρεύανε.

Έκλαιγα, φώναζα: Ψάξε με, δες με, δεν έχω ψείρες! Με το ζόρι με κουρέψανε. Σαν κολοκύθι με κάνανε. Πολύν καιρό έπειτα ντρεπόμουνα να βγω στην αγορά να ψουνίσω.

Μας γδύσανε. Ό,τι φορούσαμε στον κλίβανο,άντε, τα βάλανε. Παπούτσια δεν είχαμε έπειτα να φορέσουμε. Μας δίνανε να φάμε. Είχαμε και μαζί μας.Όμως στην καραντίνα μεγάλο ρεζιλίκι, μεγάλο σεφιλίκι ( κακοπάθεια) ήτανε. Είκοσι μέρες κράτησε.

Από τον Άι-Γιώργη, απ΄ τον Πειραιά, μας βάλανε στο βαπόρι, στη Θεσσαλονίκη μας φέρανε. Μας βγάλανε και μας αφήσανε. Στα σοκάκια της Θεσσαλονίκης μας αφήσανε. Στα σοκάκια της Θεσσαλονίκης πεταμένοι ήμαστε. Έτσι ξαπλωμένοι μέσα στα σοκάκια. Περνούσε κόσμος και μας έβλεπε. Αμάν, ρεζιλίκι!

Πέρασε ένας άντρας, ένας τρανός. Μας πέταξε μια πεντάρα. Έπιασα την πεντάρα, φώναζα, έκλαιγα: Εμείς έχομε λεφτά! Εμείς έχομε να φάμε! Αφήσαμε τα σπίτια μας, τόσα αμπέλια αφήσαμε! δεν είμαστε ζητιάνοι εμείς!

Άσε την πεντάρα. Ησύχασε έλεγε η μητέρα μου. Η μάνα μου άρρωστη ήταν. Ένα κουβάρι μαζεμένη καθότανε.

Περνούσε ο κόσμος. Μας βλέπανε από μακριά. Δεν ερχόντανε κοντά μας:

Προσφυγιά! Προσφυγιά! λέγανε και περνούσανε ( Μαρτυρία Καλλισθένης Καλλίδου από το χωριό Φερτέκι της Καππαδοκίας κοντά στη Νίγδη).

Η Έξοδος (έκδοση του κέντρου Μικρασιατικών σπουδών), τομ. Β΄, σ.261.

Γ. Όταν ήρθαμε στη Χίο ήμαστε περισσότεροι από τους ντόπιους. Υποφέραμε εμείς, αλλά υπόφερε κι η Χίος πολύ. Ούτε αγκάθια δεν είχαν μείνει. Άλλος πήγαινε για ξύλα, άλλος για κουκουνάρες Μας κυνηγούσαν πολύ οι αγροφύλακες κι όλος ο κόσμος. Άλλος ζητιάνευε, άλλος πήγαινε στα περιβόλια. Ό,τι έβρισκε ο καθένας, έπαιρνε για να ζήσει.

( Μαρτυρία Νικολάου Παπανικολάου από το χωριό Σαζάκι που βρίσκεται στη χερσόνησο της Ερυθραίας, απέναντι από τη Χίο).

Η Έξοδος( έκδοση του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών), τομ. Α΄,σ. 76-77.

Δ. Άλλους έβαλαν στην εκκλησία του χωριού, άλλους στο σχολείο, άλλους σε σπίτια. Δεν ρωτάει κανένας:

« Ποιοι είστε, τι θέλετε; » Μια αδιαφορία. Δεν μας έδωσαν να φάμε. Δεν είχαν κι αυτοί, τι να μας δώσουν; Μια « καλημέρα » μόνο μας έλεγαν. Καλή ήταν κι αυτή. Ευτυχώς είχαμε μαζί μας ψωμί.

Στην αρχή δεν ταιριάζαμε με τους Κερκυραίους. Άλλες συνήθειες αυτοί, άλλες συνήθειες εμείς. Γλώσσα δεν ξέραμε , δεν μπορούσαμε να συνεννοηθούμε μαζί τους. Μετά όμως τα φτιάξαμε. Πολλά συνοικέσια έγιναν. Κερκυραίοι πήραν προσφυγοπούλες.

