Ημερολόγιο Συνόρων Οι Ροδίτες της Νάπολι

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com

ΕΙΝΑΙ ΙΤΑΛΟΙ που μιλούν ελληνικά. «Εμείς μιλάμε ρωμαίικα» μου τονίζουν συνέχεια. Είναι οι Ροδίτες της Νάπολι. Τους συνάντησα ένα απόγευμα στη γειτονιά Σαν Τζοβάνι στη Νάπολι, στο προαύλιο μιας καθολικής εκκλησίας. Δεν ξέρω πόσες ώρες διήρκεσε η συνάντηση. Οι ιστορίες που μου διηγήθηκαν ήταν αμέτρητες. Τόσο ίδιες, τόσο διαφορετικές. Ύστερα από κάποιες μέρες, όταν τις απομαγνητοφώνησα, «τρόμαξα». Η στήλη μου, μου φάνηκε κάτι λιγότερο από μικροσκοπική για να χωρέσει έστω και ένα μέρος από την ιστορία τους. Γιατί αυτό που θα διαβάσετε παρακάτω δεν είναι παρά ένα θραύσμα από την ιστορία των Ροδιτών της Νάπολι…

Από τη Σμύρνη στη Ρόδο. Μετά την καταστροφή της Σμύρνης, οι Ιταλοί που εγκατέλειψαν την πόλη βρήκαν καταφύγιο στη Ρόδο, που ήταν τότε υπό ιταλική δικαιοδοσία. Οι Ιταλοί που προϋπήρχαν στη Ρόδο ονόμαζαν τους πρόσφυγες «Ιταλούς με ουρά». Τα ανελέητα, ρατσιστικά επίθετα είναι η μοίρα των προσφύγων, ανεξαρτήτως καταγωγής και εποχής. Σαν εκείνο το «τουρκόσποροι» που ακολουθούσε τους Έλληνες πρόσφυγες από τη Σμύρνη, οι οποίοι είχαν επιβιώσει από τη σφαγή του τουρκικού στρατού…

Κυρία Τερέζα: « Γεννήθηκα στη Ρόδο,στις 19 Ιουνίου του 1929.Οι γονείς μου είναι Ιταλοί,παντρεύτηκαν στη Σμύρνη το 1924…Μετά την πυρπόληση της Σμύρνης η ζωή έγινε ανυπόφορη.Πολλές ιταλικές και ελληνικές οικογένειες έφυγαν και πήγαν στη Ρόδο,που τότε ήταν υπό ιταλική δικαιοδοσία.Οι γονείς μου έφθασαν εκεί το 1927. Στη Ρόδο γεννήθηκα εγώ και τα τρία αδέλφια μου ».

Οι τρεις Κυριακές της Ρόδου- κυρία Τερέζα και κυρία Άννα: « Ζήσαμε ευτυχισμένα και ξέγνοιαστα παιδικά χρόνια.Ζούσαμε μαζί Έλληνες,Ιταλοί,Τούρκοι,Αρμένιοι και Εβραίοι.Στους δρόμους άκουγες διάφορες γλώσσες αλλά νιώθαμε σαν μια οικογένεια.Πολλοί Ροδίτες μιλούσαν τρεις και τέσσερις γλώσσες. “Χωριζόμασταν” μόνο τις μέρες της προσευχής,όταν οι καθολικοί πήγαιναν στην καθολική εκκλησία,οι Έλληνες στην ορθόδοξη,οι μουσουλμάνοι στο τζαμί και οι Εβραίοι στη συναγωγή.Τότε λέγαμε ότι στη Ρόδο υπάρχουν τρεις Κυριακές:η Παρασκευή των μουσουλμάνων,το Σάββατο των Εβραίων και η Κυριακή των καθολικών και των ορθοδόξων…Υπήρχαν αρκετοί μεικτοί γάμοι.Εμείς,τα παιδιά,παίζαμε όλα μαζί στους κήπους.Στο σχολείο μαθαίναμε ιταλικά.Εκτός σχολείου μιλούσαμε ρωμαίικα,που μιλάμε ακόμα και σήμερα στα παιδιά μας.Τα τούρκικα τα έχουμε ξεχάσει γιατί δεν τα μιλάμε πια…».

