Οι 4 διατροφικοί εχθροί της ανδρικής γονιμότητας

Η ανδρική υπογονιμότητα απασχολεί ένα μικρό, αλλά διαρκώς αυξανόμενο κομμάτι του αντρικού πληθυσμού (5-9%) στις μέρες μας. Αν και το πρόβλημα δεν απειλεί άμεσα την υγεία, δεν παύει να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και την κοινωνικότητα του άντρα.

Η υπογονιμότητα στον άντρα οφείλεται σε συνέργεια πολλών βασικών παραγόντων, αλλά η πιο σημαντική αιτία είναι ο χαμηλός αριθμός σπερματοζωαρίων (κάτω από 20 εκατομμύρια ανά ml σπέρματος).

Αναμφίβολα, η πρόοδος της ιατρικής επιστήμης στον τομέα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής είναι αλματώδης και εξαιρετικά αποτελεσματική. Μεγάλο και σημαντικό ρόλο παίζει όμως και η διατροφή, η οποία έχει δύο όψεις: αν είναι σωστή και ισορροπημένη, βοηθά και αυξάνει τη γονιμότητα, ενώ αν είναι ελλιπής, λανθασμένη και ανεπαρκής, δημιουργεί προβλήματα στην τεκνοποίηση.

Ποια είναι επομένως τα τρόφιμα ή η ακατάλληλη διατροφική συμπεριφορά που πρέπει να αποφεύγουν οι άνδρες εάν επιθυμούν να διατηρήσουν την αναπαραγωγική ικανότητά τους;

1. Τα πολύ λιπαρά τρόφιμα. Τα πολύ λιπαρά τρόφιμα (κυρίως τα trans λιπαρά οξέα) περιέχουν πολλές θερμίδες και είναι πιθανόν να οδηγήσουν σε μια γρηγορότερη αύξηση του σωματικού βάρους. Αυτή με τη σειρά της έχει ως συνέπεια τη συσσώρευση λίπους σε διάφορα τμήματα του σώματος, μεταξύ των οποίων και η περιοχή των όρχεων, γεγονός που αποδυναμώνει τη λειτουργία των σπερματοζωαρίων.

Επίσης, έχει αποδειχθεί ότι οι παχύσαρκοι άντρες έχουν μειωμένα επίπεδα τεστοστερόνης, γεγονός που επιδρά αρνητικά στη λειτουργικότητα του σπέρματος.

Η επίτευξη και η διατήρηση, λοιπόν, του ιδανικού βάρους είναι επιτακτική και ιδιαίτερα ευεργετική στο θέμα της γονιμότητας.

2. Το κόκκινο κρέας, τα τηγανητά, τα επεξεργασμένα και τα έτοιμα φαγητά. Τα συντηρητικά και χημικά (ξενοοιστρογόνα) που περιέχονται σε αυτά τα τρόφιμα είναι πιθανόν αθροιστικά να επιδρούν αρνητικά στη γονιμότητα.

Επίσης, η εκτεταμένη χρήση σόγιας σε φαγητά τύπου fast food είναι ιδιαίτερα επιβλαβής για το ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα, κυρίως λόγω των ισοφλαβινών (φυτοοιστρογόνα) που περιέχονται σε αυτή.

3. Το αλκοόλ. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μειώνει τον αριθμό, την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων, αλλά και τη σεξουαλική ικανότητα. Και αυτό διότι ο οργανισμός παράγει μια ουσία, την ακεταλδεύδη, η οποία είναι ιδιαίτερα τοξική για το σπέρμα.

Το οινόπνευμα εμπλέκεται επίσης και στην έκκριση της τεστοστερόνης, διεγείροντας τον καταβολισμό αλλά και τη μετατροπή της σε οιστρογόνο. Τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων στους άντρες μειώνουν σημαντικά τον αριθμό των σπερματοζωαρίων.

Δεν θα πρέπει, επίσης, να παραληφθεί ότι η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ καταστρέφει σημαντικές βιταμίνες για τον οργανισμό, όπως την Ε και την C, αλλά και τα ιχνοστοιχεία ψευδάργυρο και σελήνιο.

