Θέλουν και τα βυζαντινά βιβλία τον «πλαστικό» τους

«Είναι σαν να πιάνεις στα χέρια σου τον χρόνο καθώς συντηρείς βιβλία- αντικείμενα πολύ φορτισμένα και στο μυαλό σου κάνεις ένα νοερό φλας μπακ στην ιστορία»…

Μετρημένοι στα δάχτυλα είναι στην Ελλάδα εκείνοι που «αναστηλώνουν» τη γραπτή ιστορία είτε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους είτε σε μουσεία ή βιβλιοθήκες. «Έχω επιμεληθεί τον Σιναϊτικό Κώδικα, πολύ σπάνιο χειρόγραφο, του 4ου μ.Χ. αιώνα. Όμως τα περισσότερα βιβλία που επιδιορθώνουμε είναι συνήθως του 13ου και 14ου μ.Χ. αιώνα (μεταβυζαντινά) και πιο αραιά του 9ου και 10ου (βυζαντινά)», λέει στα «ΝΕΑ» ο Γιώργος Μπουδαλής, συντηρητής βιβλίων και χαρτιού, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, από τους τελευταίους που «εξασκούν» τη βυζαντινή βιβλιοδεσία και αποκατάσταση βυζαντινών βιβλίων. Με σπουδές στη Φλωρεντία και στα ΤΕΙ Συντήρησης Έργων Τέχνης και Αρχαιοτήτων στην Αθήνα, ειδικεύεται από το 1997 στη βυζαντινή βιβλιοδεσία και συντήρηση χειρογράφων, αντικείμενο του διδακτορικού του, στο Λονδίνο. «Αυτή τη δουλειά δεν μπορείς να τη δεις ψυχρά σαν απλός δημόσιος υπάλληλος. Θέλει μεράκι κι αφοσίωση, να την αγαπάς» λέει. «Καμιά φορά, βέβαια, μπορεί να χρειαστεί να επαναλαμβάνεις επί μήνες την ίδια διαδικασία. Και πάλι, ωστόσο, τίποτα δεν χάνεται από τη γοητεία του πράγματος: υπάρχουν και παλιά βιβλία, που, εκτός από μεγάλη ιστορική αξία, είναι και αισθητικά πάρα πολύ όμορφα. Ε, εκεί συγκινείσαι».

Στην πράξη, αφού παραλάβει τον… ασθενή (το βυζαντινό βιβλίο) επιχειρεί αρχικά να τον «φακελώσει»: «Πρώτο στάδιο είναι η σωστή τεκμηρίωση της κατάστασης, η φωτογραφική απεικόνισή του και η αναλυτική περιγραφή των φθορών του. Μετά ακολουθεί ο στεγνός, υγρός ή χημικός καθαρισμός». Σειρά έχουν οι στερεώσεις των σχισμένων ή αδύναμων τμημάτων και άκρων και οι συμπληρώσεις των φύλλων με χαρτί ειδικών προδιαγραφών. «Τα φύλλα ράβονται σε τεύχη και το σώμα του βιβλίου συνδέεται με τις πινακίδες- το εξώφυλλό του. Το συντηρημένο υλικό αποθηκεύεται σε αντιόξινους φακέλους ή κουτιά, σε συγκεκριμένες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας…».

Περισσότερες παρεμβάσεις σε ένα παλιό, ιστορικό βιβλίο, δεν χρειάζονται, σημειώνει ο 40χρονος συντηρητής- βιβλιοδέτης. «Παλαιότερα υπήρχε μια τάση να βλέπει κανείς το θέμα και λίγο καλλωπιστικά. Πλέον, όμως, είμαστε κατά του ριζικού “λίφτινγκ”. Προσπαθούμε να συντηρήσουμε τα βιβλία με τα στοιχεία του χρόνου επάνω τους και κυρίως με τον ίδιο τύπο βιβλιοδεσίας».


Με μια ματιά

Τα υλικά της βυζαντινής βιβλιοδεσίας ήταν χαρτόνι, χαρτί τύπου «πάπυρος», νήμα και δέρμα ζώου.

Προέκυψε από την ανάγκη προφύλαξης των βιβλίων από τον 2ο μ.Χ. αιώνα.

Ορισμένα βιβλία δένονταν με βελούδο, μετάξι, ασήμι, χρυσό και διακοσμούνταν με σμάλτο, μαργαριτάρια, πολύτιμους λίθους.

Μετά την πτώση της Πόλης η ένδεια αποτυπώνεται και στα καλύμματα των βιβλίων και τη διακόσμησή τους.

Ερευνητικό πρόγραμμα για τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή βιβλιοδεσία άρχισε το 2002 από το Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Η Ελληνική Εταιρεία Βιβλιοδεσίας οργανώνει αποστολές σε βιβλιοθήκες και συλλογές με κειμήλια.