Ο Ντε Βέκι και ο πόλεμος – Κυρία Άννα: « Το 1936 ήρθε ο καινούργιος κυβερνήτης της Ρόδου,ο Ντε Βέκι,ο οποίος παρέμεινε μέχρι το 1940.Τότε πολλά πράγματα άλλαξαν.Ουσιαστικά εκείνος έφερε τους φασιστικούς νόμους στη Ρόδο.Έκλεισε το ελληνικό,το τούρκικο και το εβραϊκό σχολείο.Απαγόρευσε τους μεικτούς γάμους.Όταν περνούσε με το αυτοκίνητό του, έπρεπε οι κάτοικοι να σταματούν και να κάνουν τον φασιστικό χαιρετισμό.Αλλιώς τιμωρούνταν ». Κύριος Μικέλε: « Ο Ντε Βέκι καταδίωξε όλους τους μη Ιταλούς.Είπε “εδώ είμαστε Ιταλία και θα γίνουν όλοι Ιταλοί”.Έτσι μπήκε το μίσος ανάμεσα στους Ιταλούς και τις άλλες κοινότητες …».

Κυρία Τερέζα: « Από το 1940 μέχρι το 1943 ο πόλεμος φαινόταν ότι θα μείνει μακριά από τη Ρόδο…Η κατάσταση άλλαξε εντελώς από τον Σεπτέμβριο του 1943,όταν ο ναύαρχος Καμπιόνι παρέδωσε τη Ρόδο και τα Δωδεκάνησα στους Γερμανούς.Άρχισε τότε μια μακρά περίοδος βομβαρδισμών και πείνας…».

Κυρία Κιάρα: «Θυμάμαι την πείνα.Το νησί ήταν περικυκλωμένο από τους Άγγλους.Μας βομβάρδιζαν συνέχεια…Μερικοί προσπάθησαν να φύγουν στην Τουρκία,με κάτι παλιά καΐκια αλλά τους βομβάρδισαν και πνίγηκαν »…

Κυρία Άννα: «Θυμάμαι ότι πέφταμε νηστικοί για ύπνο,μετά τη βραδινή προσευχή »…

Κυρία Τερέζα: «Λόγω των βομβαρδισμών,τα σχολεία έκλεισαν.Έχω δει πολλούς σκοτωμένους από τις βόμβες…Δεν είχαμε τίποτα να φάμε.Παίζαμε με τα χρήματα γιατί δεν υπήρχε απολύτως τίποτα να αγοράσεις!..Εν τω μεταξύ, οι Γερμανοί συλλαμβάνανε τους Ιταλούς στρατιώτες που είχαν απομείνει στο νησί.Πολλές φορές τους κρύβαμε στα σπίτια μας,με κίνδυνο της ζωής μας.Αρκετοί Έλληνες έκρυψαν Ιταλούς στρατιώτες,αψηφώντας τον κίνδυνο.Ήταν πραγματικοί ήρωες.Πολλοί Ιταλοί παντρεύτηκαν Ελληνίδες,έγιναν ορθόδοξοι και σώθηκαν από τους Γερμανούς »…

Το Ολοκαύτωμα. «Ανακοίνωση.Εντολή της γερμανικής αρχής.Όλοι οι Εβραίοι,γυναίκες, παιδιά συμπεριλαμβανομένων,πρέπει να παρουσιαστούν μέχρι τις 10 η ώρα το πρωί στον στρατώνα της πρώην Αεροπορίας.Όσοι δεν παρουσιαστούν,θα εκτελεστούν.Γνωστοποιούμε στον πληθυσμό πως προβλέπεται η θανατική ποινή για οποιονδήποτε στεγάζει και προσφέρει άσυλο σε πρόσωπα ανήκοντα στην εβραϊκή φυλή.Ρόδος,21 Ιουλίου 1944 ».