( Μαρτυρία Ελένης Μαναήλογλου από το Ικόνιο).

Η Έξοδος (έκδοση του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών), τομ. Β΄σ. 348-349.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Βλέπουμε εδώ και στις τέσσερις μαρτυρίες από τις πηγές, ότι ανεξάρτητα από την περιοχή προέλευσης, η συμπεριφορά των γηγενών είναι άσχημη. Από την άλλη μεριά πάλι βλέπουμε πως οι πρόσφυγες όπου και αν βρίσκονται τείνουν να δικαιολογήσουν τους γηγενείς. Αυτό αποδεικνύει το υψηλό ανθρωπιστικό αίσθημα όπως επίσης και τη μεγάλη καλλιέργεια τους. Οι πρόσφυγες έχουν μόλις γλιτώσει από το μαχαίρι των τούρκων και φτάνοντας στην Ελλάδα αντί να βρουν μιαν αδελφική αγκαλιά βρίσκουν απόρριψη και εγκατάλειψη. Εκεί όμως δείχνουν το μεγαλείο τους και αντί να αρχίσουν να διαμαρτύρονται, έχουν και μια δικαιολογία και μια καλή κουβέντα να πουν για τους ντόπιους. Τώρα αν θέλουμε να ερμηνεύσουμε τα βαθύτερα αίτια αυτής της αντιδικίας πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τα εξής: Όσοι πρόσφυγες ήσαν εύποροι και κατόρθωσαν να φέρουν στην Ελλάδα μεγάλο μέρος από την περιουσία τους, σχεδόν αμέσως ενσωματώθηκαν στο νέο τόπο εγκατάστασής τους με τους γηγενείς. Για τη μεγάλη μάζα των προσφύγων όμως, παρά την ταχεία αποκατάστασή τους, η αφομοίωση ήταν μια διαδικασία που κινήθηκε με πολύ αργούς ρυθμούς. Οι περισσότεροι πρόσφυγες, ψυχικά τραυματισμένοι και με το άγχος πρώτα της επιβίωσης και αργότερα της βελτίωσης της ζωής τους, εξέφραζαν συχνά παράπονα για την αντιμετώπιση του κράτους, αλλά και των γηγενών κατοίκων του. Να μην ξεχνάμε επίσης και τη διαφορά της γλώσσας αφού περίπου 100.000 πρόσφυγες ήσαν τουρκόφωνοι και κάτι τέτοιο δημιουργούσε τεράστια πολιτισμική διαφορά μεταξύ των δύο κοινοτήτων.

Σε γενικές γραμμές υπήρχε διαφορά νοοτροπίας και ιδιοσυγκρασίας μεταξύ των προσφύγων και των γηγενών. Οι γηγενείς αναφέρονταν συχνά στο ήθος των προσφύγων ( κυρίως των αστών), στη ροπή τους για διασκέδαση και την κοσμοπολίτικη συμπεριφορά αυτών και των γυναικών τους. Οι πρόσφυγες από τη μεριά τους μιλούσαν για το χαμηλό μορφωτικό και πολιτιστικό επίπεδο των ντόπιων και πρόβαλλαν την ελληνικότητά τους, την οποία οι ντόπιοι συχνά αμφισβητούσαν.

Η διάσταση γηγενών και προσφύγων εκφράστηκε κυρίως: Στην οικονομική ζωή. Υπήρχε ανταγωνισμός στην αγορά εργασίας, στην ιδιοκτησία της γης και σε άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Στην πολιτική ζωή. Πριν ακόμη από την παροχή στέγης και εργασίας, οι πρόσφυγες απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια και πολιτικά δικαιώματα. Εντάχθηκαν στο κόμμα του Βενιζέλου τόσο ως ψηφοφόροι όσο και ως πολιτευτές, βουλευτές και υπουργοί. Οι αντιβενιζελικοί και ο αντιβενιζελικός τύπος καλλιεργούσαν το μίσος εναντίον τους.