Μια κατανάλωση με μέτρο αλκοολούχων ποτών (δηλαδή 1-2 ποτήρια ανά εβδομάδα) θεωρείται ακίνδυνη, ενώ το κόκκινο κρασί φαίνεται να υπερέχει κυρίως λόγω αντιοξειδωτικών ουσιών που περιέχει έναντι των υπολοίπων ποτών.

4. Η πολλή καφεΐνη. Ένα έως δύο φλιτζάνια καφέ την ημέρα δεν δημιουργούν κανένα πρόβλημα, καθώς σύμφωνα με έρευνες η κατανάλωση καφέ (κυρίως φίλτρου) κάνει το σπέρμα ταχύτερο και πιο αποτελεσματικό.

Αντίθετα, πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι οι μεγάλες ποσότητες καφεΐνης στον οργανισμό αυξάνουν τις ελεύθερες ρίζες και επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα του σπέρματος.

Το αντίδοτο των ελευθέρων ριζών είναι τα αντιοξειδωτικά συστατικά των τροφίμων. Επομένως, μια καλή εναλλακτική πρόταση είναι η αντικατάσταση του καφέ με τσάι και συγκεκριμένα πράσινο τσάι, το οποίο περιέχει σημαντικές ποσότητες αντιοξειδωτικών ουσιών.

Τέλος, προσοχή πρέπει να δίνετε και στη θερμοκρασία των ροφημάτων, καθώς έγκυρες μελέτες δείχνουν πλέον ότι η κατανάλωση ζεματιστών υγρών σε πλαστικά ποτήρια βλάπτουν την ορχική λειτουργία, κυρίως λόγω των βινυλούχων παραγόντων που δημιουργούνται.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, μπορούμε να εξάγουμε το συμπέρασμα ότι η διατροφή έχει σημαντική επιρροή στην ανδρική γονιμότητα και η σωστή διατροφική συμπεριφορά έχει σίγουρα ευεργετικά αποτελέσματα. Ακολουθώντας τις συγκεκριμένες διαιτητικές συστάσεις, κάθε άντρας μπορεί δυνητικά να «ξαναβρεί τη φόρμα του».

Τι μπορεί να βοηθήσει

Εκτός από τη μείωση των προκατασκευασμένων και των παχυντικών φαγητών, καθώς και του αλκοόλ και του καφέ, η ποικιλία στις διατροφικές επιλογές και η αύξηση της κατανάλωσης φυτικών ινών με τη βοήθεια των φρέσκων φρούτων και των λαχανικών (συνιστώνται τρία φρούτα και δύο σαλάτες την ημέρα) επιδρούν θετικά.

Γενικότερα, τα θρεπτικά συστατικά που σχετίζονται άμεσα με τη γονιμότητα – και κατά συνέπεια πρέπει να αυξήσετε την κατανάλωσή τους – είναι:

* Τα ω-3 και τα ω-6 λιπαρά οξέα. Υπάρχουν στα λιπαρά ψάρια (όπως ο σολομός, η ρέγκα, ο κολιός, η πέστροφα, οι σαρδέλες, ο ξιφίας, ο τόνος) και στους ξηρούς καρπούς.

* Το φολικό οξύ. Υπάρχει στα σκουρόχρωμα φυλλώδη λαχανικά.

* Οι βιταμίνες Β, C, D, Ε. Υπάρχουν σε διάφορα φρούτα και λαχανικά, γι’ αυτό και συνιστάται ποικιλία.

* Το σελήνιο. Υπάρχει στα ψάρια και στα δημητριακά ολικής άλεσης.

* Το χρώμιο. Υπάρχει στο τυρί και στο μαύρο πιπέρι.

* Το ασβέστιο. Υπάρχει στο γάλα και στα γαλακτοκομικά προϊόντα, στο μπρόκολο και στα μικρά ψάρια (π.χ. σαρδέλες), επειδή τα τρώμε με το κόκαλο.

* Ο ψευδάργυρος. Υπάρχει στα οστρακοειδή και στο κρέας.

Το σπέρμα είναι πλούσιο σε βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία και τυχόν διατροφικές ελλείψεις το επηρεάζουν αρνητικά.

Ο Παναγιώτης Α. Βαραγιάννης είναι κλινικός διαιτολόγος – διατροφολόγος, γενικός γραμματέας του Πανελληνίου Συλλόγου Διαιτολόγων – Διατροφολόγων