Κυρία Άννα: «Στις 23 Ιουλίου 1944 οι Γερμανοί μάζεψαν όλους τους Ιταλούς Εβραίους.Κανείς δεν επέστρεψε από τα στρατόπεδα εξόντωσης ».

Ο φασίστας κυβερνήτης Ντε Βέκι επέβαλε τους «φυλετικούς νόμους» ενάντια στους Εβραίους της Ρόδου. Πολλοί Εβραίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τότε τη Ρόδο, μεταναστεύοντας στην Αφρική, την Αμερική, τον Καναδά και την Αυστραλία. Μέχρι το 1943, πριν από την άφιξη των ναζί, από τους 5.000 Εβραίους είχαν απομείνει 1.600. Εξορίστηκαν όλοι, από τους ναζί, στα στρατόπεδα εξόντωσης. Ελάχιστοι επιβίωσαν…

Η έξοδος για την Ιταλία. Με την παράδοση των Γερμανών και την άφιξη των Άγγλων στο νησί, τελείωσαν περισσότερα από τριάντα χρόνια ιταλικής κατοχής στα Δωδεκάνησα. Οι Ιταλοί της Ρόδου άρχισαν τότε να εγκαταλείπουν τη Ρόδο και να πηγαίνουν στην Ιταλία… Κυρία Τερέζα: « Αναχώρησα από τη Ρόδο στις 27 Ιουλίου 1948 με το καράβι “Campidoglio”.O πατέρας μου επέλεξε να πάει στην Ιταλία,αρνήθηκε να πάρει την ελληνική υπηκοότητα επειδή πάντα νιώθαμε Ιταλοί πολίτες…Εγκατασταθήκαμε στο στρατόπεδο προσφύγων στην Αβέρσα (κωμόπολη κοντά στη Νάπολι).Σε γενικές γραμμές,οι ντόπιοι ήταν καλοί μαζί μας, αν και μας θεωρούσαν Τούρκους επειδή δεν καταλάβαιναν τη γλώσσα μας.Εμείς μιλούσαμε ρωμαίικα» .

Κυρία Άννα: «Ο πατέρας μου πήρε την απόφαση να πάμε στην Ιταλία,ύστερα από μια συζήτηση με τον δήμαρχο που του είπε ότι έπρεπε να διαλέξει ανάμεσα στην ελληνική και την ιταλική υπηκοότητα.Επέλεξε την ιταλική.Αναχωρήσαμε από τη Ρόδο στις 2 Νοεμβρίου 1946. Ήμουν δεκαέξι χρόνων.Ήταν ένα επικίνδυνο ταξίδι λόγω των ναρκών…Φθάσαμε στη Νάπολι στις 5 Νοεμβρίου και μας έστειλαν στο στρατόπεδο προσφύγων στην Αβέρσα.Οι συνθήκες ήταν τρομερές στην αρχή,με τα χρόνια όμως η ζωή έγινε πιο υποφερτή.Μείναμε εκεί δέκα χρόνια.Εγώ παντρεύτηκα στο στρατόπεδο και από τον γάμο απέκτησα πέντε παιδιά,τρία αγόρια και δύο κορίτσια.Τα παιδιά μου καταλαβαίνουν και μιλούν ελληνικά,γιατί από μωρά τους μίλαγα ελληνικά.Τα εγγόνια μου καταλαβαίνουν ελληνικά,αλλά δεν τα μιλούν… ».

ΥΓ:Ευχαριστώ θερμά τους Ροδίτες της Νάπολι που μοιράστηκαν μαζί μου τις ιστορίες τους,τον Πολύκαρπο Σαλταλαμάκια και την καθηγήτρια ελληνικών στη Νάπολη Σίσσυ Αθανασοπούλου,για την υπέροχη φιλοξενία και την γενναιόδωρη βοήθεια.

Ορθόδοξοι, Καθολικοί, Μουσουλμάνοι, Εβραίοι ζούσαν αρμονικά στο Σμαραγδένιο Νησί. Μέχρι που ήρθε ο φασισμός και ο πόλεμος