Στην κοινωνική ζωή. Οι πρόσφυγες που κατοικούσαν στους συνοικισμούς ήταν απομονωμένοι, δεν είχαν συχνές επαφές με ντόπιους και προτιμούσαν να συνάπτουν γάμους μεταξύ τους. Δεν συνέβαινε το ίδιο με τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν μέσα στις πόλεις ή τα χωριά. Ο χώρος εργασίας, το σχολείο, η εκκλησία και κυρίως η γειτονιά έδιναν ευκαιρίες επικοινωνίας με τους ντόπιους. Σιγά – σιγά άρχισαν να συνάπτονται γάμοι μεταξύ προσφύγων και ντόπιων, που με την πάροδο του χρόνου γίνονταν όλο και περισσότεροι.

Η αντίθεση μεταξύ προσφύγων και γηγενών, σε ελάχιστες περιπτώσεις πήρε τη μορφή ανοιχτής σύγκρουσης. Ο όρος « πρόσφυγας » όμως, είχε στην κοινή συνείδηση υποτιμητική σημασία, για πολλά χρόνια. Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ προσφύγων και γηγενών έπαψε να υπάρχει μετά τη δεκαετία του 1940. Αλλά και από πιο πριν οι πρόσφυγες πρώτης γενιάς και αργότερα τα παιδιά και τα εγγόνια τους συμμετείχαν σε όλες τις δραστηριότητες στη νέα πατρίδα τους.

Πίνακας 7
Να σχολιάσετε τις διακυμάνσεις στον αριθμό των απαλλοτριώσεων κατά τις κατωτέρω περιόδους χρησιμοποιώντας στοιχεία του πίνακα και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις.

Απαλλοτριώσεις μεγάλων αγροτικών ιδιοκτησιών ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΩΝ
1917-1920 64 1921-1922 12 1923-1925 1.203

1917-1920: Είναι η περίοδος που ο Ελευθέριος Βενιζέλος αποφασίζει την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης που έχει ξεκινήσει μερικά χρόνια πριν. Εκείνη την περίοδο λοιπόν θα απαλλοτριωθούν 64 μεγάλες αγροτικές ιδιοκτησίες προς όφελος των μικροκαλλιεργητών και το μέτρο θα αρχίσει να εφαρμόζεται με δειλά βήματα.

1921-1922: Ήδη βρισκόμαστε στην περίοδο του μικρασιατικού πολέμου, Ο Βενιζέλος έχει ηττηθεί πολιτικά και στην ηγεσία της χώρας βρίσκονται οι αντίπαλοί του που δεν έχουν καμία διάθεση να εφαρμόσουν ένα βενιζελικό μέτρο το οποίο μάλιστα είχαν πολεμήσει λυσσαλέα για να μην εφαρμοστεί όταν βρίσκονταν στην αντιπολίτευση.

Οι 12 απαλλοτριώσεις που καταγράφονται αυτήν την περίοδο, είναι απαλλοτριώσεις που γίνονται με κεκτημένη ταχύτητα από τη βενιζελική περίοδο και είναι όσες πρόλαβαν να γίνουν πριν να καταργηθεί το μέτρο.

1923-1925: Η μικρασιατική καταστροφή έχει ολοκληρωθεί και οι πρόσφυγες συρρέουν κατά εκατοντάδες χιλιάδες στην Ελλάδα. Η επανενεργοποίηση του μέτρου της διανομής γης κρίνεται πιο αναγκαία από ποτέ για να προλάβει τη δημιουργία εντάσεων στον αγροτικό χώρο. Σαν αποτέλεσμα αυτήν την περίοδο θα διανεμηθούν 1.203 μεγάλες αγροτικές ιδιοκτησίες σε πρόσφυγες και σε ακτήμονες.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ
ΣΥΓΧΡΟΝΟ
ΠΛΑΤΕΙΑ ΚΑΝΙΓΓΟΣ- ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΧΑΛΑΝΔΡΙ- ΓΛΥΚΑ ΝΕΡΑ- ΠΑΛΛΗΝΗ